Trên dải đất miền Trung đầy nắng gió, nơi biển cả gối đầu vào làng chài và đời sống người dân neo vào từng con sóng, lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn hiện lên như một bản hùng ca thiêng liêng của vùng biển Hà Tĩnh. Mỗi độ đầu xuân, khi những cơn gió nồm mang theo vị mặn mòi mơn man trên mái ngói rêu phong, cũng là lúc ngư dân tạm gác mái chèo, cùng nhau hội tụ bên miếu thờ cá Ông để dâng lời cầu nguyện – cho một năm ra khơi bình an, tôm cá đầy khoang, biển yên lòng người vững.

Lễ hội không chỉ là nghi thức tín ngưỡng mang đậm sắc thái văn hóa bản địa, mà còn là dịp hội làng lớn nhất của cư dân ven biển Nhượng Bạn – nơi những giá trị truyền thống được bảo tồn, gìn giữ và tiếp nối qua từng thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng trống lễ hội vẫn vang vọng đều đặn, hòa cùng lời hò kéo lưới, nhịp chèo đua thuyền, như một hơi thở nguyên sơ, nhắc nhở con người về cội nguồn sống giữa đại dương bao la.

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn ra đời trong hoàn cảnh nào?

Lễ hội cầu ngư ở vùng biển Nhượng Bạn bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Cá Ông – vị thần biển linh thiêng trong tâm thức ngư dân Việt. Theo truyền thuyết dân gian, cá Ông (tức cá Voi) từng nhiều lần cứu giúp thuyền bè vượt qua sóng dữ, đưa ngư dân lạc lối trở về bến bờ. Từ lòng biết ơn ấy, cư dân vùng biển đã lập miếu thờ thần Nam Hải, tổ chức lễ hội hằng năm nhằm dâng hương cầu nguyện, tri ân và gửi gắm niềm tin cho những chuyến ra khơi an lành.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, lễ hội cầu ngư còn là sự thể hiện sống động của đời sống văn hóa – nơi tín ngưỡng gắn liền với lao động sản xuất. Người dân tin rằng, nếu lễ cầu ngư được cử hành chu đáo, năm đó biển sẽ lặng, tôm cá sẽ nhiều, trời đất sẽ thuận hòa. Đây không phải là sự mê tín, mà là cách cộng đồng ngư dân thể hiện sự tôn trọng với tự nhiên, biết ơn với đại dương – nơi họ mưu sinh từng ngày.

Quan trọng hơn cả, lễ hội là điểm giao thoa giữa các thế hệ. Trẻ con học cách cúi đầu trước bàn thờ tổ nghề, nghe ông bà kể chuyện về biển cả, về lần giông tố năm xưa, còn người lớn thì nhắc nhau giữ trọn nếp xưa – dù đời sống có đổi thay thì lòng thành vẫn phải vẹn nguyên. Trong không gian ngập hương trầm và tiếng sóng, lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn trở thành một cột mốc tâm linh – nhắc nhở rằng, ra khơi không chỉ mang theo lưới cá, mà còn mang theo niềm tin và lòng người.

Thời điểm tổ chức và không gian lễ hội

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn thường diễn ra vào đầu tháng 2 âm lịch hằng năm – khi mùa biển động đã qua, trời yên, sóng lặng, cũng là thời điểm những đoàn thuyền chuẩn bị rẽ sóng ra khơi đón vụ đánh bắt đầu năm. Đây được xem là mốc khởi đầu quan trọng, không chỉ trong tâm thức ngư dân mà còn trong lịch trình lao động của cả làng biển, đánh dấu một chu kỳ mưu sinh mới bắt đầu.

Không gian lễ hội được tổ chức ngay tại làng chài ven biển Nhượng Bạn, nơi có miếu thờ thần Nam Hải và đình làng cổ kính. Từ sớm tinh mơ, từng đoàn người đã tề tựu về trước sân đình, tay cầm lễ vật, đầu đội nón mê, trong trang phục truyền thống của ngư dân xứ biển. Cả làng như bước vào một ngày thiêng – khi mọi lo toan đời thường được gác lại để nhường chỗ cho sự trang nghiêm, thành kính và gắn bó cộng đồng.

Không khí lễ hội vừa rộn ràng, vừa linh thiêng. Tiếng trống khai lễ vang vọng khắp làng trên xóm dưới, quyện trong mùi hương trầm bảng lảng, trong tiếng gió thổi từ biển vào mang theo vị mặn đặc trưng. Những cụ ông, cụ bà kính cẩn trong từng bước chân lễ rước; thanh niên trai tráng hào hứng chuẩn bị cho các trò chơi dân gian; còn trẻ nhỏ thì háo hức chờ đợi được tham gia, được chứng kiến một nghi lễ mà với người dân vùng biển – đó là lễ hội thiêng liêng nhất trong năm.

