Giữa vô vàn món bánh truyền thống của người Việt, bánh ngải nổi bật nhờ hình dáng mộc mạc và hương vị rất riêng. Với lớp vỏ xanh sẫm từ lá ngải cứu, nhân đỗ xanh bùi béo và mùi thơm thoang thoảng đặc trưng của núi rừng, món bánh này không chỉ là một thức quà quê dân dã mà còn là biểu tượng văn hóa của cộng đồng người Tày, Nùng ở vùng cao phía Bắc. 

Đôi nét về món bánh ngải cứu Lạng Sơn

Bánh ngải, hay còn gọi là bánh giầy ngải, là một trong những món bánh truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày – Nùng, có nguồn gốc từ các tỉnh miền núi phía Bắc. Trong đó, Lạng Sơn được xem là “cái nôi” bảo tồn và phát triển loại bánh này một cách bền vững và đậm đà bản sắc nhất.

Món bánh gây ấn tượng nhờ lớp vỏ dẻo mịn màu xanh sẫm, được làm từ bột nếp trộn với lá ngải cứu giã nhuyễn – loại thảo dược quý trong y học dân gian. Nhân bánh thường là đỗ xanh xào dừa, thêm chút đường phên hoặc mè đen, tạo nên vị bùi ngậy, thơm thảo. Không chỉ ngon, bánh còn có giá trị sức khỏe như giúp điều hòa khí huyết, an thần, hỗ trợ tiêu hóa.

Tại Lạng Sơn, bánh ngải được bày bán quanh năm tại các khu chợ, đặc biệt phổ biến vào dịp Tết Thanh minh, Tết Nguyên đán, lễ hội Lồng Tồng hay mùa mừng lúa mới. Với người dân nơi đây, bánh ngải không chỉ là món ăn thường nhật mà còn là lễ vật dâng tổ tiên, mang ý nghĩa tri ân và cầu chúc may mắn.

Cách làm bánh ngải chuẩn vị quê Lạng Sơn

Bước 1: Sơ chế lá ngải  

Lá ngải cứu là nguyên liệu không thể thiếu để tạo nên màu sắc và hương vị đặc trưng của bánh ngải. Để chọn được lá ngon, bạn nên chọn loại lá non, có màu xanh tươi, không bị sâu úa. Sau khi hái về, lá ngải cần được nhặt sạch phần già, rửa kỹ nhiều lần với nước sạch để loại bỏ bụi bẩn và tạp chất. Đây là bước đầu tiên nhưng cũng là nền tảng quan trọng để đảm bảo chất lượng của món bánh.

Tiếp theo, bạn sẽ cần xử lý lá ngải để giảm vị đắng đặc trưng. Một mẹo dân gian thường được áp dụng là ngâm lá trong nước vôi trong, giúp trung hòa vị đắng mà vẫn giữ được mùi thơm đặc trưng. Sau khi ngâm, lá được nấu mềm rồi vớt ra, rửa kỹ nhiều lần và vắt khô. Để đạt độ dẻo và thơm, lá ngải còn cần được xào sơ trên lửa nhỏ, đảo đều đến khi khô và săn lại. Công đoạn này giúp lá giữ hương và dễ hòa quyện khi nhào với bột sau đó.

Bước 2: Làm bột bánh và chuẩn bị nhân

Khi phần lá ngải đã được sơ chế kỹ, bạn tiếp tục xay nhuyễn lá cùng một lượng nước vừa đủ để tạo thành hỗn hợp mịn. Sau đó, hỗn hợp này sẽ được trộn cùng bột nếp đã chuẩn bị từ trước. Cần trộn kỹ bằng tay để hỗn hợp bột đều màu, mịn màng và có độ dẻo dính vừa phải. Bột bánh thành công là khi bạn sờ tay không bị bám dính và dễ dàng nặn thành hình.

Trong lúc chờ bột nghỉ, bạn có thể chuẩn bị phần nhân bánh. Đường đỏ được đun chảy trên lửa nhỏ, sau đó cho lạc rang giã dập, dừa nạo và mè đen vào đảo đều tay. Khi các nguyên liệu kết dính thành khối dẻo và có mùi thơm ngậy, bạn tắt bếp và để nguội. Sau đó, vo thành từng viên tròn nhỏ đều nhau để tiện bọc vào trong vỏ bánh. Nhân bánh không cần quá ngọt, chủ yếu tạo điểm nhấn hài hòa với vị thanh đắng nhẹ của lớp vỏ.

Bước 3: Nặn bánh  

Khi bột đã đạt độ dẻo mịn, bạn lấy một phần nhỏ, vo tròn rồi ấn dẹt thành lớp vỏ dày vừa phải. Đặt viên nhân đã chuẩn bị vào giữa, khéo léo gói lại sao cho phần bột bọc kín nhân bên trong. Sau đó vo lại một lần nữa cho tròn đều và tiếp tục ấn nhẹ để bánh có hình tròn dẹt. Nên thoa một ít dầu ăn lên tay trước khi nặn để bột không bị dính và dễ tạo hình hơn.

