Đây là một sự kiện văn hóa mang đậm dấu ấn tâm linh và bản sắc dân tộc Tày - Nùng. Trong những ngày hội, tiếng trống hội rộn ràng, sắc màu trang phục rực rỡ cùng hương men nồng nàn quyện hòa, tạo nên một không gian vừa thiêng liêng, vừa náo nhiệt. Với khát vọng lưu giữ và lan tỏa giá trị truyền thống ấy, SmartTravel xin mời bạn cùng bước vào hành trình khám phá lễ hội Phài Lừa - một di sản tinh thần quý báu của Lạng Sơn.

 

1. Đôi nét về Lễ hội Phài Lừa Lạng Sơn

Lễ hội Phài Lừa là một trong những sự kiện văn hóa đặc sắc của vùng đất Lạng Sơn, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2018, khẳng định giá trị trường tồn của lễ hội trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Lễ hội gắn liền với truyền thuyết sông nước của người dân xã Hồng Phong, nơi những câu chuyện huyền thoại về thiên nhiên, con người và tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ. 

 

Điểm độc đáo là lễ hội chỉ được tổ chức ba năm một lần, vào ngày 4 tháng 4 năm nhuận, tại hai địa điểm linh thiêng: đình Bà và đình Ông. Đây là dịp để bà con nhân dân cùng nhau bày tỏ lòng tri ân với các bậc tiền nhân, cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống no ấm và an lành.

 

Trong những ngày diễn ra lễ hội, không khí náo nức lan tỏa khắp bản làng, từ nghi lễ rước Thần Rắn, tế thần trang nghiêm cho đến những trò chơi dân gian chèo bè, bơi sải, bắt vịt,... Phài Lừa vì thế không chỉ là một lễ hội, mà còn là nơi gửi gắm niềm tin, ký ức và bản sắc văn hóa của người dân xứ Lạng.

2. Nguồn gốc Lễ hội Phài Lừa

Tương truyền xưa kia, có đôi vợ chồng nọ sinh sống bằng nghề đánh cá trên dòng sông Văn Mịch. Cuộc sống của họ quanh năm vất vả, chỉ đủ ăn, đến tuổi tứ tuần vẫn chưa có một mụn con khiến hai người buồn bã khôn xiết.

 

Ngày nọ, người vợ kể với chồng mơ thấy bị sét đánh vào mạn sườn. Người chồng trấn an, cho rằng đây là trời ban điềm lành. Thật vậy, ít lâu sau họ phát hiện người vợ mang thai, cuộc sống vẫn trải qua êm đềm. 

 

Trong một lần đánh cá, hai vợ chồng phát hiện một quả trứng có chấm đỏ trên vỏ. Tò mò đem trứng về ấp, quả trứng nở ra con rắn có mào. Con còn chưa ra đời, với niềm mong ngóng nên ông bà đã nhận rắn làm con. Sau một thời gian người vợ sinh ra một bé trai, từ đó gia đình có hai anh em.

 

Vô tình một ngày ra sông tắm, người em trai bị thuồng luồng bắt mất. Anh rắn đau buồn, tức giận, đã tìm đến hang ổ của thuồng luồng để tiêu diệt. Sau khi trả thù được cho em trai và diệt thuồng luồng trả lại bình an cho dân làng, rắn về từ biệt cha mẹ để sống ở sông Kỳ Cùng, hẹn mỗi  năm sẽ về thăm một lần.

 

Để tưởng nhớ công ơn tiêu diệt kẻ ác của rắn, người dân ven song Văn Mịch đã lập đền thờ cha mẹ và chàng rắn cạnh cây đa Pác Lọ Đảng. Từ đó ra đời Lễ hội Phài Lừa, tổ chức 3 năm một lần vào ngày 4 tháng 4 năm nhuận. Lễ hội như một nghi thức đón chàng rắn về thăm cha mẹ đồng thời cầu chàng ban cho mưa thuận gió hoà, giúp dân làng có cuộc sống bình yên, thuận lợi.

3. Điểm độc đáo trong Lễ hội Phài Lừa

3.1. Lễ rước bát hương đón Thần Rắn về làng

Một trong những nghi thức độc đáo và thiêng liêng nhất của Lễ hội Phài Lừa chính là lễ rước bát hương đón Thần Rắn về làng. Ngay từ đầu tháng 3, các cụ bô lão đại diện cho ba dòng họ lâu đời tại xã Hồng Phong - họ Vy, họ Đỗ và họ Nông - vốn là những dòng họ gắn bó mật thiết với việc dựng làng, dựng đình, sẽ cùng nhau họp bàn, thống nhất kế hoạch tổ chức lễ hội. 

 

Đây không chỉ là công việc mang tính cộng đồng, mà còn thể hiện vai trò cố kết dòng tộc, trách nhiệm truyền đời trong việc giữ gìn di sản văn hóa. Ban nghi thức, nghi lễ được lập ra với sự hiện diện của một pú mo (thầy cúng), một pú hội (người phụ giúp thầy cúng), ba pú đình (đại diện ba dòng họ cai quản đình), cùng đội trai đinh khỏe mạnh gánh vác việc bê rước bát hương, cầm cờ, khênh kiệu, chuẩn bị lễ vật và một đội múa sư tử gồm từ 12 đến 16 người. 

