Giữa vùng đồng bằng thanh bình của xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh, mỗi độ tháng Tư âm lịch về, dòng nước lặng lẽ lại khuấy lên bởi tiếng hò dô rộn ràng, tiếng cười vang vọng của những người nông dân tay lấm chân bùn. Lễ hội đánh cá Đồng Hoa – một nghi thức dân gian mang đậm hồn quê – không chỉ đơn thuần là trò vui bắt cá, mà còn là dịp để người dân tái hiện một truyền thống lao động gắn liền với đời sống thủy lợi, mưu sinh giữa thiên nhiên. Ở đó, trong làn nước đục ngầu bùn đất, ta bắt gặp cả một dòng chảy ký ức – nơi tổ tiên từng để lại bài học về sự gắn bó, cần cù và niềm vui cộng đồng. Một lễ hội nhỏ bé giữa làng quê, nhưng lại mang trong mình giá trị lớn lao về văn hóa, về con người và cội nguồn.

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa và những câu chuyện xoay quanh

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa bắt nguồn từ phong tục cổ truyền của cư dân nông nghiệp ven đồng ruộng ở Hà Tĩnh. Từ xa xưa, khi mùa nước rút về cuối xuân – đầu hạ, những cánh đồng trũng, ao đìa còn đọng nước trở thành địa điểm lý tưởng để cả làng cùng nhau ra quân đánh bắt cá bằng nơm, lưới, tay không. Truyền thống ấy dần được cộng đồng hóa, kết tinh thành lễ hội – không chỉ để mưu sinh mà còn để tưởng nhớ tổ nghề, tri ân trời đất, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng no đủ.

Về mặt văn hóa, lễ hội là sợi dây gắn kết cộng đồng – nơi thế hệ lớn dạy lại thế hệ nhỏ những kỹ năng sinh tồn giữa thiên nhiên, những câu chuyện đời thường thấm đẫm giá trị sống. Đồng thời, đó còn là sân khấu sống động của các yếu tố văn hóa dân gian như hát ví giặm, trò chơi dân gian, nghi thức tín ngưỡng bản địa. Lễ hội đánh cá Đồng Hoa vì thế không chỉ có cá – mà còn có cả một kho tàng văn hóa được gìn giữ và sống lại mỗi năm một lần giữa làng quê yên bình.

Thời điểm tổ chức và không khí lễ hội

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa thường được tổ chức vào khoảng tháng 4 âm lịch hằng năm – thời điểm nước đã rút bớt trên các cánh đồng trũng và thời tiết bắt đầu bước vào mùa hè oi ả. Đây cũng là lúc người dân quê tranh thủ “thu hoạch” tôm cá còn sót lại sau vụ nước, đồng thời cùng nhau quây quần trong không khí hội hè rộn ràng, vui tươi.

Ngay từ sáng sớm, khắp các lối nhỏ dẫn vào cánh đồng Đồng Hoa đã tấp nập người đi kẻ đến. Từ các cụ cao niên cho đến lớp thanh niên trai tráng, trẻ em, phụ nữ – ai cũng háo hức chuẩn bị cho ngày hội lớn. Một số mặc đồ dân dã, quần áo gọn gàng, tay xách nơm tre, tay cầm rổ rá, dầm chân trong bùn đất mà miệng vẫn tươi cười. Không khí hội làng lan tỏa qua tiếng hò dô nhịp nhàng, tiếng cười giòn tan, tiếng cổ vũ râm ran từ bờ ruộng – tạo nên một bức tranh đồng quê sống động, gần gũi và đầy sức sống.

Không cần sân khấu, không cần âm thanh điện tử, lễ hội Đồng Hoa tự tạo nên âm nhạc của riêng mình – thứ âm thanh mộc mạc mà rộn ràng, khiến bất kỳ du khách nào cũng thấy lòng nhẹ tênh khi hòa mình vào dòng người chân đất tay nơm giữa trời nắng và nước đục.

Những phần lễ hội đánh cá Đồng Hoa 

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa không chỉ dừng lại ở việc “lội đồng bắt cá” đơn thuần, mà được tổ chức thành hai phần rõ rệt: phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi – tạo nên sự hòa quyện giữa yếu tố tín ngưỡng và văn hóa dân gian đậm bản sắc.

