Du lịch Đồng Tháp không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, chợ nổi sầm uất hay những miệt vườn cây trái trĩu quả, mà còn thu hút du khách bởi những giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc được lưu giữ qua thời gian. Trong số đó, các ngôi nhà cổ mang đậm dấu ấn kiến trúc và lối sống truyền thống là điểm nhấn độc đáo, gợi nhắc về một vùng đất giàu bản sắc. Nhà cổ Lê Quang Xoát, với lối kiến trúc nhà rường truyền thống đặc trưng, chính là minh chứng sống động cho những giá trị ấy, mở ra một không gian văn hóa đậm chất cố đô giữa lòng Đồng Tháp.
Không gian nhà cổ Lê Quang Xoát. Ảnh: Sưu tầm
Giới thiệu chung về nhà cổ Lê Quang Xoát
Nhà cổ Lê Quang Xoát tọa lạc tại xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp,nằm giữa vườn cây ăn trái rộng 9667,7m2. Vị trí của ngôi nhà nằm giữa quần thể các công trình kiến trúc cổ kính của làng, góp phần tô điểm thêm vẻ đẹp văn hóa đặc trưng của vùng đất cố đô.
Theo những ghi chép còn lưu lại trong dòng họ Lê ở Đông Hòa Hiệp, đôi vợ chồng ông Lê Văn Ký và bà Phạm Thị Lầu, vốn là người miền Trung, đã rời quê vào Nam trong khoảng cuối thế kỷ mười tám đầu thế kỷ mười chín, tìm đến vùng Cái Bè để lập nghiệp. Khi mua lại phần đất của bà Thêm, ông Ký quyết tâm dựng một căn nhà vững chãi cho gia đình. Ông dành suốt mười năm để tìm mua gỗ quý từ Campuchia, kết thành bè và thả trôi theo dòng Cửu Long về tới Cái Bè rồi mới kéo lên bờ. Khi vật liệu đã đủ đầy, ông lại lặn lội ra tận Huế, mời thợ giỏi vào Nam. Họ miệt mài làm suốt ba năm trời, và phải đến khi ấy, ngôi nhà mơ ước mới thực sự hoàn thành. Nhà bắt đầu được dựng vào năm 1818 và mãi đến năm 1821 mới hoàn tất.
Không gian nhà cổ vẫn giữ được nét tinh tế vốn có. Ảnh: Sưu tầm
Toàn bộ căn nhà thuở ban đầu được bố trí thành ba phần. Nhà trên là khu vực chính, xây theo kiểu ba gian hai chái, nhờ chái đôi mà không gian mở rộng thành năm gian, dùng để thờ cúng tổ tiên và tiếp khách mỗi dịp lễ tết, giỗ chạp. Nhà dưới đảm nhiệm chức năng sinh hoạt và ăn ở hằng ngày của gia đình. Phần lẫm lúa, rộng chừng 150 mét vuông, vốn là nơi cất giữ thóc và dụng cụ làm nông, đã được tháo dỡ trước năm 1975.
Kiến trúc và không gian độc đáo của nhà cổ
Kết cấu kiến trúc nhà rường
Qua thời gian sử dụng và qua tay nhiều thế hệ, ngôi nhà dần được bổ sung thêm các hạng mục ở phía trước như thảo bạt, còn gọi là nhà cầu, cùng phần mặt dựng bằng bê tông, khiến tổng thể kiến trúc ngày nay mang dáng chữ tam. Theo tư liệu của Bảo tàng Tiền Giang, tỉnh Đồng Tháp, vào những thập niên đầu thế kỷ hai mươi, khi xu hướng xây dựng nhà cửa và công sở theo phong cách phương Tây lan rộng ở miền Nam, từ đô thị đến thôn quê, nhiều hào phú và điền chủ có điều kiện cùng chút ảnh hưởng Tây học đã cho dựng mới hoặc cải tạo mặt tiền những ngôi nhà truyền thống. Họ ưa chuộng các chi tiết như cửa vòm, cột kiểu Gôtit, các mảng tường và trần trang trí hoa văn phương Tây, cùng kiểu mái lợp bằng ngói móc của Tây. Trong dòng chảy đó, nhà cổ của ông Xoát cũng được xây thêm mặt dựng và thảo bạt vào năm 1920.
Phía bên hông nhà cổ. Ảnh: Sưu tầm
Không gian nội thất
Phần mặt dựng phía trước được xây bằng gạch, diện tích 24,5 m², mang phong cách kiến trúc Pháp. Hệ cột trước cao 4,39 m, đặt trên bó nền đá xanh hình lục giác, nền lát gạch bông. Khu vực hàng hiên bao quanh sử dụng cột gạch vuông và tròn, đường kính cột tròn 25 cm. Khung cửa trước làm dạng vòm, cao 3,2 m, rộng 1,3 m. Đỉnh mặt dựng lúc đầu làm bằng ô dước, về sau được trùng tu bằng xi măng. Đầu cột trang trí họa tiết châu Âu như dây lá và hoa hồng. Ở giữa có hai chữ “Nhựt Tân”, tạo hình bằng dải hoa văn đồng tiền lỗ vuông nối tiếp nhau. Mái lợp ngói vảy cá, trên nóc gắn 2 chóp tupa, giữa là mảng trang trí theo phong cách Pháp đầu thế kỷ XX. Phần mái giọt nước mang họa tiết hoa hồng và dây lá uốn cong. Khoảng cách từ thượng lương xuống nền là 5,8 m, còn từ trần xuống nền là 4,2 m.