 

Sau khi chuẩn bị đầy đủ lễ vật, thầy cúng thực hiện lễ tế, mời Thần Rắn - vị thần gắn liền với tín ngưỡng sông nước - về dự hội, thăm cha mẹ nuôi và chứng giám lòng thành của dân làng. Người dân tin rằng, khi thần hiện diện, muôn điều may mắn sẽ đến: mùa màng tươi tốt, vật nuôi đầy chuồng, con người an khang. 

 

Sau nghi lễ, kiệu rước Thần Rắn khởi hành từ đình Ông, qua miếu Thổ Công, rồi vòng quanh chợ và phố Văn Mịch, hòa cùng tiếng trống, tiếng chiêng và sắc màu cờ hội, tạo nên một đoàn rước uy nghiêm mà vẫn tràn đầy sinh khí, thu hút sự tham gia, chứng kiến của cả cộng đồng.

3.2. Hội làng vui nhộn với các trò chơi dân gian

Sau phần lễ trang nghiêm, lễ hội Phài Lừa bước vào phần hội rộn ràng, nơi không khí làng quê bừng sáng với tiếng reo hò, tiếng trống hội và nụ cười hân hoan của mọi người. Đây là dịp để các chàng trai, cô gái thể hiện sức trẻ, tài năng và sự dẻo dai qua nhiều trò chơi dân gian truyền thống. 

 

Nổi bật nhất là hội chèo bè - trò chơi gắn liền trực tiếp với tên gọi Phài Lừa. Mỗi lượt thi có ba đội tham gia, các tay chèo phải quỳ gối trên bè, tuyệt đối không được đứng, ngồi hay chống tay, điều này vừa tăng độ khó, vừa thể hiện bản lĩnh và sự khéo léo của người tham gia. Đường đua dài trên 1.000 mét, trải dọc khúc sông quê hiền hòa, nhưng ẩn chứa không ít thử thách. Những chiếc bè lao vun vút trong tiếng cổ vũ rộn ràng từ hai bờ, tạo nên bầu không khí sôi động và đầy kịch tính. 

 

Ngoài chèo bè, lễ hội còn có các trò thi bơi sải, lặn, lặn bắt chân vịt - trò chơi thể hiện sự gắn bó của cư dân nơi đây với sông nước. Bên cạnh đó, múa sư tử, hát sli cùng nhiều trò chơi dân gian khác đã biến lễ hội thành một ngày hội thực sự của tuổi trẻ, của tinh thần đoàn kết và niềm vui cộng đồng. 

 

Chính sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh và những hoạt động giải trí mang đậm bản sắc dân gian đã làm nên sức hấp dẫn đặc biệt, khiến lễ hội Phài Lừa không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là biểu tượng của đời sống tinh thần phong phú nơi miền biên viễn Lạng Sơn.

4. Lễ hội Phài Lừa mang đến nhiều ý nghĩa

Lễ hội Phài Lừa mang trong mình nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc, không chỉ đơn thuần là một sự kiện văn hóa - tâm linh mà còn là tấm gương phản chiếu tinh thần, đạo lý và bản sắc của cộng đồng nơi miền biên viễn. Trước hết, lễ hội là dịp để nhân dân tưởng nhớ và tri ân công đức của những bậc tiền nhân, đồng thời thể hiện sự thán phục sức mạnh phi thường cùng quyết tâm dũng mãnh trong việc tiêu diệt kẻ xấu, bảo vệ cuộc sống bình yên cho bản làng. 

 

Ẩn chứa trong đó là đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, niềm tin rằng con người hôm nay luôn phải biết ơn và gìn giữ di sản tinh thần của cha ông. Bên cạnh giá trị tâm linh, lễ hội còn là sợi dây liên kết cộng đồng, nơi người dân cùng nhau tụ họp, thắt chặt tình đoàn kết, gắn bó trong cuộc sống thường ngày. 

 

Đây cũng là cơ hội để biểu dương sức mạnh tập thể, thể hiện sự đồng thuận trong tư duy và nhận thức, rằng chỉ khi đoàn kết thì bản làng mới thịnh vượng, mùa màng mới bội thu, đời sống mới an khang. Chính vì thế, lễ hội Phài Lừa không chỉ lưu giữ truyền thống, mà còn tiếp thêm niềm tin, sức mạnh cho thế hệ hôm nay và mai sau.

 

Lễ hội Phài Lừa không chỉ là nơi cộng đồng cùng nhau tưởng niệm, tri ân tổ tiên, mà còn là chiếc cầu nối quá khứ và hiện tại, nuôi dưỡng niềm tự hào và tình yêu quê hương trong mỗi thế hệ. Trải qua bao thăng trầm thời gian, lễ hội vẫn vẹn nguyên sức sống, trở thành minh chứng sinh động cho sự trường tồn của văn hóa truyền thống xứ Lạng. Và hơn hết, với sự đồng hành của SmartTravel, mỗi du khách đến với Lạng Sơn hôm nay không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội rộn ràng, mà còn mang theo hành trang là những trải nghiệm sâu sắc, đong đầy cảm xúc, để tình yêu văn hóa Việt Nam ngày càng được lan tỏa rộng xa.