Trải qua hàng trăm năm thăng trầm, chiếu Hới không chỉ là vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình Việt, mà còn là biểu tượng của sự cần cù, sáng tạo và tình yêu lao động của bao thế hệ. Đến với chiếu Hới, du khách không chỉ được tận mắt chứng kiến kỹ thuật dệt chiếu tinh xảo, mà còn được cảm nhận hơi thở văn hóa truyền thống thấm đẫm trong từng sợi cói, từng đường dệt. Với niềm mong muốn gìn giữ và lan tỏa giá trị của nghề cổ truyền, SmartTravel mời bạn cùng khám phá làng nghề chiếu Hới - nơi hồn quê Việt được nâng niu qua từng mũi dệt, từng nếp chiếu.

 

1. Đôi nét về làng nghề chiếu hới Hưng Yên

Nằm bên dòng sông Luộc hiền hòa, làng Hới thuộc tỉnh Hưng Yên từ lâu đã được biết đến như cái nôi của nghề dệt chiếu cói nổi tiếng khắp cả nước. Đây là một ngôi làng giàu truyền thống văn hóa, nơi tiếng thoi đưa cửi đã trở thành âm thanh quen thuộc gắn liền với đời sống người dân. 

 

Chiếu Hới không chỉ được biết đến bởi độ bền chắc, hoa văn tinh tế mà còn bởi sự tinh xảo trong từng sợi cói được dệt nên bằng tất cả tâm huyết và sự khéo léo của người thợ. Làng Hới hiện có hơn 3.000 hộ dân, trong đó hơn 80% gia đình gắn bó trực tiếp với nghề dệt chiếu. 

 

Sự lan tỏa của nghề không chỉ đem lại sinh kế ổn định mà còn tạo nên nét đặc trưng riêng biệt, khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những ai muốn khám phá vẻ đẹp văn hóa truyền thống Việt. Đi qua nhiều biến thiên của thời gian, làng nghề chiếu Hới vẫn giữ được vị thế quan trọng trong đời sống tinh thần và kinh tế của người dân, trở thành niềm tự hào của vùng đất Hưng Yên.

2. Lịch sử nghề dệt chiếu cói làng Hới

Nghề dệt chiếu ở làng Hới đã có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ thời Tiền Lê - Lý (thế kỷ X - XI). Khi ấy, người dân sử dụng bàn dệt đứng, chưa có ngựa đỡ sợi nên những tấm chiếu làm ra còn thô sơ, không bền và chưa đẹp mắt. Bước ngoặt lớn của nghề được ghi dấu nhờ công lao của Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ - người đỗ đầu khoa thi Tân Mùi năm 1481, niên hiệu Hồng Đức thứ 12 triều Lê Thánh Tông. 

 

Trong chuyến đi sứ sang Trung Quốc, ông đã tìm tòi, học hỏi và mang về kỹ thuật dệt khung nằm có ngựa đỡ sợi dọc, giúp cho sợi đay được kéo căng đều, thao tác dệt nhanh hơn và tấm chiếu thành phẩm trở nên đẹp, chắc chắn hơn hẳn. Từ đó, nghề dệt chiếu Hới phát triển rực rỡ, trở thành biểu tượng nghề truyền thống của vùng. 

 

Nhớ công lao to lớn ấy, người dân đã tôn Phạm Đôn Lễ là ông Tổ nghề dệt chiếu, kính cẩn gọi ông bằng cái tên “Trạng Chiếu”. Sau khi ông mất, dân làng lập đền thờ - nay gọi là đền thờ Phạm Trạng Nguyên - để tưởng nhớ và tri ân vị tiền nhân đã mang lại sinh kế bền vững cho bao thế hệ con cháu.

3. Tham quan làng nghề chiếu Hới 

3.1. Tìm hiểu quá trình dệt ra chiếc chiếu quen thuộc

Bước vào làng nghề chiếu Hới, ta như bước vào một hành trình văn hóa trải dài từ đồng ruộng đến bàn dệt - nơi mỗi công đoạn đều lưu giữ tâm hồn và sự tinh tế của người thợ.

 

Bước 1: Trồng cây cói: Quá trình trồng cói thường kéo dài từ 6 - 8 tháng. Cay cói được trồng ở vùng ven sông, đất ngập nước, đến khi cây cao và trưởng thành thì cắt từng đoạn dài khoảng 1,5 - 2m.  

 

Bước 2: Phơi và xử lý cói - cói sau thu hoạch được lựa chọn kỹ, phơi khô và làm sạch bằng cách "chải xuôi" để sợi thẳng và đều, đảm bảo chất lượng đầu vào cho những tấm chiếu hoàn hảo. 

 

Bước 3: Chuẩn bị sợi đay và dây cước là bước cần thiết để tạo nên cấu trúc bền vững cho tấm chiếu, giúp sợi đan kết chặt và ổn định trong suốt quá trình dệt. 

