Giữa những dãy núi xanh thẳm và bản làng mờ sương của vùng Đông Bắc, Lạng Sơn mê hoặc du khách bởi phong cảnh hữu tình và níu chân người lữ hành bằng những giá trị văn hóa sâu sắc. 

Một trong những điểm nhấn nổi bật đầu xuân trên đất xứ Lạng chính là lễ hội chùa Bắc Nga, sự kiện tâm linh độc đáo, nơi kết tinh đức tin, bản sắc dân tộc Tày và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Hành trình đến với chùa Bắc Nga là chuyến đi về với miền đất linh thiêng, là dịp để hòa mình vào những âm thanh then – tính mộc mạc, thưởng thức ẩm thực vùng cao và cảm nhận nhịp sống đậm chất núi rừng Việt Bắc.

1. Chùa Bắc Nga – Điểm dừng chân linh thiêng giữa núi rừng Đình Lập

Ẩn mình giữa thiên nhiên trầm mặc của tỉnh Lạng Sơn, chùa Bắc Nga hiện lên như một biểu tượng tâm linh cổ kính nơi biên cương Tổ quốc. Vị trí địa lý đặc biệt, nằm giữa vùng đồi núi trùng điệp, đã mang lại cho ngôi chùa không gian thanh tịnh, huyền ảo, lý tưởng cho những ai tìm về để tịnh tâm và khám phá đời sống văn hóa của đồng bào miền núi.

Dấu ấn Phật giáo kết hợp tín ngưỡng bản địa độc đáo tại xứ Lạng

Chùa Bắc Nga là nơi thờ tự Phật giáo, nơi lưu giữ những nét đẹp độc đáo trong tín ngưỡng dân gian của người Tày – dân tộc chiếm phần lớn dân cư khu vực này. Kiến trúc ngôi chùa là sự giao thoa hài hòa giữa phong cách kiến trúc truyền thống miền xuôi và yếu tố bản địa miền ngược, tạo nên một tổng thể vừa trang nghiêm vừa gần gũi. Những pho tượng cổ, bài trí gian thờ và nghi thức cúng lễ đều toát lên tinh thần tín ngưỡng lâu đời, thể hiện rõ mối liên kết giữa con người với thiên nhiên và các đấng linh thiêng.

Lễ hội rằm tháng Giêng – Sự kiện văn hóa tâm linh thu hút du khách

Mỗi dịp rằm tháng Giêng âm lịch, chùa Bắc Nga lại tưng bừng tổ chức lễ hội truyền thống – một sự kiện mang tính cộng đồng cao và là niềm mong đợi lớn của người dân trong vùng. Lễ hội là thời điểm để hành hương, cầu an đầu năm, là dịp để du khách gần xa cảm nhận trọn vẹn bản sắc văn hóa của người Tày qua các nghi lễ linh thiêng, những điệu then đàn tính sâu lắng, cùng nhiều hoạt động dân gian đặc sắc. 

2. Lễ hội chùa Bắc Nga – Khởi đầu năm mới vào rằm tháng Giêng

Mỗi năm vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, khi không khí xuân vẫn còn vương vấn trên những sườn đồi phủ sương, lễ hội chùa Bắc Nga lại được tổ chức trong không gian linh thiêng và đầy trang trọng. Đây là thời điểm đầu năm mới – thời điểm thiêng liêng theo quan niệm của người Việt, đặc biệt là đồng bào dân tộc Tày – khi đất trời giao hòa, vạn vật sinh sôi, con người mong muốn gột rửa điều cũ và hướng đến một năm bình an, thịnh vượng. 

Cầu phúc, cầu an tại chùa Bắc Nga – Hành trình hướng thiện đầu xuân

Lễ hội chùa Bắc Nga không đơn thuần là một sự kiện tín ngưỡng, mà còn là một nghi lễ văn hóa tinh thần đặc sắc với nhiều tầng lớp ý nghĩa. Người dân địa phương đến chùa vào dịp này để dâng hương cầu an một năm mới bình an, gia đình mạnh khoẻ. Đồng thời, đây cũng là dịp tưởng nhớ công đức tổ tiên, những bậc tiền nhân đã có công khai phá, gìn giữ và phát triển mảnh đất biên cương này. 

