Sáng Phú Thọ hôm ấy, đất trời nhuốm một màu thiêng, sương mỏng giăng trên đỉnh Nghĩa Lĩnh, dòng người lặng lẽ hướng về Đền Hùng với nén tâm nhang thành kính. SmartTravel không đến đây để du lịch, chúng tôi đến để hành hương như bao thế hệ con cháu Lạc Hồng đã từng và sẽ mãi bước tiếp - trên con đường về nguồn, ngược dòng dựng nước, trong một ngày tháng Ba âm lịch đầy linh thiêng và xúc động.

 

1. Đôi nét về đất Tổ Phú Thọ

Tựa lưng vào dãy núi Hùng, nơi sông Thao hiền hòa chảy qua như mạch nguồn thời gian bất tận, Phú Thọ không chỉ là một vùng trung du trù phú mà còn là chiếc nôi linh thiêng của dân tộc Việt Nam. Mảnh đất này được vinh danh là đất Tổ, nơi các Vua Hùng đã khai thiên lập quốc, đặt nền móng cho quốc gia Văn Lang thuở đầu dựng nước. Không chỉ mang giá trị lịch sử, Phú Thọ còn đậm đà bản sắc với những điệu Xoan cổ, trống đồng ngân vang, và những truyền thuyết ngàn đời chưa phai.

 

Câu ca xưa vẫn ngân nga trong tâm khảm người Việt:

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba.”

 

Đó không chỉ là lời nhắc, mà là một lời mời thiêng liêng - rằng dù đi đâu, làm gì, đến ngày này, con cháu muôn phương hãy cùng trở về đất Tổ để tri ân tổ tiên. Trong không khí rộn ràng của tháng Ba, SmartTravel xin được đồng hành cùng bạn trên hành trình về Phú Thọ - nơi một ngày hành hương là cả một đời kết nối với cội nguồn dân tộc.

2. Ghé thăm khu di tích lịch sử đền Hùng Phú Thọ

2.1. Kiến trúc Đền Hùng và các khu vực tham quan

Nằm trên ngọn núi Nghĩa Lĩnh linh thiêng, khu di tích lịch sử Đền Hùng trải dài trên diện tích 845 ha với địa thế cao ráo, hùng vĩ, bao quanh bởi rừng cọ, đồi chè xanh mướt. Đây là quần thể tâm linh quan trọng bậc nhất cả nước, hội tụ bốn đền, một chùa và một lăng, được xây dựng dọc theo sườn núi như một trục kết nối giữa trời - đất - người. Cổng đền được xây dựng từ năm 1917, mang phong cách vòm cuốn cổ kính, cao 8,5m với hai tầng, tám mái, tượng trưng cho sự bền vững và trường tồn của hồn dân tộc.

 

Bước qua cổng, hành trình hành hương bắt đầu qua các điểm linh thiêng: 

- Đền Hạ - nơi mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng

- Đền Trung - chốn bàn việc nước

- Đền Thượng - nơi tế trời đất

- Các điểm tham quan ấn tượng khác như: Chùa Thiên Quang, Đền Giếng, Lăng Vua Hùng, Giếng Cổ, Đền Tổ Mẫu Âu Cơ và xa hơn là Đền Lạc Long Quân.

 

Mỗi địa danh đều chất chứa huyền tích và dấu ấn của những ngày đầu dân tộc Việt Nam hình thành, dựng xây.

2.2. Tham quan Đền Hạ - Điểm đến đầu tiên

Từ cổng đền, hành trình dẫn du khách leo qua 225 bậc đá để đến Đền Hạ - nơi khởi đầu đầy thiêng liêng của chuyến chiêm bái. Đền Hạ nằm ở độ cao khiêm tốn so với toàn khu di tích nhưng mang ý nghĩa to lớn, bởi nơi đây được tương truyền chính là nơi mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, khai sinh ra trăm người con - tổ tiên của cộng đồng người Việt.

