1. Đôi nét về món khoai lang chấm mắm sống cuốn lá cách

Món khoai lang chấm mắm sống cuốn lá cách là một trong những nét ẩm thực dân dã nhưng đầy tinh tế của vùng đất Vĩnh Long. Mỗi nguyên liệu trong món ăn đều gần gũi, dễ tìm - củ khoai lang vàng óng, dẻo ngọt; lá cách non xanh mướt, thơm mát; và chén mắm sống - thứ nước chấm được pha chế từ mắm cá linh, cá sặc hoặc cá trèn lên men vừa đủ, thêm chút tỏi, ớt, đường, chanh để dậy mùi và làm dịu vị mặn.

Đặc biệt, lá cách là một trong những nguyên liệu độc đáo nhất, được biết đến là loại cây nhỏ, cây bụi, mọc hoang dại ở vùng nhiệt đới nhiều phù sa sông màu mỡ, nhất là các tỉnh miền Nam Việt Nam. Ngoài ra, cây thường cao 2 - 4m, lá mọc đối, phiến lá rộng, màu xanh đậm, mặt dưới nhạt hơn, có mùi thơm nhẹ đặc trưng. 

2. Chuẩn bị nguyên liệu cho món ăn độc đáo

Để chế biến món khoai lang chấm mắm sống cuốn lá cách thơm ngon, bạn cần chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu. Mọi nguyên liệu đều không quá cầu kỳ hay quý hiếm nhưng mang đậm hơi thở của vùng quê sông nước miền Tây:

• Khoai lang: Khoai lang là nguyên liệu chủ lực, quyết định độ bùi ngọt của món ăn. Bạn nên lựa chọn loại khoai phù hợp nhất là khoai lang mật hoặc khoai lang vàng ruột cam – khi luộc chín sẽ cho vị ngọt thanh tự nhiên, dẻo mềm và thơm nức. Trung bình một khẩu phần có thể dùng khoảng 500g khoai lang, tương đương 2–3 củ vừa.

• Lá cách là một loại rau ăn kèm đặc trưng của miền Tây. Chọn những lá cách non, màu xanh mướt, có độ mềm và hương thơm nhẹ đặc trưng. Để chuẩn bị cho khẩu phần 3 - 4 người ăn, du khách nên chuẩn bị một nắm lá cách vừa đủ và có thể hái từ vườn hoặc mua tại các chợ quê buổi sáng để lá luôn tươi ngon, tròn vị. 

• Mắm sống chính là linh hồn của món ăn. Đây là loại mắm cá linh hoặc cá sặc được lên men truyền thống, có hương vị đậm đà, dậy mùi. Tuy nhiên, mắm sống cần được pha chế lại để dễ ăn hơn. Chuẩn bị khoảng một chén nhỏ mắm nguyên chất, sau đó thêm vào tỏi băm nhuyễn, ớt tươi giã nát, một chút đường và nước cốt chanh để cân bằng vị. Một số người còn pha thêm chút nước ấm hoặc nước dừa tươi để làm dịu độ mặn và tăng hương thơm.

3. Chế biến món khoai lang chấm mắm cuốn lá cách chuẩn vị

Món khoai lang chấm mắm cuốn lá cách không đòi hỏi quá nhiều sự cầu kỳ trong cách chế biến nhưng mỗi công đoạn đều cần sự tỉ mỉ để từng nguyên liệu giữ được hương vị nguyên bản và hài hòa trong tổng thể. 

Trước hết, khoai lang bạn cần chọn củ tươi, vỏ mịn, không mọc mầm hay bị sượng. Sau khi rửa sạch đất cát, bạn có thể để nguyên vỏ hoặc gọt bỏ tùy sở thích, rồi cho khoai vào nồi luộc. Luộc khoai với lửa vừa, không nên đậy nắp để tránh khoai bị thâm. Khi khoai chín tới, dùng đũa xâm thấy mềm là được – lưu ý không luộc quá lâu khiến khoai bị nát, sẽ khó cuốn. Sau đó, vớt khoai ra, để ráo và nguội tự nhiên để giữ được độ dẻo và vị ngọt nguyên bản.

Trong lúc chờ khoai nguội, bạn có thể chuẩn bị phần mắm sống - yếu tố quan trọng quyết định sự hấp dẫn của món ăn. Mắm sống là loại mắm nguyên chất từ cá linh, cá sặc hoặc cá trèn lên men vừa đủ, có vị mặn và mùi đặc trưng. Để dễ ăn và hài hòa khẩu vị, bạn pha chế mắm theo công thức: cho mắm vào chén nhỏ, thêm tỏi băm nhuyễn, ớt giã hoặc băm, một chút đường và vài giọt nước cốt chanh để tạo độ chua dịu. Nếu muốn mắm loãng hơn, có thể thêm chút nước ấm hoặc nước dừa tươi, khuấy đều cho đến khi hỗn hợp sánh mịn, dậy mùi thơm nồng đặc trưng.

