Nằm giữa vùng quê Bắc Ninh giàu truyền thống, chùa Dâu không chỉ là nơi linh thiêng thờ Mẹ Pháp Vân - một trong Tứ Pháp huyền thoại, mà còn là chứng nhân của lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng Việt Nam suốt hơn 2.000 năm qua. SmartTravel xin mời bạn cùng dừng chân nơi miền đất cổ Kinh Bắc, hoà mình vào không khí rộn ràng của hội chùa Dâu, để cảm nhận sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa tâm linh và đời sống thường nhật.

 

1. Giới thiệu đôi nét về hội chùa Dâu Bắc Ninh

Hội chùa Dâu là một trong những lễ hội Phật giáo lâu đời nhất Việt Nam, gắn liền với tín ngưỡng thờ Tứ Pháp của cư dân vùng Kinh Bắc. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn phản ánh nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện niềm tin của người dân vào thiên nhiên và sự linh thiêng của Phật pháp. Hàng năm, vào mùa hội, du khách thập phương lại nô nức trẩy hội, hoà mình vào không gian lễ hội sôi động, thành kính dâng lễ và cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an.

1.1. Thời gian, địa điểm tổ chức hội chùa Dâu

Hội chùa Dâu được tổ chức vào ngày 8 - 9 tháng Tư Âm lịch hàng năm với quy mô rộng lớn.

 

Lễ hội diễn ra tại bốn ngôi chùa thờ Tứ Pháp gồm:

• Chùa Pháp Vân (Chùa Dâu) - thờ Mẹ Pháp Vân (Thần Mây)
• Chùa Pháp Vũ - thờ Mẹ Pháp Vũ (Thần Mưa)
• Chùa Pháp Lôi - thờ Mẹ Pháp Lôi (Thần Sấm)
• Chùa Pháp Điện - thờ Mẹ Pháp Điện (Thần Chớp)

Ngoài ra, còn có Chùa Tổ - nơi thờ Bà Man Nương, người được xem là mẹ của Tứ Pháp. Trong các điểm tổ chức lễ hội, chùa Dâu giữ vai trò trung tâm, nơi diễn ra các nghi thức chính và thu hút đông đảo du khách nhất.

1.2. Lịch sử và ý nghĩa hội chùa Dâu Bắc Ninh

Chùa Dâu và lễ hội chùa Dâu được coi là cổ xưa nhất trong các lễ hội truyền thống của Việt Nam, có nguồn gốc từ thời Đông Hán. Theo sử sách, ngôi chùa Dâu được khởi công xây dựng từ năm 187 dưới sự chỉ đạo của Thái thú Sĩ Nhiếp, và hoàn thành vào năm 226. Đây cũng được xem là trung tâm Phật giáo đầu tiên của nước ta, gắn liền với quá trình truyền bá đạo Phật từ Ấn Độ vào Việt Nam.

 

Mỗi năm, cứ vào ngày mùng 8 tháng 4 Âm lịch, cũng là ngày Phật tổ Thích Ca Mâu Ni đản sinh, người dân lại tổ chức lễ rước kiệu Sĩ Nhiếp và Công chúa Ngọc Tiên (con gái Sĩ Nhiếp) từ đền Lũng Khê về chùa Dâu để khai hội. Lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh công đức của Sĩ Nhiếp, người có công lớn trong việc phát triển Phật giáo ở Việt Nam, đồng thời bày tỏ lòng thành kính đối với Mẹ Pháp Vân và Tứ Pháp.

 

Ngoài ý nghĩa tôn giáo sâu sắc, hội chùa Dâu còn mang đến không gian văn hóa đậm chất truyền thống, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh, giúp người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc. Đây cũng là dịp để cộng đồng cùng nhau đoàn kết, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, góp phần bảo tồn bản sắc vùng Kinh Bắc.

2. Hướng dẫn di chuyển đến chùa Dâu Bắc Ninh

Chùa Dâu nằm ở phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km về hướng Đông. Du khách có thể dễ dàng di chuyển đến chùa bằng nhiều phương tiện khác nhau như ô tô, xe máy hoặc xe khách.