 

Đền được xây dựng theo lối kiến trúc chữ “nhị”, gồm hai phần: tiền bái và hậu cung, ẩn hiện giữa rừng cây cổ thụ như một ẩn dụ cho gốc rễ trường tồn. Trong làn khói hương bảng lảng, hình ảnh những người con đất Việt cúi đầu trước điện thờ mang lại cảm xúc khó tả - như thể mọi bước chân đều đang đi vào chính sử thi dân tộc. Dừng chân tại đây, người hành hương không chỉ thắp nén hương lòng mà còn gột bỏ bụi trần để lắng nghe nhịp thở xa xưa vọng về từ thuở hồng hoang.

2.3. Chiêm bái Đền Trung cổ kính

Từ Đền Hạ, leo tiếp 168 bậc đá quanh co giữa tán lá rừng, du khách sẽ đến với Đền Trung - ngôi đền mang dáng vẻ cổ kính và uy nghi, được xem là trung tâm thờ tự thiêng liêng bậc nhất. Đền không chỉ thờ các Vua Hùng qua 18 đời, mà còn thờ tám vị đại vương có công giúp nước. Đây cũng là nơi gắn liền với câu chuyện cảm động về Lang Liêu và chiếc bánh chưng bánh dày - nơi Vua Hùng thứ sáu truyền ngôi cho người con biết kính trên nhường dưới, hiếu thảo với mẹ cha.

 

Kiến trúc đền mộc mạc, nằm giữa rừng núi nguyên sinh, gợi cảm giác gần gũi mà linh thiêng. Theo dân gian, Đền Trung còn là chốn để các vua đi du ngoạn, thưởng cảnh và bàn việc nước - nơi thiên mệnh gắn liền với lòng dân. Bước vào đây, người hành hương như thể lắng nghe được lời tổ tiên vọng về từ ngàn xưa, nhắc nhở con cháu về trách nhiệm giữ gìn giang sơn đã đổ bao máu xương dựng nên.

2.4. Đặt chân đến Đền Thượng

Leo thêm 102 bậc đá nữa từ Đền Trung, du khách đặt chân tới đỉnh cao linh thiêng nhất của dãy Nghĩa Lĩnh: Đền Thượng - nơi trời đất giao hòa, nơi tâm linh tụ hội. Ngôi đền có kiến trúc theo kiểu chữ “Vương”, chia làm bốn phần: nhà chuông trống, đại bái, tiền tế và hậu cung, tượng trưng cho sự uy nghiêm, chuẩn mực của vương quyền và tín ngưỡng cổ truyền.

 

Chính tại nơi này, các Vua Hùng cử hành lễ tế trời đất, thần Lửa, thần Núi, bày tỏ lòng tri ân trước thiên nhiên và thần linh - nguồn sống và chở che cho dân tộc. Không gian nơi đây tĩnh lặng, linh khí dày đặc, khiến từng hơi thở cũng trở nên trang trọng. Đứng tại Đền Thượng, phóng tầm mắt ra xa, núi non trập trùng, mây trắng bảng lảng như dải lụa trời. Người con đất Việt, trong khoảnh khắc đó, như được tiếp thêm sức mạnh từ cội nguồn dân tộc đã trải qua bao biến thiên mà vẫn vững vàng như núi.

 

2.5. Ghé thăm Đền Giếng - Ngọc Tỉnh linh thiêng

Rời khỏi Đền Thượng, đi xuống triền núi phía Đông, du khách sẽ gặp Đền Giếng, hay còn gọi bằng tên cổ kính là Ngọc Tỉnh. Đây là ngôi đền nhỏ nhưng đầy duyên dáng và huyền bí, tọa lạc bên cạnh giếng nước thiêng được cho là nơi hai nàng công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa soi gương, chải tóc. Giếng cổ nơi đây quanh năm nước trong vắt, mát lạnh, không bao giờ cạn, như thể chứa đựng tinh hoa của đất trời.