Lễ hội không chỉ diễn ra ở đình làng, mà còn trải dài ra tận mép nước – nơi thuyền bè được trang hoàng, neo đậu trong thế “hướng biển vọng trời”, sẵn sàng cho nghi thức thả thuyền cầu ngư. Biển ngày ấy không chỉ là đại dương rộng lớn, mà hóa thành một bức màn thiêng – nơi nối liền thế giới hữu hình với những gì vô hình nhưng đầy linh cảm trong tâm khảm người con miền sóng gió.

Các nghi lễ chính trong lễ hội

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn nổi bật bởi chuỗi nghi thức được tổ chức bài bản, trang trọng, thể hiện lòng thành kính của cộng đồng ngư dân đối với thần linh và biển cả. Từ lúc rạng đông cho đến chiều muộn, từng nghi lễ đều được cử hành theo trình tự cổ truyền, mang đậm bản sắc tín ngưỡng vùng biển miền Trung.

1. Lễ rước thần Nam Hải – Rước hồn biển vào làng

Lễ rước thần là phần mở đầu thiêng liêng và long trọng nhất. Tượng Cá Ông – vị thần Nam Hải được đặt trong kiệu, trang trí cờ lọng, trống chiêng rộn ràng. Đoàn rước gồm các bô lão, chức sắc trong làng, thanh niên trai tráng và đội múa lân, đội hát sắc bùa… nối dài qua các con ngõ nhỏ, rước từ miếu thờ về đình làng. Người dân đứng hai bên đường chắp tay khấn vái, gửi gắm lời cầu nguyện cho một năm trời yên, sóng lặng.

Đây không chỉ là nghi lễ rước thần, mà còn là hành trình đưa niềm tin từ ngoài khơi vào đất liền – nơi cả làng cùng hòa chung một tâm thức về biển cả thiêng liêng.

2. Lễ tế thần và lễ cầu ngư – Dâng lòng người cho biển

Sau khi rước thần về đình làng, lễ tế được tổ chức dưới sự chủ trì của các cụ cao niên. Mâm lễ vật thường gồm rượu nếp, gạo trắng, bánh chưng, bánh ít, cá tươi, nước biển và hương hoa – tất cả đều do chính tay dân làng chuẩn bị với lòng thành. Bài văn tế được đọc trang trọng trong không khí yên lặng, chỉ còn tiếng sóng ngoài khơi vọng về và tiếng mõ nhịp nhàng dẫn lễ.

Lễ cầu ngư chính là khoảnh khắc kết nối tâm linh sâu nhất giữa con người và biển cả – khi lời khấn nguyện vang lên không phải bằng giọng cá nhân, mà bằng trái tim của cả cộng đồng đặt trọn nơi thần linh và đại dương bao la.

3. Lễ xuất hành đầu năm – Cánh buồm mang theo hy vọng

Ngay sau phần tế lễ, người dân tổ chức lễ thả thuyền ra biển. Những chiếc thuyền được trang trí bằng cờ ngũ sắc, hoa tươi, gạo muối… tượng trưng cho sự khai mở mùa biển mới. Một chiếc thuyền chính dẫn đầu được thả xuống biển trong nghi thức trang nghiêm, bên tiếng hô vang của ngư dân: “Thuận buồm xuôi gió – tôm cá đầy khoang!”

Đây là khoảnh khắc thiêng liêng mà du khách đến dự hội khó lòng quên được – khi cả làng vẫy tay chào con thuyền như chào một lời nguyện ước bay ra khơi, gửi gắm bình an, no ấm về cho mỗi gia đình.

4. Tế sống ngư dân – Tưởng người còn như đã hóa linh

Một nét độc đáo ít thấy trong các lễ hội dân gian khác là nghi thức "tế sống ngư dân" – một người khỏe mạnh trong làng được chọn để đóng vai "ngư phủ đại diện", ngồi trang nghiêm trong bộ áo dài, đầu đội khăn đóng, tay cầm mái chèo. Nghi lễ này thể hiện sự tôn vinh nghề biển, lòng biết ơn đối với những con người ngày ngày đối mặt với hiểm nguy sóng gió để đem nguồn sống về cho đất liền.

Đây là cách ngư dân vùng Nhượng Bạn tri ân lẫn nhau – biến lao động thành điều thiêng, và biến sự sống giữa biển cả thành một phần thiêng liêng của văn hóa làng chài.

