Ẩm thực luôn là một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá mỗi vùng đất, và Ba Bể cũng không ngoại lệ. Giữa khung cảnh thiên nhiên hoang sơ và thanh bình, nơi đây níu chân du khách bởi những món ăn mang hương vị mộc mạc, đậm đà bản sắc núi rừng. Một trong những món ăn tiêu biểu, thường được nhắc đến trong bữa cơm bên bếp lửa ấm, chính là cá nướng, giản dị nhưng khiến bao thực khách phải nhớ mãi sau lần đầu thưởng thức.

Đôi nét về món cá nướng hồ Ba Bể

Đến hồ Ba Bể, ngoài việc ngồi thuyền lướt nhẹ trên mặt nước phẳng lặng hay ngắm nhìn núi rừng soi bóng trong làn sương sớm, du khách nhất định phải một lần thưởng thức món cá nướng truyền thống của người dân. 

Cá trong hồ được người dân đánh bắt thủ công mỗi ngày bằng chài, vó nên luôn tươi ngon, dù sản lượng không nhiều. Loại cá dùng để nướng thường nhỏ chỉ bằng ngón tay cái, bên ngoài trông giống cá bống hoặc cá lẹp ở miền xuôi, người địa phương quen gọi là cá mương. Nhờ sống trong môi trường nước trong mát, thịt cá trắng, chắc, ngọt đậm tự nhiên và không hề có mùi tanh. Du khách có thể ăn trọn cả con, từ đầu đến đuôi, kể cả xương mà không lo hóc. Vị ngọt bùi đậm đà hòa quyện với chút khói bếp lửa quê nhà tạo nên trải nghiệm ẩm thực khó quên. 

Không quá cầu kỳ về cách chế biến, món cá nướng hồ Ba Bể vẫn khiến người ta mê mẩn bởi sự mộc mạc, dân dã mà đầy tinh tế. Đây là biểu tượng văn hóa ẩm thực gắn liền với đời sống của người dân nơi đây, góp phần làm nên nét độc đáo riêng cho vùng hồ miền sơn cước.

Hướng dẫn cách làm và thưởng thức món cá nướng hồ Ba Bể

Cá được người nấu lựa chọn những con tươi ngon, có kích thước đều nhau để sơ chế. Cá được mổ bụng, moi bỏ ruột, rửa sạch và cho vào chõ đồ vừa chín tới để giữ lại vị ngọt tự nhiên mà không làm thịt cá bị nhão.

Sau khi hấp sơ, cá được kẹp chặt vào các thanh tre mảnh, mỗi nẹp từ 4 đến 10 con tùy cỡ, rồi đem phơi nắng khoảng 3 đến 4 ngày. Dưới nắng trời miền sơn cước, thịt cá dần săn lại, lớp da khô giòn mà không bị biến màu hay mất mùi. Cá sau đó được tẩm ướp với hỗn hợp gia vị gồm tiêu rừng, ớt, nghệ, muối… giúp lớp da cứng cáp hơn và tăng thêm hương vị đậm đà.

Khi có khách đến hoặc chuẩn bị bữa ăn, người dân sẽ nướng cá trực tiếp trên bếp than củi. Đôi tay thoăn thoắt trở đều các xiên cá trên vỉ sắt, canh lửa vừa đủ để cá vàng ruộm đều mà không bị cháy khét hay khô xác. Thành phẩm là những xâu cá có màu vàng sậm bắt mắt, da giòn rụm, thịt bên trong vẫn mềm, thơm, không hề tanh, mà trái lại mang mùi thơm quyến rũ của khói bếp lửa và gia vị núi rừng.

Món cá nướng Ba Bể thường được ăn kèm với tương ớt, muối tiêu rừng hoặc muối trộn mắc khén, một loại hạt gia vị đặc trưng của vùng cao. Khi thưởng thức, người ta không cần gỡ xương vì cá đã khô và nhỏ, có thể ăn cả con mà không lo hóc. Vị cá ngọt bùi kết hợp với vị cay nồng của tương ớt hay mùi thơm của mắc khén làm bừng tỉnh vị giác, nhất là khi được nhâm nhi cùng vài chén rượu ngô bên bếp lửa giữa tiết trời se lạnh của núi rừng Ba Bể.

Nếu muốn mua về làm quà, bạn có thể đặt trước tại các homestay hoặc cơ sở chế biến quanh hồ. Cá đã phơi khô có thể được đóng gói, bảo quản ở nơi thoáng mát. Khi sử dụng, chỉ cần nướng sơ lại bằng cồn hoặc than là có thể thưởng thức, lưu ý không nên nướng quá kỹ để giữ được độ ngọt và không làm cá bị đắng.

Một số đặc sản khác không nên bỏ lỡ khi đến hồ Ba Bể

Bên cạnh món cá nướng trứ danh với hương vị thơm nồng đặc trưng, nơi đây còn sở hữu nhiều món ngon dân dã khác khiến bao thực khách phải vấn vương.