Biểu hiện đậm nét của tín ngưỡng bản địa và sự hòa hợp với thiên nhiên

Nét đặc biệt của lễ hội chùa Bắc Nga nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian người Tày, phản ánh rõ mối quan hệ khăng khít giữa con người với thiên nhiên, giữa tâm linh và đời sống lao động. Các nghi thức trong lễ mang tính chất tôn giáo, thể hiện ước vọng mùa màng bội thu, làng bản an khang, thiên nhiên chan hòa khí sắc. 

3. Các nghi lễ và hoạt động chính trong lễ hội chùa Bắc Nga

Lễ dâng hương – Lễ cầu an: Mở đầu trang trọng cho chuỗi nghi lễ

Mở đầu lễ hội chùa Bắc Nga là nghi lễ dâng hương – cầu an, được tổ chức long trọng trong chánh điện dưới sự chủ trì của các vị sư trụ trì và bô lão trong làng. Trong không gian tĩnh lặng, nghiêm cẩn, khói hương nghi ngút hòa quyện cùng tiếng mõ, tiếng tụng kinh ngân vang, tạo nên một bầu không khí thiêng liêng hiếm có. Người dân địa phương và du khách thập phương cùng thắp hương cầu nguyện cho bản thân, gia đình một năm mới nhiều sức khỏe, an lạc, hanh thông. 

Lễ rước kiệu – Biểu tượng kết nối giữa con người và thần linh

Một trong những điểm nhấn không thể thiếu của lễ hội là lễ rước kiệu trang nghiêm diễn ra vào sáng ngày chính hội. Đoàn rước bao gồm các bô lão, thanh niên trai tráng và thiếu nữ Tày trong trang phục truyền thống, rước bài vị và tượng Phật từ chánh điện chùa ra khu vực sân đình. Nghi lễ mang ý nghĩa mời thánh Phật về an vị, chứng giám cho lòng thành của dân làng, đồng thời ban phúc lành cho mùa màng tươi tốt, bản làng yên vui. 

Nghi lễ cầu mưa – Hơi thở của văn hóa nông nghiệp người Tày

Khác biệt và độc đáo, nghi lễ cầu mưa là nghi thức chỉ có tại một số lễ hội truyền thống vùng cao như lễ hội chùa Bắc Nga. Xuất phát từ nền văn minh nông nghiệp lúa nước của người Tày, nghi lễ này thể hiện niềm tin sâu sắc vào thiên nhiên, là lời thỉnh cầu thần linh mang mưa thuận gió hòa đến cho ruộng đồng xanh tốt, mùa màng bội thu. Trong lễ cầu mưa, các thầy mo và nghệ nhân dân gian thực hiện nghi thức múa lễ, hát then cổ, sử dụng nhạc cụ truyền thống như đàn tính, trống đất… tạo nên một không gian huyền bí vừa giàu cảm xúc, vừa đậm tính biểu tượng.

Lễ hóa vàng – Kết thúc chuỗi nghi thức bằng sự tri ân và khởi đầu mới

Khép lại lễ hội là nghi thức hóa vàng – hoạt động mang tính tiễn biệt tổ tiên và cầu mong một năm mới đủ đầy, sung túc. Những mâm cúng được chuẩn bị chu đáo, giấy tiền vàng mã được đốt trong sự thành kính, thể hiện lòng hiếu thuận và sự biết ơn của con cháu đối với ông bà tổ tiên. Nghi lễ này là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” – một giá trị cốt lõi trong văn hóa Việt nói chung và trong đời sống tinh thần người Tày nói riêng.

