I. Vì sao nem chua Lái Thiêu là món quà không thể bỏ lỡ khi đến TP. HCM?

Trong những chuyến hành trình rong ruổi của chúng ta, việc nếm thử một món ăn rồi lưu luyến món ăn ấy đã trở thành lẽ thường. Như cái cách mà một du khách lần đầu đặt chân đến Lái Thiêu kể lại, rằng: “Tôi chẳng biết nem chua Lái Thiêu ngon cỡ nào, chỉ thấy bác bán hàng gói từng xâu nem trong lá chuối, miệng cười hiền mà tay thoăn thoắt. Thế là mua thử… Rồi cả chuyến đi hôm ấy, vị chua nhẹ của nem cứ vương nơi đầu lưỡi, còn hình ảnh người gói nem thì neo lại trong ký ức.”

Nem chua Lái Thiêu là vậy – mộc mạc mà gây thương nhớ. Không phải thứ quà cầu kỳ, đắt đỏ, nhưng nó đủ để kể câu chuyện về một miền đất hào sảng và khéo tay. Người dân nơi đây vẫn giữ cách làm nem truyền thống: ủ men tự nhiên, gói trong lá chuối, không dùng chất bảo quản. Chính cái sự nguyên bản ấy làm nên hương vị chân chất, nồng nàn như tình người Nam Bộ.

Và có lẽ vì thế, ai từng qua Lái Thiêu cũng khó lòng ra về tay không. Một xâu nem nhỏ gói trong lá, nhưng mang về cả một vùng ký ức – nơi tiếng cười giòn tan giữa chợ quê, nơi hương nem quyện trong nắng chiều, và cả một chút tình của người xứ TP. HCM gửi gắm vào từng món ăn.

II. Nem chua Lái Thiêu – Hương vị dân dã mang dấu ấn xưa

Người Lái Thiêu vẫn thường nói vui rằng: “Mình không biết làm giàu từ nem, chỉ biết giữ nghề như giữ hơi thở”. Câu nói ấy nghe qua tưởng đùa, mà ngẫm lại mới thấy chứa cả một trời tình cảm. Bởi nem chua nơi đây không chỉ là món ăn – nó là ký ức, là nếp sống, là niềm tự hào lặng thầm của một vùng đất ven sông Sài Gòn, quanh năm trái ngọt cây lành.

Không ai nhớ chính xác nghề làm nem có từ bao giờ. Chỉ biết rằng, từ đời bà đời mẹ, những người phụ nữ trong xóm đã quen tay với thịt bì, thính gạo và lá chuối. Mỗi dịp lễ Tết hay ngày giỗ chạp, cái mâm gói nem lại quây quần người thân – người băm thịt, người giã tỏi, người lau lá. Cả một thế giới sum vầy được gói gọn trong những cuộn nhỏ, chặt tay, buộc bằng dây chuối tước mảnh.

Trong chuyến hành trình khám phá ẩm thực cùng SmartTravel lần này, chúng ta sẽ dừng chân trước một sạp nem nhỏ nằm nép mình dưới tán cây xoài. Người phụ nữ bán hàng kể chuyện làm nem mà mắt lấp lánh niềm vui – niềm vui được tiếp nối truyền thống gia đình, niềm vui khi thấy khách phương xa ăn rồi lại mua thêm vài xâu mang về. Chính trong khoảnh khắc ấy, mới cảm nhận rõ: nem chua Lái Thiêu không chỉ ngon bởi nguyên liệu hay kỹ thuật, mà còn bởi cái tình chân chất gửi gắm trong từng gói nem.

Khác với nem chua Thanh Hóa – nổi bật vì độ chua và vị tỏi nồng – nem chua Lái Thiêu đằm hơn, dịu hơn. Nó giống như người xứ này: không phô trương, không cầu kỳ, chỉ cần chậm rãi cảm nhận mới thấy hết cái sâu sắc trong từng vị. Ở nơi đó, từng miếng nem là kết tinh của thổ nhưỡng, của tấm lòng người làm nghề và của cả một bầu văn hóa Nam Bộ hào sảng, gần gũi.

III. Cách chế biến – Ủ chua kỳ công, giữ vị mộc mạc

Nem chua Lái Thiêu không được làm ào ào cho xong. Mỗi mẻ nem là một sự tỉ mỉ đến từng chi tiết, như thể người làm đang cẩn thận gói cả cái hồn của miền đất vào từng thớ thịt, từng sợi bì.

Thịt heo phải là loại thịt tươi, còn ấm, được chọn lọc kỹ càng, không quá nạc cũng không quá mỡ. Người Lái Thiêu có thói quen dùng thịt xay nhuyễn trộn với bì thái mảnh và thính gạo rang thơm – tất cả hòa quyện cùng tỏi băm, tiêu hột, một chút muối và một ít ớt đỏ tươi. Nhưng bí quyết nằm ở tỉ lệ – cái “khẩu truyền” không sách vở, chỉ người trong nghề mới tự tay căn chỉnh được vị chua vừa miệng và hương thơm tự nhiên.