1. Tôm chua Ba Bể

Tôm chua là món ăn dân dã nhưng lại mang đậm tinh hoa ẩm thực của vùng đất Ba Bể. Khác với vị chua gắt thường thấy ở một số nơi, tôm chua Ba Bể có hương vị dịu nhẹ, thanh thanh, xen lẫn vị cay nồng và mằn mặn rất đặc trưng. Tôm được chọn là loại tôm sông nhỏ, tươi sống, sau khi làm sạch được ướp cùng cơm nếp, riềng, tỏi, ớt và các gia vị truyền thống, sau đó đem ủ trong chum sành khoảng 5 – 7 ngày. 

Khi mở nắp, mùi thơm nồng lan tỏa, thịt tôm mềm, đỏ au, béo ngậy, ăn kèm với rau sống và cơm nóng thì ngon không gì sánh được. Món tôm chua không chỉ đưa cơm mà còn thể hiện sự khéo léo, tinh tế của người phụ nữ Tày nơi đây trong từng công đoạn chế biến.

2. Măng vầu chua

Măng vầu chua là món ăn bình dị nhưng lại có mặt trong hầu hết bữa cơm của người dân Ba Bể, đặc biệt vào mùa đông hay những ngày mưa lạnh. Măng được lấy từ rừng, chọn loại măng non của cây vầu rồi thái nhỏ, bóp muối và phơi nắng nhẹ cho héo, sau đó ngâm trong nước muối loãng cho lên men. Khi ăn, măng có vị chua nhẹ, giòn giòn, xen chút đắng đầu lưỡi rồi ngọt hậu, rất kích thích vị giác. 

Người dân nơi đây thường dùng măng vầu chua để nấu canh cá, xào với thịt ba chỉ hoặc làm món nhắm với rượu ngô, vừa lạ miệng vừa thanh mát, rất hợp khẩu vị du khách bốn phương.

3. Lạp xưởng hun khói

Lạp xưởng Ba Bể không giống loại thường thấy ở miền xuôi mà được làm hoàn toàn thủ công và hun khói bằng than củi, mang hương vị rất riêng. Thịt lợn bản được chọn kỹ, thường là phần vai hoặc mông, băm nhuyễn rồi trộn cùng hạt tiêu rừng, đường, muối, rượu trắng và men lá truyền thống. Sau khi nhồi vào ruột non, người ta phơi nắng cho se mặt rồi treo lên gác bếp hun khói nhiều ngày. 

Lạp xưởng thành phẩm có màu đỏ nâu, bên ngoài khô giòn, bên trong dẻo thơm, khi nướng lên dậy mùi thơm nức mũi. Đây là món nhắm ưa thích trong các dịp lễ tết hoặc làm quà biếu mang đậm hương vị núi rừng Đông Bắc.

4. Khâu nhục Ba Bể

Là món ăn truyền thống của người Tày, khâu nhục là món thịt kho cầu kỳ, đậm đà được nấu vào các dịp trọng đại như cưới hỏi, giỗ chạp. Thịt ba chỉ được tẩm ướp với ngũ vị hương, mật ong, rượu, gừng và đặc biệt là lá mắc mật rồi đem chiên vàng. Sau đó, thịt được xếp vào tô, phủ thêm khoai môn hấp và nước sốt đặc biệt, đem hấp cách thủy trong nhiều giờ liền cho đến khi mềm rục. 

Mỗi miếng khâu nhục tan ra trong miệng, ngậy béo mà không ngán, đượm mùi lá rừng và gia vị truyền thống. Đến Ba Bể, nếu có dịp dùng bữa cùng người bản xứ, bạn đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức món ăn đậm chất văn hóa này.

5. Rượu ngô men lá

Không thể thiếu trong các bữa tiệc hay lễ hội của người dân Ba Bể, rượu ngô men lá không chỉ là đồ uống mà còn là một phần của nét đẹp văn hóa vùng cao. Rượu được nấu từ hạt ngô tẻ vàng óng, lên men bằng men lá rừng do chính người dân hái về, phơi khô và giã nhuyễn. Sau khi ủ, ngô được chưng cất trong nồi đất truyền thống, cho ra thứ rượu trong vắt, có hương thơm nhẹ, uống vào êm dịu mà ấm bụng.

Rượu ngô Ba Bể không nặng nề như rượu gạo, không nồng như rượu công nghiệp mà có vị ngọt hậu dễ chịu, rất được du khách ưa chuộng, đặc biệt khi kết hợp cùng các món đặc sản như cá nướng, lạp xưởng hay thịt khô gác bếp.

Cá nướng hồ Ba Bể là sự kết tinh của nét đẹp đời sống, văn hóa và thiên nhiên nơi miền sơn cước. Từ cách chọn cá, chế biến đến hương vị khi thưởng thức, tất cả đều mang đến cảm giác mộc mạc, chân thành mà khó quên. Giữa không gian trong lành bên hồ nước xanh biếc, nhâm nhi những xiên cá thơm lừng cùng chút rượu ngô cay nồng, du khách sẽ cảm nhận được sự giản dị đầy ấm áp của ẩm thực vùng cao.