1. Phần lễ – Dâng hương cầu ngư, tạ ơn trời đất

Trước khi xuống đồng, người dân trong làng cùng nhau tập trung tại một khu đất cao ráo, dựng bàn thờ thần linh đơn sơ với hương hoa, lễ vật giản dị: chum nước, cá khô, nếp mới, bánh ít… Các bậc cao niên đại diện dâng hương, khấn cầu cho mùa vụ sắp tới được thuận lợi, trời yên biển lặng, tôm cá sinh sôi, gia đạo an lành. Đây không chỉ là nghi lễ tâm linh, mà còn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn với thiên nhiên, tổ tiên và công sức bao đời làm nên miền quê trù phú.

2. Phần hội – Thi bắt cá bằng tay: sôi động, náo nhiệt và giàu bản sắc

Sau phần lễ, hồi trống vang lên như hiệu lệnh cho một cuộc đua độc đáo khởi đầu. Hàng trăm người ùa xuống những thửa ruộng đã được chọn sẵn – nơi mực nước vừa đủ sâu để bắt cá mà không quá nguy hiểm. Không có bất kỳ thiết bị hiện đại nào: không vó lưới, không máy móc, người tham gia chỉ dùng tay trần, nơm tre và kinh nghiệm dân gian để săn cá, tôm, lươn, cua.

Tiếng hò dô râm ran vang khắp cánh đồng. Tiếng cười vang lên mỗi khi ai đó vồ hụt, trượt chân ngã bùn hay reo lên sung sướng khi “tóm gọn” được một con cá lớn. Những đứa trẻ thì tung tăng bên bờ ruộng, vừa reo hò vừa chờ người thân “chiến lợi phẩm” để khoe với bạn bè. Đó là những giây phút mà du khách thành thị hiếm khi có được – vừa vận động, vừa vui chơi, lại vừa cảm nhận được sự gắn bó chân tình giữa con người và thiên nhiên.

3. Các hoạt động cộng đồng: Đậm đà hồn quê

Sau cuộc thi bắt cá là hàng loạt hoạt động cộng đồng mang đậm chất dân gian:
– Thi nấu ăn cá đồng: các gia đình, nhóm bạn trổ tài chế biến món ngon từ cá bắt được tại ruộng – thường là cá rô, cá trê, cá chép – với những món dân dã như cá nướng ống tre, cá kho rơm, cháo cá đồng…
– Gian hàng ẩm thực quê: bày bán bánh nậm, bánh lọc, chè xanh, kẹo cu-đơ, rau quả vườn nhà.
– Trò chơi dân gian: bịt mắt bắt vịt, kéo co, đẩy gậy… khiến không khí càng thêm tưng bừng.
– Biểu diễn văn nghệ: những làn điệu ví giặm mượt mà được cất lên giữa đồng quê, khiến cả một không gian như ngân vang chất Nghệ thấm đẫm tình người.

Trải nghiệm dành cho du khách

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa không chỉ là không gian dành riêng cho người dân địa phương, mà còn là một điểm hẹn hấp dẫn với du khách bốn phương – những ai muốn “trốn phố về quê”, tìm lại hương vị mộc mạc của miền ký ức. Đây là dịp hiếm hoi để bạn không chỉ đứng ngoài quan sát, mà có thể trực tiếp hòa mình vào nhịp sống bản địa, sống như một người dân quê thực thụ – đầy thấm thía và đáng nhớ.

1. Trở thành “ngư dân một ngày”

Chỉ cần một bộ đồ gọn gàng, đôi chân trần và tinh thần sẵn sàng dấn bùn, du khách có thể cùng hàng trăm người dân lội xuống đồng, tự tay dùng nơm tre, thọc tay dưới lớp bùn tìm cá. Những tiếng reo hò xen lẫn tiếng cười bất ngờ khi “vồ hụt”, hay niềm vui vỡ òa khi chạm được một chú cá béo tròn vùng vẫy – tất cả tạo nên một kỷ niệm khó quên, chân thật đến từng khoảnh khắc. Không có vai diễn nào, không có khoảng cách nào – chỉ còn lại con người và thiên nhiên đối thoại với nhau bằng sự hồn hậu nguyên sơ.