 

Đền Giếng có kiến trúc hài hòa gồm tiền bái 3 gian, hậu cung 3 gian, chuôi vồ và hai nhà oản, giản dị mà trang nhã, nằm giữa vườn cây râm mát. Nét duyên dáng của đền, cộng với không gian tĩnh lặng, khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân đầy cảm xúc. Nhiều người ghé lại rửa mặt bằng nước giếng, như cách để “gột bụi trần”, cầu mong may mắn và tịnh tâm giữa hành trình thiêng liêng về nguồn.

3. Khám phá nghi lễ Giỗ Tổ và các hoạt động ngày Hội

3.1. Lễ rước kiệu sơn son thếp vàng

Mở đầu cho nghi lễ Giỗ Tổ là lễ rước kiệu trang nghiêm, mang sắc thái tâm linh đậm nét truyền thống. Đoàn rước khởi hành từ chân núi Nghĩa Lĩnh, rước kiệu sơn son thếp vàng, uy nghi với đủ đầy lễ vật, long đình, bát bửu, cờ phướn rực rỡ, tiếng trống chiêng vang rền cả một vùng núi rừng. Các cụ cao niên mặc áo dài khăn xếp, các thiếu nữ khoác áo tứ thân duyên dáng, tất cả cùng tiến bước nhịp nhàng, chậm rãi qua từng bậc đá như thể đưa cả hồn dân tộc về với cội nguồn.

 

Đoàn rước đi theo trục thiêng, lần lượt qua Đền Hạ - Đền Trung - Đền Thượng, nơi linh khí quy tụ và dừng lại tại Đền Thượng để cử hành nghi lễ dâng hương chính thức. Cảnh tượng đoàn rước kiệu đi trong sương sớm, tiếng nhạc lễ vọng núi, cờ xí tung bay giữa nền xanh rừng đại ngàn, để lại trong lòng người chứng kiến một ấn tượng thiêng liêng khó phai - như thể đang sống lại khoảnh khắc linh hiển của dân tộc thuở lập quốc.

3.2. Lễ dâng hương thành kính tại Đền Thượng

Đỉnh cao của chuỗi nghi lễ trong ngày Giỗ Tổ là lễ dâng hương tại Đền Thượng - nơi được xem là trái tim linh thiêng nhất trong quần thể Đền Hùng. Trong tiếng nhạc lễ trầm hùng, các vị chức sắc địa phương trong trang phục cổ truyền kính cẩn tiến vào đại bái, thực hiện nghi thức cúng tế trang trọng. Lễ vật được dâng lên gồm bánh chưng, bánh giầy, cùng thịt lợn, bò, dê - biểu trưng cho nền nông nghiệp lúa nước và lòng thành kính của con cháu muôn phương.

 

Khi hương thơm lan tỏa khắp gian đền, từng dòng người nối dài vào thắp nén hương lòng, gương mặt ai cũng lặng đi trong giây phút tri ân. Nơi đây, lòng thành không phân biệt địa vị, ai cũng là người con về với Tổ, dâng trọn tâm nguyện cho những vị vua đầu tiên đã gây dựng cơ đồ. Hành động dâng hương không chỉ là nghi lễ, mà là lời cam kết thầm lặng - gìn giữ, tiếp nối và phát huy những giá trị truyền thống cha ông đã để lại cho muôn đời sau.

 

3.3. Tham gia phần Hội Giỗ Tổ vui nhộn, đặc sắc

Sau phần lễ trang nghiêm, không khí phần hội như một bản hòa ca tươi vui, rộn rã, thể hiện tinh thần lạc quan và gắn kết cộng đồng. Trong khuôn khổ Lễ hội Đền Hùng, hàng loạt hoạt động dân gian đặc sắc được tổ chức, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Hội thi hát Xoan, hát ghẹo diễn ra ngay tại sân đình làng cổ Hùng Lô, nơi những câu hát mộc mạc vang lên như tiếng lòng quê hương vọng lại từ quá khứ xa xăm.

