Với sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian và nghệ thuật trình diễn dân tộc, lễ hội là dịp để cộng đồng trở về cội nguồn, tỏ lòng tri ân tiền nhân và hun đúc tinh thần gắn kết cộng đồng. Trong hành trình tìm kiếm những giá trị văn hóa đặc sắc khắp ba miền đất nước, SmartTravel xin được đưa quý độc giả cùng dừng chân tại nơi lễ hội Sáo Đền cất lên thanh âm thiêng liêng của lịch sử và niềm tự hào dân tộc.

 

1. Đôi nét về Lễ hội Sáo Đền

Tựa như một khúc tráng ca ngân vang giữa trời đất Bắc Bộ, Lễ hội Sáo Đền là dịp đặc biệt để người dân và du khách thập phương tìm về cội nguồn văn hóa, nơi tinh thần dân tộc hòa quyện cùng thanh âm trong trẻo của những cánh diều lộng gió. Không chỉ là một sinh hoạt văn hóa lâu đời, lễ hội còn là minh chứng sống động cho giá trị di sản đang được trân trọng gìn giữ và lan tỏa.

 

Với ý nghĩa đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức công nhận tục chơi diều sáo trong lễ hội Sáo Đền là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia - một ghi nhận quý báu cho nỗ lực bảo tồn bản sắc văn hóa dân gian tại mảnh đất lúa gió mặn phù sa này.

1.1. Thời gian, địa điểm tổ chức Lễ hội Sáo Đền

Hằng năm, từ ngày 24 đến 26 tháng 3 âm lịch, lễ hội long trọng được tổ chức tại quần thể di tích lịch sử Sáo Đền, thuộc phường Vũ Phúc, tỉnh Hưng Yên. Nơi đây không chỉ là một địa chỉ linh thiêng gắn liền với nhiều truyền thuyết dân gian, mà còn là điểm hẹn văn hóa quy tụ hàng ngàn lượt người tham gia, tạo nên không khí hội hè vừa trang nghiêm, vừa đầy sức sống.

 

1.2. Ý nghĩa tổ chức Lễ hội Sáo Đền

Lễ hội Sáo Đền mang đậm tinh thần "uống nước nhớ nguồn", là dịp để nhân dân tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của các vị vua, quan triều Lê, những người đã đặt nền móng cho sự thịnh trị và phát triển vùng đất này. Đặc biệt, lễ hội tôn vinh Quốc công Đinh Lễ - một bậc danh tướng có công khai khẩn đất hoang, mở mang bờ cõi và góp phần đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ non sông.

 

Không dừng lại ở những giá trị lịch sử, lễ hội còn là một bản hòa tấu của nghệ thuật dân gian, nơi những cánh diều sáo bay cao giữa trời xuân, mang theo ước vọng an lành, thịnh vượng. Đó chính là cách mà người dân nơi đây gìn giữ và phát huy vẻ đẹp truyền thống, nuôi dưỡng tâm hồn thanh cao, hướng thiện qua những hoạt động văn hóa tao nhã, đậm đà bản sắc dân tộc.

2. Những điểm hấp dẫn tại Lễ hội Sáo Đền

2.1. Chiêm ngưỡng các nghi thức dâng hương, tế lễ

Lễ hội Sáo Đền mở màn bằng nghi thức dâng hương và tế lễ - phần lễ trang nghiêm, thành kính thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của nhân dân địa phương. Trong không gian linh thiêng của quần thể di tích Sáo Đền, những bước chân nhẹ nhàng của các bô lão, những nhịp trống tế trầm hùng, và khói hương quyện hòa cùng tiếng chiêng trống, tạo nên một trường đoạn giàu cảm xúc. 

 

Lễ vật được sắp đặt tươm tất trên bàn thờ, thể hiện lòng thành kính với các bậc tiền nhân triều Lê, đặc biệt là Quốc công Đinh Lễ, người đã khai phá vùng đất, giữ vững bờ cõi và để lại dấu ấn lịch sử sâu đậm. Lời văn tế vang lên trang trọng, như một bản ngợi ca hồn thiêng sông núi, kết nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với lòng người hôm nay. 

 

Du khách khi đến với lễ hội không chỉ chiêm ngưỡng nghi thức cổ truyền mà còn cảm nhận được bầu không khí tâm linh lan tỏa, khiến mỗi người như được thanh lọc tâm hồn và trở về với những giá trị vĩnh hằng của dân tộc.