2. Thưởng thức đặc sản ngay giữa đồng quê

Ngay sau khi “thu hoạch”, bạn có thể cùng người dân nhóm lửa ngay trên bờ ruộng, nướng cá trong ống tre, nấu cháo cá, làm gỏi, hay thậm chí chỉ đơn giản là nướng muối – để giữ trọn vị ngọt nguyên bản của cá đồng. Ăn trong làn khói bếp mộc mạc, giữa tiếng gió đồng và tiếng cười lan xa – ấy là một trải nghiệm ẩm thực không nhà hàng nào có thể tái hiện. Cái ngon không chỉ ở vị giác, mà còn nằm ở sự chia sẻ, ở cảm giác được ăn “trong ký ức” của một làng quê miền Trung.

3. Check-in giữa khung cảnh làng quê nguyên bản

Không gian của lễ hội là một bức tranh đồng nội rộng mở: bờ ruộng xanh rì, những chiếc nơm tre xếp thành hàng, ruộng nước loang ánh trời, từng nhóm người cười đùa giữa bùn đất. Tất cả tạo nên một bối cảnh lý tưởng để lưu giữ những bức ảnh chân thực, đầy chất “sống chậm”. Không cần filter, cũng chẳng cần đạo cụ – chỉ cần bạn đứng giữa thiên nhiên, mọi khuôn hình đều trở thành ký họa đẹp của một ngày rất khác giữa đời thường.

4. Trò chuyện cùng người bản địa

Tham gia lễ hội, bạn sẽ được tiếp xúc với những người nông dân thật thà, chất phác và nhiệt tình. Họ sẽ hướng dẫn bạn cách bắt cá không cần lưới, kể cho bạn nghe chuyện xưa chuyện nay, từ mùa cá nổi cho đến những đổi thay của làng quê. Đó là sự kết nối con người với con người – không qua màn hình, không qua mạng xã hội – mà bằng ánh mắt, nụ cười và tình cảm đậm đà như vị cá nướng ăn ngay giữa đồng ruộng.

Đến lễ hội đánh cá Đồng Hoa đi như thế nào?

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa được tổ chức tại xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Với khoảng cách gần và hạ tầng giao thông thuận tiện, du khách có thể dễ dàng đến tham dự lễ hội bằng nhiều hình thức di chuyển linh hoạt.

1. Di chuyển từ trung tâm Hà Tĩnh

– Xe máy hoặc xe cá nhân: Đây là lựa chọn lý tưởng cho những ai muốn chủ động về thời gian và dễ dàng len lỏi vào các tuyến đường làng nhỏ dẫn đến địa điểm tổ chức lễ hội. Bạn chỉ cần đi theo hướng Quốc lộ 1A, tiếp tục theo các bảng chỉ dẫn là đến nơi.

– Taxi hoặc xe công nghệ: Với nhóm bạn hoặc gia đình nhỏ, việc gọi taxi hay sử dụng xe công nghệ cũng khá tiện lợi. Quãng đường di chuyển chỉ khoảng 15–20 phút, đi qua các tuyến đường chính bằng phẳng, dễ đi.

2. Di chuyển từ các tỉnh khác

– Từ Hà Nội hoặc các tỉnh phía Bắc: Bạn có thể đi xe khách đến Hà Tĩnh, sau đó bắt taxi hoặc thuê xe máy di chuyển về xã Nghi Xuân. Ngoài ra, tàu hỏa tuyến Bắc – Nam đến ga Yên Trung cũng là lựa chọn thú vị nếu bạn yêu thích hành trình chậm rãi, ngắm cảnh ven đường.

– Từ Vinh: Cung đường đến Hà Tĩnh rất thuận lợi, với khoảng cách lần lượt là 50km và 120km. Du khách có thể lựa chọn xe giường nằm, xe limousine hoặc tự lái xe đến thẳng trung tâm Hà Tĩnh rồi tiếp tục theo hướng về xã Nghi Xuân.

