Tuyên Quang mới vẫn được gọi bằng cái tên quen thuộc như một dòng chảy tiếp nối của lịch sử, để rồi trong sự đổi thay, bản sắc nơi đây càng trở nên bền chặt. Miền đất này làm say lòng du khách bằng những dãy núi điệp trùng, con sông êm đềm và kho tàng ẩm thực đậm hồn núi rừng. Mỗi món ăn là một câu chuyện nhỏ, kết tinh từ đất và trời, từ bàn tay lao động cần mẫn và tình người mộc mạc chan chứa ở miền sơn cước.

Nếu như bánh gai Chiêm Hóa, rượu ngô Na Hang, cam sành Hàm Yên hay thịt lợn đen đã trở thành những tên tuổi quen thuộc, thì Tuyên Quang vẫn còn đó hàng chục đặc sản ít được nhắc đến nhưng lại khiến thực khách ngỡ ngàng khi nếm thử. Từ chén chè shan tuyết cổ thụ sóng sánh vị ngọt hậu, miếng thịt trâu gác bếp cay nồng thơm khói cho đến chiếc bánh trứng kiến bùi ngậy lạ miệng… tất cả cùng dệt nên một hành trình ẩm thực độc đáo, níu chân bất kỳ ai đã một lần ghé thăm.

13 đặc sản Tuyên Quang hấp dẫn du khách

Bánh dày nhân vừng đen

Bánh dày không chỉ là món ăn quen thuộc trong ngày thường mà còn là biểu tượng của sự no đủ trong lễ hội, ngày Tết. Nếp nương dẻo thơm được đồ chín, giã nhuyễn rồi nặn thành từng chiếc bánh tròn, bên trong là nhân vừng đen rang thơm, giã nhuyễn, trộn với đường ngọt dịu. Khi cắn một miếng, vị dẻo dai của nếp hòa quyện cùng vị bùi béo của vừng, vừa giản dị vừa lôi cuốn. Bánh dày thường được bán trong chợ phiên, gói trong lá chuối xanh, ăn ngay tại chỗ mới cảm nhận hết cái ngon chân chất của núi rừng.

Cơm lam Sơn Dương

Cơm lam là món ăn mang đậm hồn quê của người dân Sơn Dương. Hạt nếp nương được vo sạch, trộn chút muối rồi cho vào ống tre non, thêm chút nước suối trong lành, sau đó nướng trên than hồng. Khi lớp tre cháy sém, tỏa hương thơm nồng, người ta tách lớp vỏ tre, để lộ phần cơm trắng ngần, dẻo mềm và thoang thoảng mùi tre nứa. Cơm lam thường được ăn kèm muối vừng hoặc thịt nướng, tạo nên bữa ăn giản dị mà khó quên, đặc biệt khi thưởng thức trong không gian núi rừng thanh bình.

Hoa kè hấp thịt

Hoa kè là loài hoa rừng chỉ có ở một số vùng núi của Tuyên Quang. Người dân hái những bông hoa to, nhồi thịt băm trộn gia vị rồi đem hấp chín. Khi mở nắp nồi, hương thơm thoang thoảng của hoa quyện với vị ngọt của thịt tỏa ra, tạo nên một món ăn lạ miệng, vừa thanh nhẹ vừa đậm đà. Đây là đặc sản mà ít nơi nào có được, bởi nguyên liệu chỉ xuất hiện theo mùa, khiến du khách càng trân quý hơn khi có dịp thưởng thức.

Nộm da trâu

Nộm da trâu là món ăn thể hiện sự khéo léo trong chế biến của đồng bào Tuyên Quang. Da trâu được làm sạch, thui vàng, sau đó luộc mềm và thái mỏng. Từng lát da trâu giòn sần sật được trộn cùng rau thơm, tỏi, ớt, chanh và một chút thính gạo, tạo nên hương vị chua cay mặn ngọt hòa quyện. Đây thường là món nhắm rượu trong các bữa tiệc, để rồi giữa men rượu nồng nàn, vị giòn cay của nộm da trâu khiến câu chuyện thêm rôm rả.

Chè Khau Mút

Người Tày ở Tuyên Quang có một loại chè đặc biệt gọi là chè Khau Mút. Chè được trồng trên các sườn đồi, thu hái và sao chế thủ công. Khi pha, nước chè xanh trong, vị chát dịu đầu lưỡi nhưng ngọt hậu kéo dài, khiến thực khách uống một lần là nhớ mãi. Chè Khau Mút không chỉ là đồ uống giải khát mà còn gắn liền với đời sống tinh thần của người Tày, xuất hiện trong những buổi tiếp khách hay lúc sum họp gia đình.

Gỏi cá bỗng Sông Lô

Sông Lô nổi tiếng với cá bỗng – loài cá thịt chắc, thơm, ít xương dăm. Người dân nơi đây sáng tạo ra món gỏi cá bỗng độc đáo: thịt cá tươi thái lát mỏng, cuốn cùng lá sung, lá mơ, khế chua và chấm với chẩm chéo. Đặc biệt, xương cá được rang giòn, giã nhỏ thay cho thính gạo, tạo vị béo ngậy rất riêng. Khi đưa vào miệng, vị ngọt mát của cá hòa cùng vị chua, cay, thơm của lá rừng, khiến gỏi cá bỗng trở thành một trải nghiệm khó quên.