2.2. Phần thi sáo diều độc đáo, ấn tượng

Nếu phần lễ mang đậm sắc thái linh thiêng thì phần thi sáo diều chính là "linh hồn nghệ thuật" của Lễ hội Sáo Đền - một hoạt động không thể thiếu, làm nên nét riêng biệt, độc đáo bậc nhất. 

 

Trong không gian mênh mang của bầu trời tháng Ba, hàng trăm cánh diều sáo đủ hình dáng, kích thước, được các nghệ nhân kỳ cựu và người dân địa phương dày công chế tác suốt nhiều tháng trời, cùng nhau vút lên bầu trời xanh thẳm. Mỗi cánh diều là một tác phẩm nghệ thuật, còn bộ sáo gắn kèm là tiếng nói của tâm hồn - khi ngân nga réo rắt, lúc trầm hùng vang vọng, gợi nhớ những khúc ca ngợi hồn nước.

 

Các đội thi không chỉ cạnh tranh ở kỹ thuật thả diều, độ cao, độ bền của cánh diều, mà còn ở chất lượng âm thanh sáo - yếu tố đòi hỏi sự tinh tế và tay nghề điêu luyện. Cuộc thi không đơn thuần là màn trình diễn kỹ thuật, mà là dịp để cộng đồng giao lưu, lan tỏa tình yêu với nghệ thuật dân gian. Đó là một bản giao hưởng giữa trời đất, người và di sản - nơi tiếng sáo diều hóa thành tiếng vọng thiêng liêng của quá khứ, chan hòa trong nhịp sống hiện đại.

2.3. Phần hội có nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn

Sau những phút giây trang nghiêm của phần lễ và lắng đọng với tiếng sáo diều ngân nga, lễ hội Sáo Đền tiếp nối bằng phần hội rộn ràng và náo nhiệt, nơi hội tụ của các trò chơi dân gian truyền thống. Trên sân đình rợp bóng đa, giữa tiếng reo hò rộn rã của người xem, các hoạt động như chọi gà, đấu vật, chơi cờ người, kéo co, nhảy bao bố... diễn ra sôi nổi, tái hiện bức tranh sinh hoạt văn hóa làng quê Việt Nam từ thuở xa xưa.

 

Đặc biệt, cờ người - trò chơi kết hợp giữa trí tuệ và biểu diễn - luôn là tâm điểm thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách. Những "quân cờ sống" khoác áo truyền thống, di chuyển theo khẩu lệnh của kỳ thủ, tạo nên một ván đấu sống động, hào hứng. 

 

Trong khi đó, chọi gà mang đậm tinh thần thượng võ dân gian, là nơi quy tụ những "chiến kê" kiêu hãnh từ khắp nơi. Không khí lễ hội vì thế càng thêm nồng ấm, kết nối mọi thế hệ, mọi miền quê, đưa con người đến gần nhau hơn qua những niềm vui giản dị mà sâu sắc.

 

3. Kinh nghiệm tham gia Lễ hội Sáo Đền

Để có trải nghiệm trọn vẹn và sâu sắc khi tham gia Lễ hội Sáo Đền, du khách nên lên kế hoạch từ sớm, nhất là khi lễ hội thường diễn ra trong ba ngày (24-26/3 âm lịch) - khoảng thời gian cao điểm thu hút hàng ngàn lượt người đổ về. Thời điểm lý tưởng nhất để ghé thăm là sáng sớm, khi không khí còn trong lành, lễ rước và dâng hương diễn ra trang nghiêm, giúp du khách cảm nhận rõ hơn giá trị tâm linh và chiều sâu văn hóa của sự kiện.

 

Trang phục nên lựa chọn lịch sự, nhã nhặn, đặc biệt khi vào các khu vực đền thờ hoặc tham gia tế lễ. Du khách có thể mang theo mũ nón, nước uống và giày mềm, bởi khuôn viên di tích rộng và có thể phải di chuyển nhiều. Đừng quên mang theo máy ảnh hoặc điện thoại để ghi lại khoảnh khắc những cánh diều bay cao, những trận cờ người gay cấn hay những gương mặt rạng rỡ giữa hội làng.

 

Và hơn hết, hãy đến với tấm lòng thành kính, để không chỉ tham quan mà còn thực sự thấu cảm và hòa mình vào một không gian văn hóa đầy thiêng liêng và tự hào mà lễ hội Sáo Đền mang lại.