 

Trên bãi đất rộng, những trận đấu vật, kéo co, thi bơi trải trên sông Lô, hay hội thi gói bánh chưng, bánh giầy náo nhiệt không kém - tất cả như tái hiện lại đời sống lao động và sinh hoạt của người Việt xưa, đồng thời tạo nên không gian gắn kết giữa quá khứ và hiện tại. Dù là người lớn hay trẻ nhỏ, khi bước vào phần hội Giỗ Tổ, ai cũng tìm thấy trong lòng mình một điều rất thật: niềm vui, niềm tự hào và sự sống động của một hồn dân tộc còn mãi với thời gian.

4. Khám phá thêm điểm tham quan gần đền Hùng

4.1. Bảo tàng Hùng Vương - Kho tàng ký ức dân tộc

Chỉ cách khu di tích Đền Hùng vài phút di chuyển, Bảo tàng Hùng Vương nằm trang nghiêm trên đường Nguyễn Tất Thành, là điểm đến không thể thiếu trong hành trình tìm về cội nguồn. Nơi đây lưu giữ hơn 7.000 hiện vật, hình ảnh, tài liệu quý giá phản ánh toàn diện về thời đại Hùng Vương - từ quá trình hình thành nhà nước Văn Lang cho đến đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng, phong tục của cư dân Lạc Việt.

 

Điểm đặc biệt của bảo tàng là không gian trưng bày mang tính dẫn chuyện rõ ràng, giúp du khách “đọc” lịch sử bằng hình ảnh và hiện vật sống động. Những chiếc rìu đá, trống đồng, khuyên tai, mũi tên, thạp đồng... không chỉ là cổ vật, mà là chứng nhân cho một nền văn minh sông Hồng rực rỡ. Bảo tàng còn có khu vực tái hiện truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ, cùng mô hình bọc trăm trứng đầy tính biểu tượng.

 

Khi bước ra khỏi Bảo tàng Hùng Vương, người ta không chỉ hiểu thêm về lịch sử, mà còn thấm thía hơn ý nghĩa của hai chữ “gốc gác” - điều làm nên sự bền vững của một dân tộc qua hàng ngàn năm dâu bể.

4.2. Làng cổ Hùng Lô - Nơi hồn Xoan ngân vang

Nằm cách Đền Hùng khoảng 10 km, làng cổ Hùng Lô là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai muốn cảm nhận sâu sắc hơn về đời sống văn hóa người Việt thời dựng nước. Làng không chỉ nổi bật bởi những ngôi nhà cổ mái ngói rêu phong, đường làng uốn lượn giữa vườn cây xanh mướt, mà còn bởi không gian hát Xoan - Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận.

 

Hùng Lô chính là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát Xoan cổ, với những đình làng, miếu mạo vẫn còn lưu giữ được hình thái nguyên bản - nơi các phường Xoan trình diễn những điệu hát dâng lễ tổ tiên. Đặc biệt, đến đây vào dịp lễ hội hoặc cuối tuần, du khách có thể trực tiếp tham gia nghe hát, giao lưu và trải nghiệm không gian văn hóa sống, thay vì chỉ là một cuộc tham quan đơn thuần.

 

Bên cạnh yếu tố âm nhạc truyền thống, làng Hùng Lô còn níu chân du khách bởi sự thân thiện, mộc mạc của người dân địa phương và những món ăn dân dã như bánh tai, cơm nắm lá cọ, canh chua cá mè - mang vị quê chân thật, đậm đà như chính tinh thần của vùng đất Tổ.

 

Khi bóng chiều buông nhẹ trên những bậc đá cổ rêu phong, tiếng trống đồng vẫn ngân vang trong lòng người, nhắc nhớ một điều giản dị: tổ tiên chưa từng rời xa, chỉ đợi ta quay về. Hành trình “Về nguồn Phú Thọ 2025” không khép lại ở một địa danh, mà mở ra trong tâm thức - như một điểm tựa tinh thần cho thế hệ hôm nay tìm thấy bản sắc giữa trùng vây toàn cầu hóa. SmartTravel tin rằng, mỗi chuyến đi về cội nguồn là một lần ta làm đầy thêm lòng biết ơn, sự khiêm cung và niềm tự hào dân tộc - những giá trị không bao giờ cũ, và càng sáng lên trong thời đại mới.