Hoạt động phần hội – Sắc màu vùng biển

Sau những nghi lễ trang nghiêm, phần hội chính là dịp để người dân và du khách cùng nhau thăng hoa trong những hoạt động tập thể vui tươi, đậm chất làng biển. Đó là nơi mà nụ cười, mồ hôi và tinh thần đoàn kết hòa quyện, tạo nên một bức tranh lễ hội rực rỡ và sống động – vừa gần gũi, vừa sâu sắc.

1. Hội đua thuyền – Nhịp chèo vang vọng tinh thần biển cả

Một trong những hoạt động được mong chờ nhất chính là hội đua thuyền truyền thống. Những chiếc thuyền nhỏ được sơn phết sặc sỡ, chia thành các đội đại diện cho từng xóm, từng tổ. Khi hiệu lệnh nổi lên, từng nhịp chèo phóng tới mặt biển, hòa cùng tiếng reo hò cổ vũ từ bờ, tạo nên khung cảnh hừng hực khí thế.

Không chỉ là một cuộc thi thể thao, đua thuyền còn là biểu tượng cho sự đồng lòng vượt sóng của cộng đồng ngư dân – người sau nối người trước, cùng nhau đưa con thuyền vượt qua thử thách, như chính hành trình mưu sinh gian nan giữa đại dương.

2. Trò chơi dân gian – Nét duyên làng chài ngày hội

Dọc theo bãi biển và sân đình, hàng loạt trò chơi dân gian được tổ chức, mang đến tiếng cười sảng khoái cho người dự hội:

– Kéo co, đẩy gậy, nhảy bao bố – nơi thanh niên thi tài, rèn sức bền và gắn kết.
– Thi dệt lưới, gánh nước, đội cá – tái hiện nghề biển và tôn vinh sự khéo léo của phụ nữ vùng chài.
– Bịt mắt bắt vịt, thi nấu ăn hải sản, dành cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ, mang đậm tính cộng đồng.

Mỗi trò chơi đều chất chứa tinh thần lạc quan, hóm hỉnh và tràn đầy sức sống của người dân miền biển – những con người luôn hướng về phía trước, dù trong gian khó vẫn nở nụ cười.

3. Không gian nghệ thuật dân gian – Hát lên hồn biển quê hương

Tiếng hò biển, hát sắc bùa, ví giặm Nghệ Tĩnh ngân vang từ những nghệ nhân chân đất – những người mang cả hồn cốt làng chài gửi vào từng câu hát, từng lời nguyện vọng.

Trong không gian làng biển, tiếng hát ấy không cần micro, không cần sân khấu lớn – chỉ cần một chiếc chiếu, vài chiếc ghế tre, và tấm lòng yêu văn hóa là đủ để cuốn cả hội trường vào mạch chảy cảm xúc.

4. Chợ quê ngày hội – Đậm đà vị biển, tình quê

Lễ hội cũng là dịp để người dân bày bán các sản vật địa phương:
– Hải sản khô, cá mắm, ruốc, mực một nắng… thơm lừng vị muối biển.
– Bánh gai, bánh ít, nước mắm truyền thống, đồ thủ công từ vỏ sò, lưới cá…
– Gian hàng ẩm thực dân dã với cháo cá, bún mực, bánh bột lọc, chè bắp…

Không gian chợ không chỉ để mua – bán, mà còn là nơi trao đi tình cảm, lời chào hỏi, nụ cười thân thiện – khiến du khách cảm thấy như mình đang dự một buổi “sum họp” của chính làng quê mình.

Trải nghiệm dành cho du khách

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn không chỉ là một sự kiện văn hóa mang tính tín ngưỡng của ngư dân, mà còn là dịp để du khách bước vào một thế giới đậm đặc bản sắc – nơi biển không chỉ là thiên nhiên, mà là linh hồn; nơi nghi lễ không chỉ là hình thức, mà là sự tiếp nối thiêng liêng giữa con người với biển cả bao đời. Đến với lễ hội, bạn sẽ không còn là người ngoài cuộc, mà sẽ được sống trọn từng nhịp lễ, từng nụ cười và từng làn gió mặn.

1. Hòa mình vào không khí lễ rước – sống giữa tín ngưỡng biển

Du khách có thể tham gia hoặc theo chân đoàn rước thần Nam Hải từ miếu ra đình làng, cảm nhận sự trang nghiêm tỏa ra từ mỗi bước chân của đoàn lễ. Được nhìn thấy tượng Cá Ông trong kiệu rước, nghe lời khấn vang bên gió biển, bạn như được chạm vào phần linh hồn vô hình mà ngư dân gửi gắm suốt hàng trăm năm qua. Đây là trải nghiệm khó quên – khi bạn không chỉ “xem” lễ hội, mà thật sự được “cảm” nó bằng cả trái tim.