4. Khám phá thêm các lễ hội đặc sắc

4.1. Lễ hội chùa Keo

Lễ hội chùa Keo, diễn ra hằng năm vào hai dịp mùa xuân (ngày 4 tháng Giêng) và mùa thu (từ 13-15 tháng 9 âm lịch), là một trong những lễ hội lớn và tiêu biểu nhất của tỉnh Hưng Yên. Được tổ chức tại xã Vũ Tiên, lễ hội nhằm tưởng niệm thiền sư Không Lộ - bậc cao tăng thời Lý, người có công lớn trong việc truyền bá đạo Phật và chữa bệnh cứu dân.

 

Trong không gian cổ kính của chùa Keo - ngôi chùa nổi tiếng với kiến trúc gỗ độc đáo hàng đầu Việt Nam, lễ hội là dịp để người dân bày tỏ lòng tôn kính và cầu nguyện cho quốc thái dân an.

 

Phần lễ gồm rước kiệu, tế lễ long trọng; phần hội sôi động với các trò chơi dân gian như thi bắt vịt, nấu cơm, bơi trải và biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, lễ hội chùa Keo còn là một hành trình trở về với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc Phật giáo tiêu biểu - một minh chứng sống động cho hồn cốt ngàn năm của vùng đất trù phú, hiền hòa này.

4.2. Lễ hội Đền Trần 

Lễ hội Đền Trần tại xã Long Hưng là một trong những hoạt động văn hóa tâm linh lớn, được tổ chức hằng năm vào ngày 13 tháng Giêng âm lịch, nhằm tưởng niệm công lao của các vị vua Trần - triều đại hiển hách đã ba lần đánh bại quân Nguyên Mông và dựng nên thời kỳ thịnh trị bậc nhất trong lịch sử Việt Nam. Đền Trần chính là quê gốc của nhà Trần - nơi khởi nguồn của hào khí Đông A lẫy lừng.

 

Lễ hội mở đầu bằng nghi lễ rước kiệu, dâng hương và tế tổ, diễn ra trang nghiêm giữa không gian đậm chất linh thiêng, tạo nên sự giao hòa giữa lịch sử và hiện tại. Phần hội tưng bừng với các tiết mục rước nước, thi kéo lửa nấu cơm, đấu vật, múa lân sư rồng… thu hút đông đảo người dân và du khách. Đây không chỉ là dịp hành hương mà còn là cơ hội quý báu để thế hệ hôm nay tri ân tiền nhân, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và hun đúc tinh thần yêu nước từ cội nguồn lịch sử thiêng liêng.

 

4.3. Lễ hội Đình, Đền, Bến tượng A Sào

Tại xã A Sào, quần thể di tích Đình - Đền - Bến tượng A Sào là nơi thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị anh hùng kiệt xuất của dân tộc. Mỗi năm, lễ hội A Sào được tổ chức vào ngày 20 tháng 8 âm lịch, kỷ niệm ngày mất của ngài, thu hút hàng vạn người từ khắp nơi về dự. Đây là nơi ghi dấu thời kỳ Trần Quốc Tuấn rút quân về A Sào xây dựng lực lượng, củng cố thế trận chống giặc ngoại xâm - một biểu tượng lịch sử mang tầm chiến lược trọng đại.

 

Lễ hội mở đầu bằng lễ rước nước từ sông Hóa vào đền - một nghi thức linh thiêng thể hiện tấm lòng thành kính dâng nước ngọt cho tiền nhân. Tiếp đó là lễ dâng hương, rước kiệu, tế lễ truyền thống, gợi nhắc một thời chiến công oanh liệt. Phần hội có nhiều trò chơi dân gian như đấu vật, thi đi cà kheo, múa rối nước, biểu diễn võ cổ truyền... Tất cả tạo nên một không gian sống động vừa đậm đà bản sắc làng quê, vừa hào hùng khí phách Trần triều - khơi dậy lòng tự tôn dân tộc và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.

 

Lễ hội Sáo Đền không đơn thuần là một sự kiện văn hóa thường niên, mà là không gian tâm linh giàu sức sống, nơi truyền thống được kế thừa và lan tỏa qua từng hồi sáo, từng nghi lễ thâm trầm và trang nghiêm. Những trải nghiệm nơi đây là hành trang quý giá cho mỗi người trên hành trình hướng về cội nguồn và vun đắp bản sắc dân tộc. SmartTravel hy vọng, qua từng câu chữ và góc nhìn của mình, quý độc giả sẽ cảm nhận được sức sống mãnh liệt và chiều sâu văn hóa đặc biệt mà lễ hội Sáo Đền đang gìn giữ - như một tiếng vọng thiêng liêng giữa miền di sản bất tận.