 

Bước 4: Dệt chiếu - các nghệ nhân sử dụng khung dệt nằm đã cải tiến từ kỹ thuật cổ, có "ngựa đỡ sợi dọc" giúp thao tác dệt hiệu quả, tấm chiếu thành phẩm trở nên đều và chắc hơn. Trong làng, nhiều hộ hiện đã dùng máy dệt, tăng năng suất: một người với máy có thể sản xuất từ 20 đôi chiếu mỗi ngày, so với chỉ 1 đôi nếu dệt thủ công. 

 

Bước 5: Hoàn thiện chiếu - sau khi dệt xong, chiếu được cắt tỉa gọn gàng các sợi thừa, buộc chắc hoặc khâu mép, tùy theo truyền thống từng gia đình. Chiếu có thể được nhuộm màu - như đỏ, xanh, vàng - sau đó phơi nắng và hấp hơi để giữ màu bền và đẹp lâu dài.

 

3.2. Chiêm ngưỡng những sản phẩm chiếu bền đẹp

Chiếu Hới vốn nổi tiếng bởi độ chắc chắn, mặt chiếu phẳng mịn, đường dệt đều tay và hoa văn tinh xảo. Tùy theo nhu cầu, người dân dệt ra nhiều loại chiếu khác nhau: chiếu trơn giản dị cho sinh hoạt thường ngày, chiếu hoa nhiều màu sắc rực rỡ để bày biện trong dịp lễ Tết, hay những tấm chiếu dày dặn, mịn màng dành cho các gia đình khá giả xưa kia.

 

Các họa tiết trên chiếu thường mang ý nghĩa phong thủy và ước vọng bình an, thịnh vượng, với màu đỏ tượng trưng cho may mắn, màu xanh gợi sự mát lành, hay màu vàng biểu trưng cho no đủ.

 

Ngày nay, bên cạnh những tấm chiếu truyền thống, nhiều sản phẩm đã được cải tiến để đáp ứng thị hiếu hiện đại: chiếu cói phối hợp cùng sợi nilon tăng độ bền, chiếu hoa in hoa văn hiện đại hoặc chiếu trải giường có kích thước đa dạng. Tuy có sự thay đổi để phù hợp với nhu cầu mới, nhưng điều không đổi chính là tinh thần thủ công tỉ mỉ và sự khéo léo truyền từ đời này sang đời khác. 

 

Mỗi tấm chiếu khi hoàn thiện không chỉ là sản phẩm sinh hoạt, mà còn là kết tinh của tình yêu nghề, của hồn quê thấm trong từng sợi cói. Đứng giữa những phên phơi chiếu rực rỡ dưới nắng, du khách mới cảm nhận trọn vẹn được vẻ đẹp bình dị nhưng bền lâu - một biểu tượng văn hóa sống động mà làng nghề chiếu Hới gìn giữ suốt bao thế kỷ.

4. Giá trị văn hoá của làng nghề chiếu Hới

Làng nghề chiếu Hới không chỉ đơn thuần là một nơi sản xuất ra những tấm chiếu phục vụ đời sống thường nhật, mà còn là kho tàng văn hoá dân gian giàu bản sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Từ hàng trăm năm nay, nghề dệt chiếu đã ăn sâu vào nếp sống, nếp nghĩ của người dân nơi đây, trở thành niềm tự hào và biểu tượng của tinh thần lao động cần cù, sáng tạo. 

 

Mỗi tấm chiếu không chỉ phản ánh bàn tay khéo léo, trí tuệ tinh tế của người thợ, mà còn gói trọn trong đó tình yêu quê hương, sự gắn bó với truyền thống. Những hoa văn, họa tiết, màu sắc trên chiếu vừa mang tính thẩm mỹ vừa chất chứa ước vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, góp phần lưu giữ những giá trị tinh thần của cộng đồng.

 

Hơn thế nữa, làng nghề chiếu Hới còn mang giá trị đặc biệt trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Dẫu trải qua bao biến động, nghề chiếu vẫn được truyền nối qua nhiều thế hệ, trở thành sợi dây liên kết quá khứ với hiện tại. Nơi đây còn là điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn tìm hiểu về văn hoá truyền thống Việt Nam, trải nghiệm tận mắt quá trình tạo ra một sản phẩm thủ công tinh xảo, từ cọng cói đến tấm chiếu hoàn thiện. 

 

Mỗi tấm chiếu không đơn thuần là sản phẩm phục vụ đời sống, mà còn là câu chuyện về sự kiên trì, sự khéo léo và tình yêu quê hương của người thợ làng nghề. SmartTravel tin rằng, hành trình về với làng chiếu Hới sẽ để lại trong bạn nhiều cảm xúc sâu lắng - một chuyến đi không chỉ để chiêm ngưỡng một làng nghề cổ truyền, mà còn để lắng nghe nhịp đập bền bỉ của hồn quê Việt qua bao thế hệ.