Nơi địa đầu Tổ quốc, giữa núi rừng Cao Bằng hùng vĩ, Khu di tích Pác Bó lặng lẽ mà thiêng liêng như một trang sử sống. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng sống, làm việc và vạch ra con đường giải phóng dân tộc, để lại dấu ấn bất diệt trong lòng người Việt Nam. Hãy cùng SmartTravel đến với Pác Bó, để tìm về cội nguồn và hòa mình trong vẻ đẹp bất tận của đất trời.

1. Giới thiệu chung về khu di tích lịch sử Pác Bó tại Cao Bằng

Khu di tích lịch sử Pác Bó nằm ở tỉnh Cao Bằng, cách trung tâm khoảng 50 km theo tỉnh lộ 203. Trong văn hóa Tày Nùng, “Pác Bó” có nghĩa là đầu nguồn, vừa chỉ vị trí địa lý nơi núi rừng, khe suối hội tụ, vừa gợi nhớ ý nghĩa thiêng liêng khi nơi đây trở thành “đầu nguồn” của cách mạng Việt Nam. Vào ngày 28/1/1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh sau hơn 30 năm bôn ba đã trở về nước và chọn Pác Bó làm căn cứ địa. Từ hang Cốc Bó nhỏ bé bên suối, Người cùng Trung ương Đảng đã khởi thảo những quyết sách lớn: Hội nghị Trung ương 8, thành lập Mặt trận Việt Minh, in ấn tài liệu, xây dựng lực lượng cách mạng. Pác Bó vì thế không chỉ là một vùng đất núi rừng biên giới, mà còn là cái nôi khai sinh phong trào giải phóng dân tộc.

Không chỉ giàu giá trị lịch sử, Pác Bó còn khiến du khách say lòng bởi cảnh quan thiên nhiên trong trẻo và bình dị. Từng địa danh đều lưu giữ những chứng tích quan trọng, đưa người tham quan như ngược dòng thời gian trở về những năm tháng hào hùng. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khoa học, năm 2012, Chính phủ đã công nhận nơi đây là Di tích Quốc gia đặc biệt. Ngày nay, Pác Bó còn là điểm đến du lịch đầy ý nghĩa, nơi con người tìm thấy sự giao hòa giữa lịch sử thiêng liêng và thiên nhiên hùng vĩ.

2. Hướng dẫn di chuyển đến khu vực di tích Pác Bó

Để đến được khu di tích Pác Bó, du khách thường di chuyển trước tiên đến Cao Bằng. Từ Hà Nội, bạn có thể chọn xe khách, xe limousine, hoặc tự lái ô tô, xe máy theo quốc lộ 3 với quãng đường hơn 280 km. Cung đường này mất khoảng 6–8 tiếng, băng qua nhiều tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, đem lại cho du khách cơ hội chiêm ngưỡng khung cảnh núi non trùng điệp, những bản làng ẩn hiện trong sương mờ.

Từ trung tâm Cao Bằng, hành trình tiếp tục khoảng 50km theo tỉnh lộ 203 để tới xã Trường Hà. Con đường dẫn vào Pác Bó quanh co, có nhiều đoạn đèo dốc đặc trưng vùng núi, nhưng lại mở ra trước mắt người đi khung cảnh thiên nhiên xanh ngát, núi nối núi, suối uốn lượn. Thời gian di chuyển khoảng 1,5–2 tiếng, và trên đường bạn có thể dừng chân để hít thở không khí trong lành của núi rừng.

Với những ai ưa thích trải nghiệm tự do, việc thuê xe máy tại thành phố Cao Bằng rồi chạy thẳng lên Pác Bó là một lựa chọn thú vị. Dù cung đường đôi chỗ thử thách, nhưng cảm giác băng qua các con đèo, nhìn xuống thung lũng xanh, những nếp nhà sàn thấp thoáng dưới chân núi sẽ mang lại một chuyến đi đầy kỷ niệm.

3. Những điểm tham quan chính tại khu di tích Pác Bó

3.1. Suối Lê Nin

Suối Lê Nin, xưa gọi là suối Khuổi Giàng, là điểm đến đầu tiên khiến du khách ngỡ ngàng khi đặt chân đến Pác Bó. Dòng suối nhỏ nhưng nước xanh biếc đến mức có thể nhìn thấu tận đáy, mặt nước phẳng lặng như chiếc gương khổng lồ soi bóng núi rừng. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt tên cho con suối này để tưởng nhớ lãnh tụ vĩ đại Lê Nin, như khẳng định niềm tin vào ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lê-nin soi đường cho cách mạng Việt Nam. Trải qua năm tháng, cảnh quan nơi đây gần như không thay đổi, vẫn giữ nguyên sự tĩnh lặng, trong trẻo của chốn rừng biên cương.

