Từ bao đời nay, nơi đây vẫn giữ vững hồn cốt dân tộc qua từng mẻ bánh ngọt thơm, giòn dẻo, nhuộm màu gạo nếp, vừng lạc và mạch nha truyền thống. Không đơn thuần là một món ăn, bánh cáy là cả một hành trình văn hóa - nơi người làm nghề gửi gắm niềm tự hào, sự trân trọng với đất trời và lòng yêu quê da diết. Trong bài viết này, SmartTravel mời bạn cùng khám phá làng nghề bánh cáy - nơi mỗi chiếc bánh là một “thức quà trọn tình quê”, là dư vị bền lâu của một miền quê thuần hậu, nghĩa tình.

 

1. Giới thiệu về làng nghề bánh cáy

1.1. Địa chỉ làng nghề bánh cáy

Làng Nguyễn, còn gọi là làng Nguyên Xá, là một ngôi làng nổi tiếng với nghệ thuật múa rối nước và nghề làm bánh cáy truyền thống. Nơi đây không chỉ là cái nôi của những giá trị văn hóa dân gian mà còn là điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn khám phá tinh hoa ẩm thực vùng đồng bằng Bắc Bộ.

1.2. Truyền thuyết về làng nghề bánh cáy

Theo truyền thuyết, bánh cáy có nguồn gốc từ công lao của bà Nguyễn Thị Tần, một người phụ nữ tài hoa và đức độ, sinh năm 1725 tại làng Nguyên Xá. Bà từng giữ chức nhũ mẫu, dạy dỗ thái tử Lê Duy Vỹ dưới triều vua Lê Hiển Tông. 

 

Khi thái tử bị giam cầm do mưu đồ chính trị, bà đã sáng tạo ra một loại bánh từ những nguyên liệu dân dã như gạo nếp, vừng, lạc, mạch nha và gừng để nuôi dưỡng thái tử trong ngục. Loại bánh này ban đầu được gọi là "bánh ngũ sắc", nhưng khi dâng lên vua, do màu sắc sặc sỡ giống trứng con cáy, vua đã đặt tên là "bánh cáy" .

 

Sau khi trở về quê hương, bà Nguyễn Thị Tần đã truyền dạy nghề làm bánh cáy cho dân làng. Từ đó, nghề làm bánh cáy phát triển mạnh mẽ tại làng Nguyễn, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa và kinh tế của người dân nơi đây. Ngày nay, làng Nguyễn vẫn duy trì và phát triển nghề làm bánh cáy, với khoảng 350 hộ sản xuất thường xuyên, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của địa phương .

2. Ý nghĩa của nghề làm bánh cáy

Nghề làm bánh cáy không chỉ là một hoạt động sản xuất thủ công, mà còn là biểu tượng tinh thần của người dân Hưng Yên - nơi mảnh đất “chị hai năm tấn” luôn gắn bó với sự cần cù, hiếu học và trọng nghĩa tình. Mỗi chiếc bánh cáy ra lò không đơn thuần là một món ăn truyền thống, mà là kết tinh của văn hóa lúa nước, là kết quả của biết bao đời gìn giữ và phát huy những giá trị ẩm thực cha ông để lại.

 

Với người dân làng Nguyễn (Nguyên Xá), làm bánh cáy còn là cách để gắn kết cộng đồng. Vào mỗi dịp lễ Tết hay mùa cao điểm sản xuất, cả làng lại trở nên rộn ràng, tấp nập, người gói bánh, người nấu mật, người rang gạo nếp - tất cả hòa vào nhau trong một bầu không khí lao động đầy yêu thương và sẻ chia. Không những thế, nghề làm bánh cáy còn góp phần phát triển kinh tế nông thôn, giúp hàng trăm hộ gia đình có thu nhập ổn định, đồng thời nâng cao vị thế đặc sản Hưng Yên trên bản đồ ẩm thực Việt Nam.

 

Bánh cáy hôm nay không chỉ còn là “món ăn của vua” trong truyền thuyết, mà đã trở thành món quà quê giản dị, sâu sắc, mang đậm bản sắc vùng đất lúa - nơi người dân làm nghề với cả trái tim và niềm kiêu hãnh. Đó cũng là lý do mà SmartTravel tin rằng: khi cầm trên tay một chiếc bánh cáy, bạn đang nắm giữ một mảnh hồn của quê hương Hưng Yên.

3. Điểm thú vị khi ghé thăm làng nghề bánh cáy

3.1. Khám phá quy trình sản xuất bánh cáy

Ghé thăm làng nghề bánh cáy Nguyên Xá, du khách sẽ có dịp tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất tỉ mỉ, công phu của một trong những đặc sản trứ danh vùng đồng bằng Bắc Bộ. Nguyên liệu làm bánh được tuyển chọn kỹ lưỡng từ những sản vật quen thuộc của làng quê: gạo nếp cái hoa vàng thơm dẻo, lạc rang giòn, vừng béo bùi, gừng tươi cay nồng, mứt bí thanh ngọt và mạch nha sóng sánh.

 

Sau khi được sơ chế, gạo nếp sẽ được rang phồng thành cốm, trộn với lạc, vừng, mứt và đường rồi sên trên lửa nhỏ cho đến khi hoà quyện thành khối dẻo thơm. Người thợ làng Nguyễn, với bàn tay khéo léo và kinh nghiệm truyền đời, sẽ cán mỏng, nén bánh thành khuôn và cắt từng lát đều tăm tắp. 