Bánh trứng kiến

Bánh trứng kiến là món ăn đặc biệt, chỉ có vào mùa hè khi kiến rừng đẻ trứng. Nhân bánh làm từ trứng kiến non, trộn với hành, thịt và lạc rang, gói bằng lá chuối rồi hấp chín. Khi ăn, vị bùi béo của trứng kiến hòa với hương thơm lá chuối, tạo nên hương vị vừa lạ vừa quen. Đây là món ăn mà du khách thường tò mò muốn thử, và sau khi nếm qua, nhiều người lại thấy ngon miệng bất ngờ.

Thịt trâu gác bếp

Ở các bản làng Tuyên Quang, thịt trâu gác bếp là món ăn dự trữ quen thuộc. Thịt trâu được thái dọc thớ, ướp cùng mắc khén, hạt dổi, gừng, ớt, rồi treo trên gác bếp để hun khói nhiều ngày. Khi ăn, miếng thịt khô bên ngoài nhưng vẫn giữ được độ ngọt bên trong, hương thơm khói bếp quyện cùng vị cay nồng, dai dai, rất thích hợp để nhắm rượu hoặc làm quà biếu.

Chè shan tuyết cổ thụ Na Hang

Trên những dãy núi cao ở Na Hang, cây chè shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi vẫn tỏa bóng. Lá chè to, phủ lớp lông trắng như tuyết, được người dân hái thủ công. Khi pha, nước chè có màu vàng xanh, vị đắng nhẹ nhưng ngọt hậu sâu, hương thơm thanh khiết. Đây không chỉ là thức uống giải khát mà còn là sản vật quý, tượng trưng cho sự tinh khiết của núi rừng Na Hang.

Bánh khảo

Bánh khảo là loại bánh truyền thống của người Tày, Nùng ở Tuyên Quang, thường xuất hiện trong dịp Tết Nguyên đán. Bánh được làm từ bột gạo nếp rang chín, giã mịn, ép khuôn với nhân vừng, lạc hoặc mỡ đường. Khi cắn vào, bánh giòn tan, ngọt dịu, thơm bùi, để lại dư vị ngọt ngào. Bánh khảo không chỉ là món ăn, mà còn là lời chúc phúc năm mới no đủ, sung túc của người dân xứ núi.

Hồng ngâm không hạt

Xã Xuân Vân nổi tiếng với giống hồng ngâm không hạt. Trái hồng tròn căng, vỏ đỏ cam bắt mắt, khi ăn giòn ngọt, không chát, không hạt, để lại vị thanh mát dễ chịu. Hồng thường chín rộ vào mùa thu, được nhiều du khách chọn mua làm quà. Đây vừa là món ăn ngon, vừa là niềm tự hào của người dân Xuân Vân, khi sản vật quê hương được nhiều nơi biết đến.

Mắm cá ruộng

Mắm cá ruộng là món ăn độc đáo của người dân. Cá nhỏ bắt từ ruộng được làm sạch, trộn cùng muối, riềng, thính gạo và men rượu, ủ trong chum nhiều tháng. Thành phẩm là thứ mắm dậy mùi, vị đậm đà, có thể chấm rau sống hoặc ăn kèm xôi. Nhiều người còn coi mắm cá là vị thuốc giải rượu hiệu quả, khiến món ăn này càng thêm phần đặc biệt.

Thịt chua người Dao Tiền

Thịt chua là món ăn truyền thống của người Dao Tiền ở Tuyên Quang. Thịt lợn sau khi luộc chín, thái mỏng, trộn với thính gạo rồi ủ trong chum kín. Sau một thời gian, thịt lên men, có vị chua nhẹ, thơm mùi thính, ăn kèm với lá rừng, xôi nếp và rượu ngô là chuẩn vị nhất. Đây là món ăn thể hiện sự sáng tạo trong ẩm thực vùng cao, vừa là món nhắm ngon, vừa là đặc sản gắn liền với văn hóa của cộng đồng người Dao.

Gợi ý trải nghiệm du lịch ẩm thực Tuyên Quang

Khám phá đặc sản Tuyên Quang không chỉ dừng lại ở việc thưởng thức hương vị, mà còn là hành trình trải nghiệm văn hóa, đời sống của đồng bào vùng cao.

Khám phá chợ phiên vùng cao

Chợ phiên ở Na Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa là nơi hội tụ đủ loại đặc sản. Từ bánh dày, bánh trứng kiến, cơm lam đến rượu ngô, chè shan tuyết… tất cả đều được bày bán giản dị nhưng đậm chất quê. Đi chợ phiên, du khách không chỉ mua được đặc sản mà còn cảm nhận nhịp sống rộn ràng, nghe tiếng khèn, tiếng hát then, hòa mình vào không khí sôi động của ngày hội.