2. Thử sức với trò chơi dân gian và hội đua thuyền

Không khí sôi động của phần hội chính là cơ hội tuyệt vời để du khách hòa mình cùng người dân địa phương. Dù bạn là khách xa hay chỉ tình cờ ghé qua, bạn cũng có thể:

– Cổ vũ hết mình cho những đội đua thuyền tung mái chèo giữa sóng biển.
– Tham gia kéo co, bịt mắt bắt vịt hay thi gánh nước với các bạn trẻ địa phương.
– Trải nghiệm thi dệt lưới hoặc học gỡ cá – những kỹ năng ngỡ như đơn giản mà đầy khéo léo, chỉ có ở vùng chài.

Đó không còn là cuộc vui đơn thuần, mà là hành trình hòa nhập văn hóa – nơi tiếng cười và mồ hôi trở thành ngôn ngữ chung không cần phiên dịch.

3. Thưởng thức đặc sản biển – Vị mặn của biển, vị ngọt của lòng người

Ngay tại không gian hội, bạn có thể thưởng thức các món đặc sản biển tươi ngon do chính tay người dân chế biến:

– Cá nướng muối, mực một nắng nướng, cháo nghêu, bánh ram, bánh ít nhân tôm...
– Hải sản khô đóng gói, nước mắm nguyên chất – mang về làm quà quê đậm vị biển.
– Những món ăn không chỉ ngon bởi nguyên liệu tươi, mà còn bởi sự hiếu khách, thân thiện và mến khách đến từ từng nụ cười chủ quán.

Được ăn giữa tiếng sóng biển, giữa mùi hương nhang khói của đình làng, giữa lời mời thân mật của người dân – ấy là bữa ăn vừa ấm lòng, vừa khó quên.

4. Giao lưu, lắng nghe câu chuyện đời biển

Đừng ngần ngại ngồi xuống với một bác ngư dân tóc bạc hay một cụ bà đang tỉ mẩn vá lưới – họ sẽ kể cho bạn nghe những câu chuyện đời thực như huyền thoại: về lần vượt sóng thần, về cá Ông cứu nạn, về thời trai trẻ đánh cá cả tháng không về. Những câu chuyện không có trên sách vở, nhưng đậm tính nhân văn và gói trọn linh hồn của làng biển Việt Nam.

Với du khách yêu trải nghiệm, lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn là hành trình sống động để thấu hiểu sâu sắc hơn về mối giao tình giữa con người và biển cả – giữa tín ngưỡng và lao động – giữa truyền thống và hiện tại đang từng ngày được giữ gìn.

Đến lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn bằng cách nào?

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn thường diễn ra tại xã Thiên Cầm – một làng chài ven biển cách trung tâm Hà Tĩnh khoảng 15km về phía Đông Bắc. Với khoảng cách không quá xa và hệ thống đường ven biển đẹp, dễ đi, du khách có thể di chuyển thuận lợi bằng nhiều phương tiện.

1. Từ trung tâm Hà Tĩnh đến Thạch Kim

– Di chuyển bằng đa dạng các loại phương tiện: Xuất phát từ trung tâm Hà Tĩnh, bạn đi theo Quốc lộ, sau đó theo biển chỉ dẫn xã Thiên Cầm. Cung đường vừa dễ đi vừa có thể ngắm cảnh đồng quê, sông rạch và biển khơi khi đến gần làng chài.

– Bằng taxi hoặc xe công nghệ:
Các dịch vụ taxi địa phương hoặc xe công nghệ đều sẵn sàng đưa bạn đến tận nơi. Đây là lựa chọn phù hợp nếu bạn đi theo nhóm nhỏ, muốn tối ưu thời gian di chuyển.

2. Từ các tỉnh thành khác

– Từ Hà Nội, Vinh hoặc Quảng Bình:
Bạn có thể đi tàu hỏa, xe giường nằm hoặc limousine đến Hà Tĩnh. Từ đây, tiếp tục di chuyển bằng taxi, xe máy thuê hoặc xe buýt địa phương về xã Thiên Cầm – thời gian đi khoảng 30–45 phút tùy phương tiện.

– Sân bay gần nhất:
Từ đây, bạn có thể thuê xe riêng hoặc đặt xe dịch vụ để đi thẳng về điểm tổ chức lễ hội.