 

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên trì, không có chỗ cho sự vội vàng hay cẩu thả. Du khách không chỉ được xem mà còn có thể thử làm một vài thao tác đơn giản, cảm nhận được niềm say mê và lòng tự hào của người dân nơi đây. Chính từ những đôi bàn tay ấy, bánh cáy trở thành một phần linh hồn quê hương, mang theo bao hoài niệm ngọt ngào đến khắp mọi miền.

3.2. Thưởng thức những chiếc bánh cáy mới ra lò

Không có trải nghiệm nào ngọt ngào và ấm lòng hơn việc được thưởng thức những chiếc bánh cáy vừa mới ra lò, còn phảng phất mùi thơm của mạch nha, cốm nếp và gừng cay. Vị bánh khi còn nóng hổi mang một sức quyến rũ rất riêng: lớp ngoài giòn nhẹ, bên trong dẻo ngọt, hòa quyện đủ đầy vị nếp, vị lạc, vị vừng, cùng sự bất ngờ thú vị từ từng miếng mứt bí xanh thanh mát và gừng tươi cay nồng. 

 

Cắn một miếng, cảm giác như đang nếm trọn cả tinh hoa đất trời và tâm huyết của người thợ làng nghề. Mỗi mẻ bánh mới ra lò như một đứa con tinh thần được nâng niu, chăm chút. 

 

Du khách có thể ngồi bên bếp than đỏ lửa, nhâm nhi bánh cáy với tách trà nóng trong khung cảnh đồng quê yên bình - một trải nghiệm dung dị nhưng đủ khiến lòng người xao xuyến. Chính khoảnh khắc ấy, bánh cáy không chỉ là món ăn, mà trở thành chất kết dính giữa con người và đất quê, giữa ký ức và hiện tại, giữa khách lạ và làng nghề. Đó là một dư vị không dễ phai, một mảnh tình quê mang theo mãi sau mỗi chuyến đi.

4. Tìm hiểu thêm các làng nghề truyền thống Hưng Yên

4.1. Làng nghề chiếu Hới

Làng Hới từ lâu đã nổi danh khắp miền Bắc với nghề dệt chiếu truyền thống. Với hơn 400 năm lịch sử, chiếu Hới không chỉ bền, mát, mà còn có hoa văn tinh tế, sắc nét, mang đậm dấu ấn văn hóa đồng bằng Bắc Bộ.

 

Người dân nơi đây sử dụng nguyên liệu chính là cói, qua các công đoạn chọn cói, phơi, nhuộm, dệt và se sợi đầy tỉ mỉ. Nghề dệt chiếu đã góp phần lớn vào phát triển kinh tế của địa phương, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động. 

 

Đặc biệt, chiếu Hới còn được xuất khẩu sang nhiều nước châu Á, giữ vững thương hiệu làng nghề truyền thống Hưng Yên. Ghé thăm làng Hới, du khách không chỉ được tìm hiểu quy trình dệt chiếu mà còn được trải nghiệm nét sinh hoạt chân chất của một vùng quê trù phú, cần cù.

4.2. Làng nghề chạm bạc

Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm là một trong những cái nôi nghệ thuật kim hoàn lâu đời nhất miền Bắc. Nghề đúc và chạm bạc ở đây đã có lịch sử trên 300 năm, gắn liền với tên tuổi các nghệ nhân tài hoa và những sản phẩm mang tính mỹ thuật cao.

 

Đồng Xâm nổi tiếng với các mặt hàng thủ công như đỉnh đồng, chân nến, hoành phi câu đối, đồ thờ tự tinh xảo. Mỗi sản phẩm đều được chế tác hoàn toàn thủ công, đòi hỏi sự công phu, chính xác và tâm huyết của người thợ. 

 

Ghé thăm làng nghề, du khách có thể tận mắt chứng kiến quy trình chạm khắc tinh vi và cảm nhận được hồn cốt của nghề thủ công truyền thống - nơi kim loại thô ráp được biến hóa thành tác phẩm nghệ thuật mang giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc.

4.3. Làng nghề mây tre đan

Làng nghề mây tre đan Hưng Yên là một điểm đến thú vị cho những ai yêu thích nghề thủ công truyền thống. Từ những sợi tre, sợi nứa đơn sơ, người dân nơi đây đã sáng tạo nên hàng trăm sản phẩm mây tre đan vừa hữu dụng trong đời sống hằng ngày, vừa mang tính thẩm mỹ cao như rổ, rá, giỏ xách, đèn trang trí, đồ lưu niệm.

 

Nghề mây tre đan không chỉ giúp gìn giữ nét văn hóa làng quê Việt mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế khi nhiều sản phẩm được xuất khẩu ra nước ngoài. Du khách tới Minh Lãng sẽ có dịp trải nghiệm không gian làng nghề rộn ràng tiếng đan lát, tận tay thử đan một sản phẩm đơn giản, từ đó thấu hiểu hơn giá trị của sự khéo léo, nhẫn nại - những phẩm chất đặc trưng của người nông dân Hưng Yên.

 

Làng nghề bánh cáy Nguyên Xá không chỉ là điểm đến của ẩm thực truyền thống, mà còn là nơi gìn giữ bản sắc dân tộc qua từng công đoạn làm bánh đầy công phu và tận tâm. Trong thời đại hiện đại hóa không ngừng, sự hiện diện vững vàng của những làng nghề như thế chính là minh chứng sống động cho giá trị bền vững của văn hóa quê hương. Nếu có dịp ghé về Hưng Yên, đừng quên dừng chân nơi làng bánh cáy để thưởng thức một miếng bánh đượm hương quê, để lòng lắng lại trong những gì xưa cũ mà đẹp đẽ nhất. SmartTravel tin rằng, chính ở nơi ấy, bạn sẽ tìm thấy một lát cắt tinh khôi của tình đất, tình người Việt Nam.