Đến suối Lê Nin, du khách như được hòa mình vào không gian vừa hùng vĩ vừa thơ mộng. Dưới bóng cây cổ thụ rì rào, ngồi bên bờ suối, bạn có thể tưởng tượng hình ảnh Bác từng thả cần câu cá, ngắm cảnh thiên nhiên để tìm giây phút thư thái sau những giờ làm việc căng thẳng. Nước suối trong lành mát rượi, gió núi thổi nhè nhẹ, tất cả tạo nên cảm giác thanh thản, như một cách trở về với những ngày tháng lịch sử nhưng vẫn rất gần gũi và đời thường.

3.2. Núi Các Mác

Ngay bên cạnh suối Lê Nin là ngọn núi Các Mác, do chính Bác Hồ đặt tên để tưởng nhớ Karl Marx – người thầy vĩ đại của phong trào cộng sản quốc tế. Ngọn núi đá vôi sừng sững, phủ xanh bởi rừng cây cổ thụ, có địa hình hiểm trở bên ngoài nhưng lại khá thông thoáng bên trong. Chính sự đặc biệt ấy khiến nơi đây trở thành tấm lá chắn tự nhiên, giúp che chở cho căn cứ cách mạng. Núi Các Mác không chỉ gắn với một tên gọi giàu biểu tượng chính trị mà còn góp phần làm nên bức tranh thiên nhiên hoàn chỉnh, hài hòa giữa dòng suối xanh, núi cao và bầu trời trong trẻo của vùng biên cương.

Đi men theo con suối dưới chân núi, du khách sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng vườn trúc mà Bác trồng vào năm 1961, đến nay vẫn xanh tốt rì rào trong gió. Không gian này mang lại cho du khách cảm giác vừa yên bình, vừa tràn đầy sức sống. Dừng lại nơi đây, bạn có thể cảm nhận được tinh thần Mác – Lênin đã thấm sâu vào từng nhánh cây, tán lá, soi sáng đường đi cho cách mạng Việt Nam. Nhiều người ví núi Các Mác như một biểu tượng sống động về ý chí vững vàng, bền bỉ của dân tộc, vừa mang tính lịch sử, vừa là điểm đến lý tưởng để ngắm cảnh, chụp ảnh và chiêm nghiệm.

3.3. Hang Pác Bó  

Hang Pác Bó là nơi Bác Hồ ở và làm việc từ tháng 2 đến tháng 3/1941. Hang nhỏ chỉ rộng khoảng 15m², cửa hẹp, sâu bên trong là một khoảng không đơn sơ, nhưng lại trở thành trung tâm đầu não của cách mạng Việt Nam. Trong hang hiện còn nhiều di tích gốc: tấm phản gỗ nơi Bác nghỉ ngơi, bếp lửa nhỏ chống lại giá lạnh, tảng đá bằng bên bờ suối, nơi Người ngồi câu cá, và dòng chữ Hán khắc trên vách đá ghi ngày 8/2/1941 – thời khắc Bác chính thức chọn nơi này làm chốn ở. Hang Pác Bó vì thế không chỉ là nơi trú ngụ đơn giản, mà là điểm khởi đầu cho bao quyết sách quan trọng của lịch sử dân tộc.

Bước chân vào hang, du khách sẽ có cảm giác như đang ngược dòng thời gian trở về hơn 80 năm trước. Sự chật hẹp, thiếu thốn của hang động càng làm nổi bật nghị lực phi thường của một con người sống vì lý tưởng cao cả. Đứng bên bờ suối Lê Nin, ngắm hang Pác Bó nhỏ bé ẩn mình trong núi, nhiều người không khỏi xúc động khi hình dung cảnh Bác “sáng ra bờ suối, tối vào hang”, sống cuộc đời thanh đạm, giản dị nhưng chan chứa tình yêu nước. Trải nghiệm ấy đem lại cho mỗi người bài học lớn lao về sự hy sinh, về niềm tin bất diệt đối với con đường cách mạng.

3.4 Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh được xây dựng trên ngọn đồi Tiếng Chấy, khánh thành năm 2011 nhân dịp kỷ niệm 121 năm ngày sinh của Người. Công trình mang dáng dấp nhà sàn truyền thống của người Tày – Nùng, vừa giản dị, gần gũi, vừa toát lên sự trang nghiêm. Bên trong đền, tượng Bác bằng đồng được đặt ở trung tâm, xung quanh là những bức phù điêu bằng đá tái hiện các chặng đường hoạt động cách mạng. Toàn bộ kiến trúc, từ mái ngói, cột gỗ đến họa tiết trang trí, đều thể hiện sự gắn bó giữa văn hóa bản địa và tinh thần tưởng niệm thiêng liêng. Đây là một trong những công trình biểu tượng trong cụm trung tâm Pác Bó.