Cuối cùng là công đoạn chuẩn bị lá cách - loại lá xanh đậm, có mùi thơm nhẹ và vị chát đặc biệt. Lá nên chọn loại còn non, không bị sâu hoặc quá già. Rửa sạch với nước muối loãng, sau đó để ráo. Lá cách không cần chế biến cầu kỳ, chỉ cần sạch và còn nguyên vẹn để làm lớp vỏ cuốn là đủ.

4. Thưởng thức món ăn đúng cách

Món khoai lang chấm mắm sống cuốn lá lách không chỉ đặc biệt ở hương vị mà còn có cách thưởng thức đầy ngẫu hứng, tự nhiên đậm chất miền Tây. Đây là món ăn không cần bàn ghế sang trọng, nghi thức rườm rà mà chỉ cần ăn trong không gian gần gũi, đậm chất quê nhà đã đủ để cảm nhận trọn vẹn hương vị đậm đà, hòa quyện khéo léo của các nguyên liệu. 

Trước khi ăn, bạn nên bày biện các nguyên liệu lên mâm hoặc nia tre theo các cách như khoai lang luộc chín để nguyên hoặc cắt khúc vừa ăn, lá cách trải đều, chén mắm sống được đặt giữa, thêm vài lát ớt nổi lên trên cho bắt mắt. Đặc biệt, món ăn này không cần nhiều đồ dùng như dao, nĩa bởi chính cảm giác chạm vào từng miếng khoai nóng hổi, từng chiếc lá mềm mát mới tạo nên trải nghiệm chân thực và đáng nhớ nhất. Bắt đầu thưởng thức, du khách bẻ một miếng khoai lang, đặt lên một lá cách non, rồi cuốn tròn lại vừa miệng. Sau đó, nhẹ nhàng chấm vào chén mắm sống đã pha, sao cho lớp khoai và lá thấm đều nước mắm mà không bị ngập hoàn toàn. Đưa lên miệng, nhai chậm rãi để cảm nhận sự hòa quyện đầy tinh tế giữa ngọt – mặn – chát – cay: khoai bùi và ngọt hậu, mắm đậm đà, lá cách chan chát xen chút hương thảo mộc, tất cả bung nở vị giác như một bản giao hưởng mộc mạc mà quyến rũ. 

Món ăn sẽ trở nên hấp dẫn nhất nếu bạn cùng người thân, bạn bè quây quần bên hiên nhà, vừa ăn vừa trò chuyện, cảm nhận mọi sự hòa quyện của các nguyên liệu, lưu lại trải nghiệm văn hóa ẩm thực miền Tây đáng nhớ. 

5. Công dụng của lá cách ít ai biết

Lá cách là một phần quan trọng tạo nên hương vị độc đáo của món ăn, lá cách vừa là nguyên liệu phổ biến trong nhiều món ăn Nam Bộ vừa là loại dược liệu quý trong y học dân gian với nhiều công dụng như:

• Hỗ trợ tiêu hóa tốt: Trong dân gian, lá cách thường được dùng ăn sống hoặc nấu canh để giúp người ăn cảm thấy nhẹ bụng, dễ tiêu. Nhờ chứa nhiều tinh dầu tự nhiên và hợp chất có tính kháng khuẩn nhẹ, lá cách giúp làm dịu đường ruột, giảm tình trạng đầy hơi, khó tiêu, nên du khách có thể sử dụng cùng những món ăn mặn hoặc nhiều dầu mỡ nhé!
• Giải độc và hỗ trợ chức năng gan: Một số nghiên cứu dân gian cho rằng, các hoạt chất trong lá cách giúp làm mát gan, thanh nhiệt, đặc biệt thích hợp với người thường xuyên uống bia rượu hoặc ăn uống thiếu điều độ. Lá cách cũng được nhiều người nấu với nước để uống thay trà trong những ngày oi nóng nhằm giúp cơ thể điều hòa nhiệt và hạn chế nổi mụn, rôm sảy.
• Tăng cường sức đề kháng và phòng ngừa bệnh tật: Theo kinh nghiệm cổ truyền, lá cách có tác dụng bồi bổ cơ thể, hỗ trợ làm giảm mệt mỏi. Một số nơi còn dùng lá cách giã nhuyễn, đắp ngoài da để làm dịu vết sưng viêm, mẩn ngứa nhẹ – đặc biệt là trong những trường hợp côn trùng cắn hoặc dị ứng thời tiết.

Trên đây là những chia sẻ của SmartTravel về món khoai lang mắm sống cuốn lá cách độc lạ tại Vĩnh Long. Nếu có dịp tới vùng đất miền Tây này, bạn đừng bỏ lỡ nhé!