Khâu gói cũng là cả một nghệ thuật. Lá chuối phải là lá bánh tẻ – không non quá để khỏi rách, cũng không già quá mà khô giòn. Lá được hơ qua lửa cho mềm rồi lau sạch, cắt đều từng tấm nhỏ. Nhân nem được nén chặt tay, quấn tròn, buộc chỉ chuối cho chắc. Người già trong nghề bảo rằng: “Gói nem không siết kỹ thì không lên men đều, mà gói quá chặt lại bí hơi, nem bị thâm, mất vị.”

Cuối cùng là chờ đợi – khâu quan trọng nhất nhưng cũng cần sự kiên nhẫn nhất. Nem phải được ủ trong nhiệt độ phòng, tránh gió lùa, và để từ 2 đến 3 ngày cho đủ lên men. Không men công nghiệp, không chất bảo quản, nem chua Lái Thiêu giữ đúng cái chất “thật thà” của người quê – lên vị nhờ trời đất và đôi tay chịu khó.

IV. Cách ăn đúng điệu

Không phải ngẫu nhiên mà nem chua Lái Thiêu khiến người ta nhớ lâu đến thế. Vị của nó như có một ma lực âm thầm, không quá sắc sảo ngay từ miếng đầu tiên, nhưng càng nhấm nháp lại càng thấy khó quên.

Khi nem đã đủ ngày ủ, lớp lá chuối bên ngoài khẽ ngả màu, tỏa ra thứ hương ngai ngái rất riêng – mùi của thời gian và sự chín muồi. Cắn nhẹ một miếng, đầu lưỡi sẽ cảm nhận rõ vị chua thanh thoát – không gắt như dấm mà dịu dàng như một nốt nhạc lên men. Vị mặn ngọt hòa quyện, xen chút cay nồng của tỏi và ớt, cùng cái giòn sật sật của bì heo, cái thơm bùi của thính rang… tất cả quyện lại như một bản hòa âm không lời mà dư âm còn ở lại rất lâu sau đó.

Nem chua Lái Thiêu thường được ăn kèm với lá đinh lăng, đậu phộng rang, tương ớt hoặc chỉ đơn giản là nhâm nhi từng cuốn nhỏ bên ly bia mát lạnh, giữa một chiều quán cóc đầy gió. Cũng có người mang về làm quà, để rồi mỗi lần mở gói nem là một lần nhớ lại chuyến đi – nhớ cái chợ nhỏ tấp nập, nhớ ánh mắt vui tươi của người bán hàng, và nhớ cả cái dư vị chân thành của đất Lái Thiêu.

Với người TP. HCM, nem không phải món ăn để phô trương. Nó là một phần của nhịp sống, của những buổi chiều muộn nơi hàng quán ven đường, là thứ quà quê mộc mạc nhưng đủ để níu chân bất kỳ ai đã một lần nếm thử.

V. Mua nem chua Lái Thiêu ở đâu tại TP. HCM?

Không khó để tìm thấy nem chua ở Lái Thiêu, nhưng để chọn đúng nơi có hương vị truyền thống và giữ trọn tinh thần “nhà làm” thì cần một chút tinh ý. Người sành ăn thường không chọn nem tại siêu thị hay cửa hàng lớn, mà tìm đến những lò nem lâu năm, nơi mùi thính gạo và hơi lá chuối vẫn còn vương trên tay người gói.

Một trong những địa chỉ được người dân địa phương truyền tai là các hộ gia đình ở phường Lái Thiêu, nơi có nhiều lò làm nem thủ công vẫn giữ cách ủ truyền thống. Nem thường được treo từng xâu nhỏ, buộc bằng dây chuối, gói gọn gàng trong lá, vừa vặn để mang về làm quà. Có lò còn tinh tế đến mức dán nhãn ghi ngày gói – để du khách biết chính xác thời điểm nên dùng ngon nhất.

Một mẹo nhỏ khi chọn nem: đừng chọn loại quá mềm tay hay có màu hồng sậm lạ. Nem đạt chuẩn phải có độ đàn hồi nhẹ, thơm mùi thịt ủ, lá chuối tươi không rách, và khi mở ra vẫn còn nghe tiếng “xì xì” nhẹ của khí lên men – đó là dấu hiệu của sự sống, của một món ăn được làm bằng cả sự chăm chút.

Mỗi vùng đất đều có một hương vị để nhớ. Với Lái Thiêu – nơi những vườn trái sum suê trải dài ven sông, thì nem chua chính là món quà mang trong mình hơi thở của quá khứ, vị mặn mà của hiện tại và chút dư âm của lòng người. Ăn một miếng nem, chẳng chỉ là thưởng thức vị ngon, mà còn là chạm vào một nếp sống mộc mạc đang lặng lẽ được gìn giữ qua từng thế hệ.

Và có lẽ, điều quý giá nhất mà du khách mang về sau mỗi chuyến đi không nằm ở vali đầy quà, mà chính là cảm giác: đã có một ngày mình ghé qua một vùng đất như thế – nơi người ta vẫn làm nem bằng tay, vẫn buộc dây chuối bằng cả tấm lòng, và vẫn cười thật hiền khi thấy ai đó ăn xong lại quay lại mua thêm.

Nếu có dịp về với TP. HCM, hãy thử dừng chân ở Lái Thiêu – không cần vội, chỉ cần để lòng mình đủ lắng, đủ mở, để nghe vị chua của một miếng nem đánh thức cả một miền ký ức thơm thảo.