Đến với ngôi đền, du khách không chỉ tham quan mà còn được sống trong không gian tĩnh lặng, nơi mọi người thường dâng hương, dâng hoa bày tỏ lòng biết ơn. Hương trầm lan tỏa, tiếng gió rì rào qua mái nhà sàn khiến tâm hồn con người thêm lắng đọng. Nhiều đoàn học sinh, sinh viên, cán bộ đến đây để học tập, rèn luyện truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Ngôi đền không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa mà còn là điểm tựa tinh thần, giúp các thế hệ hôm nay và mai sau luôn nhớ về công lao trời biển của vị cha già dân tộc.

3.5. Lán Khuổi Nặm

Cách hang Pác Bó khoảng 1km, lán Khuổi Nặm là nơi Bác Hồ ở lâu nhất trong thời gian hoạt động tại Cao Bằng. Lán nhỏ chỉ chừng 12 m², dựng bằng gỗ, mái lợp lá, bên cạnh dòng suối hiền hòa. Địa thế của lán rất thuận lợi: bên ngoài kín đáo, khó phát hiện, nhưng từ bên trong có thể quan sát rộng rãi và dễ dàng rút lui khi cần. Đây chính là nơi diễn ra Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941) – một sự kiện có ý nghĩa bước ngoặt, quyết định đường lối giải phóng dân tộc và sự ra đời của Mặt trận Việt Minh. Vì thế, dù đơn sơ nhưng lán Khuổi Nặm mang tầm vóc lớn lao, là “trái tim” của phong trào cách mạng giai đoạn tiền khởi nghĩa.

Ngày nay, đường lên lán đã được tu bổ, lát đá, giúp việc đi lại dễ dàng hơn, nhưng vẫn giữ được nét quanh co, dốc núi của núi rừng biên giới. Du khách đến đây có thể tận mắt nhìn thấy căn lán đơn sơ, tưởng tượng những đêm Bác cùng đồng chí bàn bạc chiến lược bên ánh lửa bập bùng. Giữa khung cảnh tĩnh mịch của rừng sâu, lán Khuổi Nặm như tái hiện rõ nét sự gian khổ nhưng kiên định của cách mạng.  

3.6. Cụm di tích biểu tượng lịch sử  

Ngay sát biên giới Việt – Trung, cột mốc 108 (nay là mốc 675) lặng lẽ đứng đó như chứng nhân của lịch sử. Chính tại nơi này, ngày 28/01/1941, Bác Hồ sau hơn 30 năm bôn ba đã đặt bước chân đầu tiên trở về Tổ quốc. Cột đá nhỏ bé nhưng mang giá trị to lớn, khắc chữ Trung và Pháp, trở thành minh chứng pháp lý cũng như biểu tượng cho hành trình trở về đầy gian nan mà thiêng liêng.  

Dừng chân tại cột mốc, du khách sẽ cảm nhận rõ sự rung động của khoảnh khắc lịch sử. Giữa núi non bạt ngàn, tiếng suối chảy trong vắt, con người như được chạm tay vào mạch nguồn khởi đầu một kỷ nguyên mới. Nhiều người đứng lặng thật lâu, thắp nén hương hoặc chụp một tấm hình kỷ niệm, coi đó như cách lưu giữ giây phút được hòa mình vào mạch nguồn dân tộc.

Không xa nơi ấy là bàn đá lịch sử nơi Bác ngồi dịch tài liệu, viết văn kiện và sáng tác thơ ca. Chiếc bàn đá thô sơ, bếp lửa nhỏ vẫn còn đó, gợi về những đêm đông Bác sưởi ấm và miệt mài làm việc. Ngồi trước khung cảnh ấy, du khách dễ dàng hình dung hình ảnh vị lãnh tụ giản dị, lặng lẽ gieo những hạt mầm tư tưởng lớn cho tương lai. Ngọn lửa nhỏ năm xưa nay trở thành biểu tượng tinh thần, là ngọn lửa niềm tin cháy mãi trong tâm khảm người Việt Nam về độc lập, tự do.