Tham quan khu vực bên trong nhà cổ. Ảnh: Sưu tầm
Các gian bên được sử dụng làm nơi sinh hoạt hoặc tiếp khách, với đồ nội thất cổ như bàn ghế chạm trổ công phu, tủ thờ, sập gụ, thể hiện sự giàu có và phong cách sống của gia đình quyền quý. Những vật dụng này không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn là các tác phẩm nghệ thuật, thể hiện sự khéo léo và sáng tạo của nghệ nhân thời xưa.
Không gian sân vườn
Bao quanh nhà cổ Lê Quang Xoát là một khu vườn rộng lớn, được chăm chút tỉ mỉ để tạo nên không gian hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Hàng cau cao vút, giàn hoa leo xanh mát và bờ ao nhỏ uốn lượn trước sân góp phần tạo nên khung cảnh thơ mộng, thanh bình.
Khu vườn không chỉ làm dịu đi cái nắng gay gắt của miền Trung mà còn mang lại cảm giác thư thái cho bất cứ ai đặt chân đến. Đặc biệt, bố cục sân vườn được thiết kế theo lối phong thủy truyền thống, đảm bảo sự lưu thông không khí và ánh sáng, mang đến một không gian sống hài hòa, gần gũi với tự nhiên.
Không gian sân vườn ở nhà cổ Lê Quang Xoát. Ảnh: Sưu tầm
Trải nghiệm không gian văn hóa tại nhà cổ
Khám phá văn hóa kiến trúc
Bước vào nhà cổ Lê Quang Xoát, du khách sẽ được đắm mình trong không gian kiến trúc nhà rường truyền thống đặc trưng. Tại đây, bạn có thể tìm hiểu về lối thiết kế tinh tế, với sự tính toán kỹ lưỡng trong việc lựa chọn vật liệu gỗ quý như lim, kiền kiền để đảm bảo độ bền bỉ và vẻ đẹp trường tồn. Bố cục nhà được xây dựng dựa trên nguyên tắc phong thủy, kết hợp hài hòa giữa hướng nhà, ánh sáng và không gian mở, thích nghi với khí hậu miền Trung khắc nghiệt. Từng chi tiết trong kiến trúc đều chứa đựng ý nghĩa sâu sắc, phản ánh sự sáng tạo và tài hoa của các nghệ nhân xưa.
Tham gia các hoạt động văn hóa
Nhà cổ Lê Quang Xoát không chỉ là nơi để chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc mà còn mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa đặc sắc.
Những trải nghiệm đáng nhớ tại nhà cổ. Ảnh: Sưu tầm
Tìm hiểu đời sống gia đình truyền thống
Một phần thú vị khi ghé thăm nhà cổ Lê Quang Xoát là được lắng nghe những câu chuyện về cuộc sống của các thế hệ gia đình Lê Quang trong ngôi nhà này. Mỗi câu chuyện đều mang theo hơi thở của thời gian, từ những năm tháng thịnh vượng của dòng họ đến các giai đoạn khó khăn và sự kiên trì giữ gìn di sản văn hóa của con cháu.
Du khách còn có cơ hội trải nghiệm nếp sống gia phong, lễ nghi và tập quán truyền thống của người dân nơi này. Những giá trị gia đình như lòng kính trọng tổ tiên, nề nếp sinh hoạt chuẩn mực, và sự gắn bó giữa các thế hệ đều được thể hiện rõ nét qua từng góc nhỏ trong ngôi nhà cổ này.
Hướng dẫn di chuyển
Ô tô hoặc xe máy: Đây là lựa chọn phổ biến nhất, mang lại sự linh hoạt và chủ động. Nếu tự lái, bạn có thể dễ dàng dừng chân trên đường để ngắm cảnh hoặc ghé thăm các điểm du lịch khác dọc tuyến đường.
Thuê xe du lịch: Phù hợp cho nhóm du khách lớn hoặc gia đình, đảm bảo sự thoải mái và thuận tiện.
Xe buýt hoặc dịch vụ du lịch: Đây là lựa chọn kinh tế và giúp du khách tiết kiệm thời gian lên kế hoạch.
Nhà cổ Lê Quang Xoát không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa và lịch sử đặc sắc của vùng đất Đồng Tháp. Với sự kết hợp hoàn hảo giữa nghệ thuật xây dựng tinh tế và không gian truyền thống, ngôi nhà là minh chứng sống động cho cuộc sống của các gia đình quyền quý xưa, đồng thời cũng là một phần không thể thiếu trong bức tranh văn hóa. Những câu chuyện về gia đình Lê Quang, những phong tục, tập quán qua các thế hệ, cùng với các hoạt động văn hóa đa dạng, đã tạo nên một không gian du lịch đầy ấn tượng, giúp du khách không chỉ khám phá, mà còn cảm nhận sâu sắc về những giá trị bền vững của văn hóa. Trải nghiệm tại nhà cổ Lê Quang Xoát chắc chắn sẽ là một hành trình thú vị, giúp mỗi người thêm yêu mến và trân trọng những di sản văn hóa quý báu của đất nước.