4. Không gian văn hóa và các hoạt động dân gian tại lễ hội chùa Bắc Nga

Đắm say với điệu then, tiếng đàn tính giữa đại ngàn

Một trong những nét đặc sắc nhất trong không gian lễ hội chùa Bắc Nga chính là phần biểu diễn then đàn tính của đồng bào dân tộc Tày – Nùng. Trong ánh lửa bập bùng và tiếng gió rừng rì rào, những câu hát then da diết hòa cùng tiếng đàn tính ngân vang, như kể lại bao câu chuyện dân gian, sử thi và tâm tình của người miền núi. Đây là loại hình nghệ thuật truyền khẩu, là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Việt Nam, giúp du khách hiểu thêm về tâm hồn người Tày – mộc mạc mà sâu lắng.

Không gian hội làng rộn ràng cùng trò chơi dân gian truyền thống

Góp phần làm nên không khí sôi động và đầy sức sống cho lễ hội là hàng loạt trò chơi dân gian đặc sắc được tổ chức ngay trong khuôn viên chùa và sân đình. Từ tung còn – trò chơi tượng trưng cho sự giao hòa âm dương, đến kéo co – biểu trưng cho tinh thần đoàn kết, hay những cuộc thi ném pao, đi cà kheo rộn tiếng cười… tất cả tạo nên một lễ hội sống động, đậm bản sắc vùng cao. 

Tinh hoa ẩm thực Lạng Sơn – Vị ngon của núi rừng hội tụ

Không thể thiếu trong lễ hội chùa Bắc Nga là gian hàng ẩm thực dân gian – nơi hội tụ các món ngon trứ danh của núi rừng Lạng Sơn. Du khách sẽ được thưởng thức bánh ngải mềm thơm, khẩu sli giòn tan, những xiên thịt nướng đậm đà hương mắc khén, hay nhấp một ngụm rượu men lá cay nồng nơi đầu lưỡi, ấm dần lòng giữa tiết trời se lạnh. 

Sắc màu thổ cẩm và bản sắc thủ công truyền thống

Dọc các lối đi quanh lễ hội, du khách có thể dễ dàng bắt gặp những gian hàng thủ công rực rỡ sắc màu, trưng bày các sản phẩm dệt thổ cẩm, nhạc cụ truyền thống, thuốc nam và nhiều mặt hàng thủ công đặc trưng. Những tấm vải được dệt bằng tay với hoa văn tinh xảo, chiếc khèn lá, đàn tính, hay những gói thuốc gia truyền là minh chứng sống động cho bản sắc văn hóa bền bỉ và tinh thần sáng tạo của đồng bào nơi đây. Đây cũng là dịp lý tưởng để du khách lựa chọn những món quà lưu niệm độc đáo, mang đậm dấu ấn vùng cao biên cương.

5. Di chuyển đến chùa Bắc Nga – Hành trình khám phá vùng biên viễn Lạng Sơn

Để đến được chùa Bắc Nga, du khách xuất phát từ trung tâm Lạng Sơn, theo hướng quốc lộ 4B về phía chùa Bắc Nga với tổng chiều dài hành trình khoảng 130km. Đây là cung đường uốn lượn qua nhiều dãy núi, thung lũng xanh rì, hứa hẹn mang đến một trải nghiệm ngắm cảnh ngoạn mục trong suốt hành trình.

Du khách có thể lựa chọn nhiều hình thức di chuyển linh hoạt tùy theo sở thích và ngân sách. Nếu đi theo nhóm nhỏ hoặc gia đình, xe ô tô cá nhân là lựa chọn tối ưu để chủ động thời gian. Ngoài ra, các tuyến xe khách từ Lạng Sơn đến Bắc Nga cũng khá phổ biến, với giá cả phải chăng và điểm dừng gần trung tâm thị trấn. Đối với những ai yêu thích sự tự do khám phá, việc thuê xe máy để đi tiếp vào chùa Bắc Nga là một trải nghiệm rất thú vị, cho phép du khách cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp thiên nhiên của vùng cao Lạng Sơn.