 

Nếu xuất phát từ Hà Nội, du khách có thể đi theo quốc lộ 5 - quốc lộ 1A - quốc lộ 38, sau đó rẽ vào đường tỉnh lộ để đến chùa Dâu. Tuyến đường này phù hợp cho cả ô tô và xe máy, với thời gian di chuyển khoảng 45 - 60 phút. Ngoài ra, có thể lựa chọn đi theo hướng Cầu Thanh Trì - quốc lộ 17 để đến chùa nhanh chóng hơn.

 

Đối với những ai muốn di chuyển bằng xe khách, có thể bắt xe từ bến xe Gia Lâm, Yên Nghĩa hoặc Mỹ Đình đi Bắc Ninh, sau đó tiếp tục bắt xe bus hoặc taxi đến chùa Dâu. Một số tuyến xe bus như 204, 54 có điểm dừng gần chùa, giúp du khách dễ dàng tiếp cận khu vực này.

 

Dù chọn phương tiện nào, du khách nên sắp xếp thời gian hợp lý để đến chùa sớm, tránh tình trạng ùn tắc vào mùa lễ hội và có thời gian tận hưởng trọn vẹn không khí linh thiêng nơi đây.

3. Khám phá nét đặc sắc trong hội chùa Dâu

3.1. Chiêm ngưỡng Lễ rước tượng Tứ Pháp long trọng

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của hội chùa Dâu chính là lễ rước tượng Tứ Pháp diễn ra vào sáng ngày mùng 8 tháng 4 Âm lịch. Từ sáng sớm, người dân các làng xung quanh tổ chức rước tượng Tứ Pháp - gồm Pháp Vân (Mây), Pháp Vũ (Mưa), Pháp Lôi (Sấm), Pháp Điện (Chớp) - từ các ngôi chùa địa phương về tụ hội tại chùa Dâu. Đây là nghi lễ linh thiêng thể hiện sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

 

Đoàn rước gồm kiệu bát cống, cờ quạt, ngựa thờ, tàn lọng cùng hàng trăm người tham gia trong trang phục lễ hội rực rỡ sắc màu. Khi các đoàn rước hội tụ tại chùa Dâu, người dân sẽ tái hiện lại tích trò “Mẹ đuổi con” nhằm diễn tả hành trình đi tìm nước của Tứ Pháp, sau đó tổ chức nghi thức “cướp nước”, một phong tục mang ý nghĩa cầu mưa, mong mùa màng bội thu. Lễ rước này không chỉ là hoạt động mang tính tôn giáo mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống đã tồn tại hàng ngàn năm.

3.2. Trải nghiệm phần Hội với các trò chơi dân gian lý thú

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, hội chùa Dâu còn là dịp để du khách và người dân địa phương hòa mình vào không khí sôi động của các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc vùng Kinh Bắc. Nổi bật nhất là hát quan họ trên thuyền rồng - nơi những liền anh, liền chị khoác áo tứ thân, khăn mỏ quạ, vừa trao duyên qua từng câu hát vừa đưa thuyền chầm chậm trôi trên dòng nước thơ mộng.

 

Bên cạnh đó, hội còn có các hoạt động nghệ thuật dân gian đặc sắc như múa rối nước, nơi những tích trò xưa được tái hiện sinh động ngay trên mặt nước, thu hút đông đảo người xem. Hát trống quân, hát văn cũng góp phần làm phong phú thêm bầu không khí lễ hội.

 

Ngoài các hoạt động nghệ thuật, hội chùa Dâu còn tổ chức nhiều trò chơi hấp dẫn như thi đấu cờ tướng, bóng chuyền, kéo co, thu hút sự tham gia của cả người dân địa phương lẫn du khách thập phương. Đây là dịp để mọi người cùng vui chơi, gắn kết và duy trì những giá trị văn hóa truyền thống qua từng thế hệ.