3.7. Cụm “ký ức sống” quanh trung tâm Pác Bó

Giữa trung tâm khu di tích, nhà trưng bày lưu giữ hệ thống ảnh tư liệu, hiện vật và bản thảo gắn với chặng đường hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Cao Bằng, giúp phác họa trọn vẹn vai trò của căn cứ địa Pác Bó trong thời kỳ tiền khởi nghĩa. Bước qua từng gian phòng, người xem như đi dọc những trang sử đang mở, thấy rõ nhịp sống cách mạng trong bối cảnh núi rừng che chở. Bên ngoài, cánh đồng Nà Chang vẫn rộng thoáng và lộng gió, nơi nhân dân từng mít tinh đón Bác về thăm năm 1961, để lại dư vang tự hào mỗi khi đứng lặng nhìn trời cao và nghe tiếng gió xao trên đồng.

Không xa đó là hai địa chỉ giàu dấu ấn sinh hoạt cách mạng. Nhà ông Lý Quốc Súng, nơi Bác ở trong những ngày đầu trở về Tổ quốc, được phục dựng theo kiểu nhà sàn người Tày Nùng, mộc mạc mà ấm áp. Nền nhà ông La Thanh là cơ sở liên lạc quan trọng, từng đón nhiều đại biểu toàn quốc về dự Hội nghị Trung ương 8. Dừng chân ở hai điểm này, du khách có thể hình dung nhịp sống bình dị của đồng bào vùng cao đầu những năm bốn mươi, qua đó cảm nhận sâu hơn sự gần gũi và tinh thần dựa vào dân của vị lãnh tụ.

Khép lại vòng tham quan là vườn trúc và câu chuyện về cây ổi lưu niệm. Vườn trúc do Bác trồng khi trở lại thăm Pác Bó năm 1961 vẫn xanh rì, thẳng tắp như một biểu tượng của ý chí bền bỉ và lòng trung kiên. Câu chuyện về cây ổi mà Bác thường hái lá, búp để nấu nước uống từng ngày nay được gìn giữ qua hiện vật trong bảo tàng và cây phục hồi ngoài thực địa, gợi nhắc lối sống giản dị mà giàu nghị lực. 

Thời điểm lý tưởng du lịch khu di tích Pác Bó

Khu di tích Pác Bó mang vẻ đẹp bốn mùa, nhưng mỗi thời điểm lại đem đến cho du khách những trải nghiệm khác nhau. Thông thường, khoảng từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau là thời gian đẹp nhất để ghé thăm. Lúc này khí hậu mát mẻ, khô ráo, đường đi thuận lợi, cảnh quan cũng trong trẻo và dễ chịu hơn. Suối Lê Nin trong xanh, núi Các Mác phủ màu xanh ngắt, rừng cây tràn đầy sức sống, tất cả tạo nên bức tranh thiên nhiên hài hòa, rất hợp cho những chuyến hành trình về nguồn.

Mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9, thời tiết khá oi nóng và thường xuất hiện những cơn mưa lớn, khiến cung đường đèo dốc trở nên trơn trượt, đi lại khó khăn hơn. Tuy nhiên, đây lại là lúc núi rừng khoác lên mình sắc xanh tươi mới, suối nguồn đầy nước, thác ghềnh chảy mạnh mẽ, thích hợp với những ai yêu thích khám phá vẻ đẹp hoang sơ và hùng vĩ. Với những ai muốn kết hợp du lịch văn hóa – lễ hội, có thể chọn thời điểm đầu năm để vừa thăm Pác Bó vừa hòa mình vào các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc Cao Bằng.

Một số lưu ý khi đến thăm khu di tích Pác Bó Cao Bằng

Khi đến thăm Khu di tích lịch sử Pác Bó, du khách nên ghi nhớ một vài lưu ý nhỏ để chuyến đi thêm trọn vẹn và ý nghĩa:

• Chuẩn bị giày thể thao hoặc dép bệt để tiện di chuyển trên đường núi dốc, nhiều đoạn lát đá.
• Mang theo áo khoác nhẹ, mũ nón và nước uống, đặc biệt nếu đi vào mùa đông se lạnh hoặc mùa hè nắng gắt.
• Giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi, tôn trọng cảnh quan thiên nhiên.
• Khi tham quan đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh và các điểm tưởng niệm, cần ăn mặc lịch sự, giữ thái độ trang nghiêm.
• Hạn chế gây ồn ào, nói cười lớn tiếng để không làm ảnh hưởng đến không gian linh thiêng.
• Nên đi cùng hướng dẫn viên hoặc nghe thuyết minh để hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử từng điểm di tích.

Khu di tích lịch sử Pác Bó không chỉ gắn với những dấu mốc quan trọng của dân tộc mà còn mang vẻ đẹp bình dị, thanh khiết của núi rừng biên cương. Một lần ghé thăm nơi đây, du khách sẽ vừa được chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, vừa được lắng nghe âm vang của lịch sử, để thêm yêu và tự hào về Tổ quốc mình.