Ẩm thực địa phương – Đừng bỏ lỡ vị ngon từ chợ phiên và mâm cỗ hội

Vào dịp lễ hội, không gian quanh chùa Bắc Nga trở thành một thiên đường ẩm thực vùng cao với hàng loạt gian hàng truyền thống. Du khách có thể dùng bữa ngay tại chợ phiên lễ hội, nơi bán các món ăn đặc sản như bánh ngải, khẩu sli, thịt nướng tẩm mắc khén, rượu men lá,… Mỗi món ăn đều mang đậm hương vị bản địa, chế biến theo cách thủ công truyền thống, mộc mạc mà chân tình. Ngoài ra, nếu may mắn được người dân mời vào dùng bữa tại nhà, bạn sẽ có cơ hội thưởng thức mâm cỗ Tày – một trải nghiệm ẩm thực độc đáo mà khó nơi nào có được.

6. Một số lưu ý khi tham gia lễ hội chùa Bắc Nga

Khi tham gia lễ hội chùa Bắc Nga – một sự kiện mang tính chất tín ngưỡng và cộng đồng sâu sắc – du khách nên chú ý lựa chọn trang phục phù hợp, ưu tiên các bộ đồ lịch sự, kín đáo và gọn gàng, đặc biệt là khi vào chánh điện hành lễ hoặc tham gia các nghi thức tôn giáo. Tránh mặc trang phục hở hang, sặc sỡ quá mức hoặc phản cảm, để thể hiện sự tôn trọng đối với không gian tâm linh và truyền thống bản địa. 

Tuân thủ quy định và ứng xử văn minh tại lễ hội chùa Bắc Nga

Lễ hội thường quy tụ đông đảo du khách và người dân khắp nơi, do đó việc giữ trật tự, không chen lấn, xô đẩy trong suốt quá trình diễn ra các nghi lễ chính là điều hết sức quan trọng. Du khách nên chấp hành đúng hướng dẫn của Ban tổ chức, di chuyển theo tuyến chỉ định và không tụ tập, cản trở lối đi chung. 

Bảo vệ môi trường – Gìn giữ vẻ đẹp chốn thiêng liêng xứ Lạng

Giữ gìn vệ sinh môi trường là một phần thiết yếu khi tham dự lễ hội tại chùa Bắc Nga – nơi gắn liền với rừng xanh, suối mát và không khí trong lành. Du khách nên hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, mang theo túi rác cá nhân nếu cần và tuyệt đối không xả rác bừa bãi trong khuôn viên chùa hay các lối đi. 

Đảm bảo sức khỏe – Ưu tiên sự an toàn cá nhân trong hành trình đến chùa

Đường lên chùa Bắc Nga có những đoạn dốc, đồi cao và bậc đá quanh co – đặc trưng của địa hình vùng núi. Đối với du khách cao tuổi, có tiền sử bệnh tim mạch hoặc sức khỏe yếu, nên chủ động nghỉ ngơi hợp lý trong quá trình di chuyển, mang theo nước uống và thuốc cá nhân cần thiết. 

Lễ hội chùa Bắc Nga là một hoạt động tôn giáo, bức tranh sinh động về đời sống văn hóa, tâm linh và phong tục của đồng bào Tày nơi biên giới Lạng Sơn. Từ những nghi lễ trang nghiêm, các trò chơi dân gian rộn ràng, đến hương vị ẩm thực độc đáo và tiếng hát then đầy mê hoặc, tất cả đã tạo nên một không gian lễ hội dung dị mà sâu sắc. Đến với lễ hội chùa Bắc Nga, du khách tìm thấy sự thư thái giữa non cao, mang về những ký ức đẹp đẽ về một vùng đất nghĩa tình, giàu bản sắc và luôn rộng mở vòng tay chào đón. Đây thực sự là hành trình đáng giá cho những ai yêu văn hóa, khát khao khám phá và trân trọng những giá trị truyền thống Việt.