3.3. Tìm hiểu nét đẹp ngôi chùa cổ gần 1800 năm tuổi

Chùa Dâu không chỉ là trung tâm của lễ hội mà còn là ngôi chùa Phật giáo cổ nhất Việt Nam, có tuổi đời gần 1800 năm. Ngôi chùa này mang đậm dấu ấn của nền văn hóa Phật giáo thời kỳ đầu, với nhiều công trình kiến trúc và hiện vật cổ có giá trị lịch sử đặc biệt.

 

Một trong những biểu tượng nổi bật nhất của chùa Dâu là tháp Hòa Phong. Ban đầu, tháp có 9 tầng, nhưng hiện nay chỉ còn lại 3 tầng cao 17m. Được xây bằng gạch nung lớn, tháp mang vẻ đẹp cổ kính, là minh chứng cho kỹ thuật xây dựng tài hoa của cha ông ta từ hàng trăm năm trước. Trên tháp có treo một chiếc chuông đồng và khánh đồng được đúc vào khoảng cuối thế kỷ 17 - đầu thế kỷ 18, vẫn còn ngân vang mỗi dịp lễ hội.

 

Bên trong chùa, du khách sẽ được chiêm ngưỡng nhiều pho tượng Phật cổ được chạm khắc tinh xảo, như tượng Hộ Pháp, Đức Ông, Bát Bộ Kim Cương, Đức Thánh Hiền… Mỗi bức tượng đều mang vẻ uy nghi, tĩnh tại, thể hiện tinh thần Phật giáo sâu sắc. Không gian linh thiêng, cổ kính của chùa Dâu không chỉ mang đến sự an yên cho những ai ghé thăm mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, tâm linh ngàn đời của dân tộc Việt Nam.

4. Kinh nghiệm tham gia lễ hội chùa Dâu Bắc Ninh

Để có một chuyến hành hương trọn vẹn khi tham gia hội chùa Dâu, du khách nên lưu ý một số kinh nghiệm quan trọng. Trước tiên, lễ hội diễn ra vào mùng 8 - 9 tháng 4 Âm lịch, đây là thời điểm lượng khách thập phương đổ về rất đông, vì vậy cần sắp xếp thời gian xuất phát sớm để tránh ùn tắc giao thông và có thể tham gia đầy đủ các nghi lễ quan trọng. Nếu di chuyển bằng phương tiện cá nhân, bạn nên gửi xe tại các điểm trông giữ xe gần chùa để đảm bảo an toàn và thuận tiện cho việc tham quan.

 

Về trang phục, du khách nên chọn quần áo kín đáo, lịch sự, phù hợp với không gian tâm linh. Nếu có ý định tham gia lễ dâng hương, hãy chuẩn bị đồ lễ đơn giản, thành tâm, tránh sử dụng vàng mã quá nhiều để bảo vệ môi trường. Ngoài ra, do hội chùa có nhiều hoạt động ngoài trời, bạn nên mang theo mũ, ô, nước uống để tránh nắng nóng hoặc mưa bất chợt.

 

Cuối cùng, trong quá trình tham gia lễ hội, hãy giữ gìn vệ sinh chung, bảo vệ cảnh quan di tích, không chen lấn, xô đẩy để cùng nhau tạo nên một không gian lễ hội trang nghiêm, văn minh.

 

Hội chùa Dâu không chỉ là một hành trình về nguồn cội mà còn là dịp để mỗi người tìm lại sự thanh thản trong tâm hồn, cầu mong một năm mới an lành, may mắn dưới sự che chở của Mẹ Pháp Vân. Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được bảo tồn, gìn giữ qua từng nếp áo nâu sòng, từng lời kinh vang vọng chốn thiền môn. SmartTravel tin rằng, mỗi bước chân hành hương đến chùa Dâu không chỉ là một chuyến đi, mà còn là một cuộc đối thoại với quá khứ, một cơ hội để ta lắng nghe nhịp thở của văn hóa dân tộc. Hẹn gặp lại bạn trong hành trình khám phá những miền di sản tiếp theo!