3. Gợi ý kết hợp tham quan

Sau khi tham gia lễ hội, bạn có thể kết hợp khám phá thêm các điểm du lịch gần kề:

– Biển Thạch Hải: Bãi biển Thạch Hải mang vẻ đẹp hoang sơ, nước trong, cát mịn – thích hợp để dạo chơi, chụp ảnh sau một ngày lễ hội sôi động.
– Đền Cả: Ngôi đền linh thiêng thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, mang đậm dấu ấn văn hóa tâm linh xứ Nghệ.
– Khu du lịch sinh thái Hồ Kẻ Gỗ: Nếu còn thời gian, bạn có thể đi thêm khoảng 25km để đến Kẻ Gỗ – nơi hòa quyện rừng núi, hồ nước và những di tích lịch sử đáng nhớ.

Du khách tham gia lễ hội đánh cá Đồng Hoa 

Tham dự lễ hội đánh cá Đồng Hoa là một trải nghiệm độc đáo và đầy hứng khởi, nhưng để có một ngày hội trọn vẹn, vui vẻ và an toàn, du khách nên lưu ý một số điều sau:

1. Trang phục phù hợp

– Ưu tiên quần áo gọn nhẹ, dễ giặt và nhanh khô, vì bạn sẽ phải lội bùn, tiếp xúc với nước trong suốt quá trình tham gia lễ hội.
– Mang dép có quai hoặc giày cao su bám chắc, tránh trơn trượt khi di chuyển trên ruộng bùn.
– Nếu có thể, hãy mang theo quần áo thay và khăn tắm nhỏ, để thay sau khi kết thúc phần hội dưới đồng.

2. Chuẩn bị cá nhân

– Mang theo túi chống nước, bao nylon hoặc túi nilon đựng đồ điện tử, tránh làm rơi hoặc hỏng hóc khi tham gia bắt cá.
– Kem chống nắng, mũ rộng vành và kính mát sẽ là người bạn đồng hành lý tưởng trong thời tiết nắng gắt của tháng 4 âm lịch.
– Nước uống cá nhân cũng rất cần thiết nếu bạn tham gia cả buổi sáng, tránh mất nước khi vận động ngoài trời.

3. Ứng xử khi tham gia lễ hội

– Tôn trọng nghi lễ truyền thống: không cười đùa, làm ồn trong lúc dâng hương hay tế lễ tổ nghề.
– Trong phần hội, hãy tham gia với tinh thần vui vẻ, hợp tác – tránh chen lấn, tranh giành cá quá mức. Đôi khi, cái quý không nằm ở số lượng cá bắt được, mà ở nụ cười và kỷ niệm bạn mang về.
– Giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi xuống đồng ruộng hay ven đường làng. Góp phần giữ nguyên vẻ đẹp tự nhiên và sự thân thiện của cộng đồng địa phương.

4. Bảo quản tài sản cá nhân

– Chỉ mang theo vật dụng cần thiết, không mang nhiều tài sản có giá trị.
– Nếu đi theo nhóm đông người, nên có người trông giữ đồ đạc trên bờ trong khi bạn tham gia phần hội dưới ruộng.

Lễ hội đánh cá Đồng Hoa không hào nhoáng, không ánh đèn rực rỡ, cũng chẳng có âm thanh rộn ràng của sân khấu hiện đại. Thế nhưng, chính sự mộc mạc, gần gũi và chân thật ấy lại tạo nên một sức hút kỳ lạ – như một làn gió lành thổi qua lòng người giữa những bộn bề phố thị. Nơi ấy, từng bàn chân lấm bùn cũng mang theo cả niềm vui; từng bàn tay vớt cá không chỉ chạm vào nước mà còn chạm vào ký ức, vào chiều sâu văn hóa của một vùng quê Hà Tĩnh.

Tham gia lễ hội Đồng Hoa là một lần sống chậm – để cảm nhận rõ hơn nhịp đập của cộng đồng, để lắng nghe tiếng gọi của cội nguồn. Và khi rời xa cánh đồng ấy, điều bạn mang về không chỉ là những bức ảnh đẹp, vài con cá đồng thơm lừng hay đôi dép dính bùn – mà là cảm giác mình đã từng là một phần của miền quê đó, của một nghi lễ vẫn tiếp tục sống trong từng mùa nước rút, từng mùa người trở về.

Hãy đến với Đồng Hoa – không chỉ để xem người ta bắt cá, mà để bắt lấy cho mình một khoảnh khắc quê hương đầy xúc động và chân thành.