3. Gợi ý kết hợp tham quan các điểm lân cận

Sau khi tham gia lễ hội, du khách có thể kết hợp ghé thăm những điểm đến hấp dẫn gần khu vực Nhượng Bạn – tạo nên một hành trình khám phá trọn vẹn văn hóa – thiên nhiên – tâm linh vùng biển Hà Tĩnh:

– Biển Xuân Hải: Bãi biển hoang sơ, nước trong, sóng nhẹ – lý tưởng để dạo chơi sau lễ hội.
– Đền Chiêu Trưng Đại vương Lê Khôi: Một di tích tâm linh linh thiêng nằm sát bờ biển, nơi gắn liền với nhiều câu chuyện hào hùng thời Lê.
– Chùa Kim Dung: Ngôi chùa ven biển yên bình, cổ kính, phù hợp để vãn cảnh và tìm lại sự thanh tịnh sau không khí lễ hội náo nhiệt.
– Khu du lịch Thiên Cầm: Nếu bạn muốn kéo dài hành trình, có thể tiếp tục về phía Nam (30km) để nghỉ dưỡng tại một trong những bãi biển đẹp nhất Hà Tĩnh.

Lưu ý khi tham gia lễ hội

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn là dịp thiêng liêng và trọng đại của người dân làng biển Hà Tĩnh. Để chuyến tham quan – trải nghiệm được trọn vẹn và ý nghĩa, du khách nên lưu ý một số điều sau:

1. Chuẩn bị trang phục thích hợp

– Khi tham gia phần lễ (tại miếu, đình làng), nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự, thể hiện sự tôn trọng không gian linh thiêng.
– Nếu tham gia các trò chơi ngoài trời hoặc xuống bãi biển, bạn nên chuẩn bị quần áo gọn nhẹ, thoải mái, mang theo nón, kính râm, kem chống nắng và khăn che nắng.

2. Tôn trọng nghi lễ truyền thống

– Trong các nghi lễ như rước thần, tế lễ, cầu ngư… du khách không nên chen lấn, cười đùa lớn tiếng hoặc dùng điện thoại quay phim – chụp ảnh quá gần bàn thờ, kiệu rước.
– Hãy lắng nghe – quan sát và hòa mình với tâm thế tôn kính, để cảm nhận chiều sâu văn hóa thay vì chỉ “xem cho biết”.

3. Bảo vệ môi trường biển 

– Không xả rác bừa bãi, đặc biệt tại khu vực bờ biển, miếu đình hay khu hội chợ.
– Nếu mua đồ ăn mang theo, hãy sử dụng các vật dụng tái sử dụng hoặc bỏ rác đúng nơi quy định. Cùng người dân gìn giữ hình ảnh đẹp của lễ hội biển quê hương.

4. Bảo quản tư trang cá nhân

– Lễ hội thường đông người, du khách nên mang theo ít đồ có giá trị, chỉ mang những vật dụng cần thiết.
– Nếu tham gia lễ hội theo nhóm, nên phân công người giữ đồ khi xuống tham gia trò chơi hoặc lễ rước.

5. Chủ động sắp xếp thời gian

– Lễ hội bắt đầu từ sớm, nên đi từ sáng tinh mơ để tránh nắng gắt, có thời gian theo dõi đầy đủ các nghi lễ và trò chơi.
– Có thể mang theo một ít tiền mặt lẻ để mua đặc sản, đồ lưu niệm hoặc đóng góp công đức nếu bạn muốn tham gia vào hoạt động tâm linh.

Lễ hội cầu ngư Nhượng Bạn không chỉ là một sự kiện, mà là một phần máu thịt của người dân miền biển Hà Tĩnh – nơi tín ngưỡng, lao động và văn hóa đan cài vào nhau thành một mạch sống chảy xuyên qua nhiều thế hệ. Giữa những biến động của thời đại, lễ hội vẫn vang lên tiếng trống rước, lời khấn vọng trời, nhịp mái chèo đua thuyền – như một bản giao hưởng mặn mòi hương biển, mộc mạc mà thiêng liêng.

Về với Nhượng Bạn mùa lễ hội, bạn không chỉ được thấy một nghi lễ cổ truyền, mà còn được sống trong hơi thở của làng biển: nơi con người hòa mình vào thiên nhiên bằng sự trân trọng, gắn bó và lòng biết ơn sâu sắc. Đó là nơi tiếng sóng không chỉ vỗ bờ, mà còn vỗ vào ký ức; nơi hương trầm không chỉ lan trong không khí, mà còn chạm vào lòng người.

Hãy đến để một lần nghe lời khấn ngư dân vọng ra khơi xa. Và để thấy rằng – dù biển có đổi dời, lòng người quê biển vẫn thủy chung gìn giữ một nét đẹp thiêng liêng, mang tên: lễ hội cầu ngư.