Công đoạn nặn bánh đòi hỏi sự khéo léo để lớp vỏ không quá mỏng khiến bánh bị rách khi hấp, cũng không quá dày làm mất cân đối giữa vỏ và nhân. Ngoài ra, việc làm thủ công từng chiếc bánh tạo nên sự tỉ mỉ và truyền thống, điều mà bánh ngải công nghiệp khó lòng tái hiện được. 

Bước 4: Hấp bánh  

Sau khi nặn xong, bánh sẽ được xếp lên xửng hấp, tốt nhất là nên lót một lớp lá chuối để bánh không dính đáy và có thêm hương thơm tự nhiên. Hấp cách thủy trong khoảng 10–15 phút trên lửa vừa là thời gian lý tưởng để bánh chín đều. Khi bánh bắt đầu chuyển sang màu xanh sẫm, dậy mùi thơm ngào ngạt là lúc bạn có thể mở nắp kiểm tra.

Khi hoàn tất, bánh ngải sẽ có lớp vỏ mịn màng, bóng nhẹ do lớp dầu, màu xanh đậm đặc trưng của lá ngải và nhân bánh ngọt bùi bên trong. Hương thơm thảo mộc, vị ngọt dịu và kết cấu dẻo mềm của bánh khiến ai đã một lần nếm thử đều khó quên.

Bảo quản và sử dụng bánh ngải

Bánh ngải là loại bánh tươi, không chất bảo quản, do đó thời gian sử dụng thường không kéo dài lâu. Trong điều kiện thường, bánh chỉ nên để ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và dùng trong vòng 1–2 ngày kể từ khi làm. Nếu muốn bảo quản lâu hơn, bạn có thể cho bánh vào túi kín rồi đặt trong ngăn mát tủ lạnh. Khi cần dùng lại, chỉ cần đem hấp cách thủy hoặc quay nhẹ bằng lò vi sóng là bánh sẽ mềm và thơm như lúc mới làm.

Khi sử dụng, bánh ngải ngon nhất là lúc còn hơi ấm. Vị dẻo của nếp, mùi thơm của lá ngải, chút ngọt dịu và bùi từ nhân bánh tạo nên sự hòa quyện đầy tinh tế. Món bánh này thường được dùng như một món ăn nhẹ vào buổi sáng hoặc xế chiều, đi kèm với một tách trà nóng càng làm nổi bật hương vị thảo mộc đặc trưng. Ngoài ra, nhiều người cũng lựa chọn bánh ngải như một món quà quê mộc mạc dành tặng người thân, vừa ý nghĩa, vừa chứa đựng đậm đà hồn quê vùng cao Lạng Sơn.

Tìm mua bánh ngải Lạng Sơn ở đâu?

Nếu có dịp ghé thăm Lạng Sơn, bạn có thể dễ dàng tìm mua bánh ngải tại các khu chợ truyền thống như chợ Đông Kinh, chợ Kỳ Lừa hay chợ Tân Thanh. Đây đều là những khu vực sầm uất, nơi không chỉ buôn bán hàng hóa biên giới mà còn là “thiên đường đặc sản” địa phương, trong đó bánh ngải luôn chiếm một vị trí quen thuộc. Bánh thường được bày bán theo từng xấp, giá cả phải chăng, phù hợp để thưởng thức tại chỗ hoặc mua về làm quà. Một số gia đình người Tày còn mở sạp riêng chuyên bán bánh ngải làm thủ công tại nhà, giữ nguyên cách chế biến truyền thống, đảm bảo hương vị đúng chuẩn vùng cao.

Ngoài mua trực tiếp, hiện nay bánh ngải cũng được nhiều đơn vị cung cấp và phân phối trên các nền tảng online. Tại Hà Nội hay TP.HCM, bạn có thể đặt hàng qua các trang chuyên kinh doanh đặc sản vùng miền, hoặc tìm trên các hội nhóm. Thậm chí, bánh còn xuất hiện trên các nền tảng mua sắm trực tuyến với hình thức đóng gói hút chân không, giúp kéo dài thời gian bảo quản và tiện lợi cho việc vận chuyển. Nhờ sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, bánh ngải giờ đây đã vượt ra khỏi biên giới Lạng Sơn, trở thành món quà quê ý nghĩa có thể tiếp cận dễ dàng ở bất cứ đâu.

Giản dị nhưng đậm đà, mộc mạc mà thấm sâu, bánh ngải không chỉ là một món ăn truyền thống, mà còn là biểu tượng văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân xứ Lạng. Từng chiếc bánh nhỏ xinh là kết tinh của bàn tay khéo léo, của hồn đất trời và tinh hoa núi rừng.