Trải nghiệm homestay và làm bánh cùng người dân

Ở lại homestay, du khách có cơ hội cùng gia chủ vào bếp, học cách giã lá gai, đồ xôi nếp, gói bánh trứng kiến hay nướng cơm lam. Tự tay tham gia vào quá trình làm ra món ăn giúp bạn hiểu rõ hơn công sức, sự tỉ mỉ và tình cảm mà đồng bào gửi gắm trong từng đặc sản. Đây cũng là trải nghiệm khó quên, để chuyến đi không chỉ có cảnh đẹp mà còn có cả hương vị gắn bó.

Thưởng thức đặc sản trong không gian bản làng

Một bữa cơm tối trong ngôi nhà sàn, với mâm cơm đầy ắp thịt lợn đen, cá sông Gâm nướng, nộm da trâu, cùng chén rượu ngô men lá, sẽ khiến du khách cảm nhận trọn vẹn sự ấm áp, hiếu khách của đồng bào. Trong tiếng đàn tính, tiếng hát Then ngân vang, mỗi món ăn trở thành một phần của văn hóa sống động.

Mua đặc sản mang về làm quà

Trước khi rời Tuyên Quang, du khách có thể chọn mua những đặc sản khô, dễ bảo quản như thịt trâu gác bếp, chè shan tuyết cổ thụ, bánh khảo, hồng ngâm Xuân Vân hay mắm cá Chiêm Hóa. Mỗi món quà không chỉ mang theo hương vị núi rừng mà còn là lời nhắn gửi về một vùng đất hiếu khách, nghĩa tình.

Lưu ý và hướng dẫn cho thực khách

Mùa vụ của đặc sản

Không phải món ăn nào ở Tuyên Quang cũng có quanh năm. Du khách nên lưu ý: bánh trứng kiến thường chỉ có vào mùa hè khi kiến rừng đẻ trứng, hồng ngâm Xuân Vân rộ nhất vào mùa thu, cam sành Hàm Yên chín vào mùa đông. Đi đúng mùa, bạn sẽ được thưởng thức đặc sản tươi ngon nhất.

Địa điểm mua uy tín

Để có được sản phẩm chất lượng, nên mua tại chợ phiên lớn ở Na Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa hoặc từ các hộ gia đình, làng nghề được địa phương công nhận. Tránh mua hàng trôi nổi bên đường nếu không rõ nguồn gốc. Với đặc sản khô như thịt trâu gác bếp, chè shan tuyết, bánh khảo, nên chọn nơi có uy tín để đảm bảo hương vị và vệ sinh an toàn.

Cách thưởng thức đúng điệu

Mỗi món đặc sản có một cách thưởng thức riêng: bánh gai, cơm lam ngon nhất khi ăn nóng; gỏi cá bỗng, nộm da trâu nên ăn tại chỗ, không để lâu; chè shan tuyết và chè Khau Mút cần pha đúng cách để giữ trọn hương vị. Các món như thịt trâu gác bếp, thịt chua Dao Tiền hay rượu ngô Na Hang thường hợp nhất khi dùng trong bữa cơm quây quần, cùng bạn bè nâng chén.

Lựa chọn mang về làm quà

Nếu muốn mua đặc sản về làm quà, hãy ưu tiên những món dễ bảo quản như thịt trâu gác bếp, chè shan tuyết cổ thụ, bánh khảo, mắm cá Chiêm Hóa hoặc hồng ngâm Xuân Vân. Những món này không chỉ tiện vận chuyển mà còn giữ được hương vị lâu dài, thích hợp để biếu tặng.

Lưu ý về sức khỏe

Một số đặc sản có thể hơi lạ với du khách lần đầu thử, như bánh trứng kiến hay thịt chua Dao Tiền. Tốt nhất nên nếm thử một ít trước khi ăn nhiều để đảm bảo phù hợp khẩu vị và sức khỏe. Ngoài ra, rượu ngô Na Hang có nồng độ cao, nên uống vừa phải để thưởng thức trọn vẹn hương vị mà vẫn an toàn.

Ẩm thực Tuyên Quang không chỉ đơn thuần là những món ăn dân dã mà còn là những mảnh ghép sống động trong bức tranh văn hóa vùng cao. Từ chiếc bánh gai dẻo thơm, chén rượu ngô Na Hang nồng ấm đến miếng thịt trâu gác bếp cay nồng hay gỏi cá bỗng sông Lô tươi ngọt, mỗi đặc sản đều mang trong mình câu chuyện riêng, gắn liền với thiên nhiên, lao động và phong tục bản địa.

Thưởng thức đặc sản Tuyên Quang là thưởng thức cả hồn quê, để thấy rõ sự khéo léo, chân thành và hiếu khách của con người nơi đây. Và chính những hương vị mộc mạc nhưng khó quên ấy sẽ khiến hành trình khám phá Tuyên Quang thêm trọn vẹn, để khi rời đi, du khách không chỉ mang theo quà quê mà còn mang trong tim một miền ký ức ngọt ngào.