Giữa miền Đông Bắc hùng vĩ, nơi núi rừng trải dài như những nếp gấp của thời gian, Thái Nguyên với vẻ đẹp nguyên sơ của Hồ Ba Bể mộng mơ hay những phiên chợ vùng cao rộn ràng tiếng nói cười, còn là vùng đất gắn liền với ký ức dân tộc, nơi lưu giữ những dấu son chói lọi của lịch sử kháng chiến. 

Trong đó, ATK Chợ Đồn, quần thể di tích quốc gia đặc biệt, chính là trái tim của hành trình về nguồn, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các nhà lãnh đạo tiền bối từng sống, làm việc và hoạch định những chiến lược mang tầm vóc vận mệnh dân tộc.

1. Khu di tích ATK Chợ Đồn – Hành trình trở về nơi khởi nguồn sức mạnh dân tộc

Trong sâu thẳm những cánh rừng đại ngàn của vùng Đông Bắc, nơi mây phủ đồi xanh, suối reo thầm thì kể chuyện cũ, có một vùng đất đã khắc ghi những dấu mốc vĩ đại nhất trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam. Đó chính là ATK Chợ Đồn, tọa lạc tại Thái Nguyên, nơi được mệnh danh là “Thủ đô kháng chiến khu Việt Bắc” trong suốt những năm tháng gian lao mà hào hùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946–1954).

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng đã lựa chọn nơi đây làm căn cứ địa chiến lược. Giữa địa thế rừng núi hiểm trở nhưng vững chãi, giữa lòng dân đoàn kết mà kiên cường, ATK Chợ Đồn trở thành một trong những mắt xích trọng yếu bậc nhất, nơi ươm mầm cho những quyết sách lịch sử làm thay đổi vận mệnh dân tộc.

Ngày nay, khi đất nước đã thanh bình, hành trình về ATK Chợ Đồn không còn là cuộc hành quân bí mật, mà là lời mời gọi đầy thiêng liêng và cảm xúc – dành cho những ai khát khao tìm lại dấu chân cha ông, hiểu sâu hơn về giá trị cội nguồn, và đánh thức niềm tự hào dân tộc trong từng nhịp tim. 

2. Giữa đại ngàn Việt Bắc – Hành trình tìm về khu di tích ATK Chợ Đồn

Rời xa phố thị ồn ào, men theo những cung đường uốn lượn giữa đại ngàn Đông Bắc, du khách sẽ đến với khu di tích ATK Chợ Đồn, một quần thể di tích lịch sử mang ý nghĩa sống còn trong hành trình giữ nước của dân tộc. Quần thể này trải rộng trên địa bàn các xã, với địa hình rừng núi hiểm trở, rậm rạp nhưng rất thuận lợi cho công tác tổ chức lực lượng, giữ bí mật và bảo vệ căn cứ cách mạng thời kháng chiến.

Theo thống kê chính thức, toàn khu hiện có 25 điểm di tích đã được xác lập, trong đó 6 điểm được công nhận là di tích cấp Quốc gia, 3 điểm cấp tỉnh và 16 điểm còn lại đã được kiểm kê và quản lý. Mỗi điểm là dấu vết vật lý của một thời kháng chiến, là những lát cắt tinh tế trong bức tranh tổng thể về sức sống của một dân tộc kiên cường.

Điều đặc biệt làm nên giá trị to lớn của khu di tích ATK Chợ Đồn là nơi đây có vị trí nằm trong hệ thống “Chiến khu Việt Bắc”, cùng với ATK Định Hóavà ATK Tân Trào. Đây là “tam giác vàng kháng chiến”, là nơi trung tâm đầu não của cách mạng Việt Nam giai đoạn 1946–1954. ATK Chợ Đồn là nơi hội tụ và triển khai nhiều chiến lược quốc gia trọng đại, là căn cứ địa đáng tin cậy của Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những giai đoạn then chốt.

3. Nơi hồi sinh ý chí dân tộc – Vùng ký ức của khu di tích ATK Chợ Đồn

ATK Chợ Đồn là nơi bắt đầu của những quyết định mang tính lịch sử, nơi những khát vọng giành độc lập đã từng được ươm mầm và nở hoa trong âm thầm, gian khổ. Trong suốt chín năm trường kỳ kháng chiến chống Pháp (1946–1954), giữa rừng xanh núi thẳm của Thái Nguyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Trung ương Đảng, Chính phủ đã chọn nơi đây làm căn cứ địa chiến lược để chỉ đạo toàn bộ cuộc kháng chiến của dân tộc.

Từng tán cọ, từng gốc rừng, từng triền núi nơi đây đã in dấu chân của những tên tuổi vĩ đại từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người chỉ huy tài ba của Quân đội nhân dân Việt Nam đến đồng chí Phạm Văn Đồng, người sau này trở thành Thủ tướng đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất hay Tổng Bí thư Trường Chinh, nhà lý luận cách mạng sắc sảo… Chính tại vùng đất này, nhiều quyết sách lịch sử đã được thảo luận và ban hành, đặt nền móng cho chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.

Đến với ATK Chợ Đồn hôm nay, du khách được chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên hoang sơ hùng vĩ, còn có cơ hội “chạm tay” vào lịch sử qua những di tích còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Từ Bản Ca, nơi từng đặt trạm in báo “Cứu Quốc” và là nơi Bác Hồ ở năm 1947 đến Nà Pậu, địa điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc trong các năm 1950–1951, nơi hiện vẫn còn nền lán, hầm trú ẩn, cây cổ thụ năm xưa được bảo tồn trọn vẹn.

Hay như Khuổi Linh, nơi đặt cơ quan Văn phòng Trung ương Đảng, từng là nơi Tổng Bí thư Trường Chinh sinh sống và điều hành hoặc Đồi Pù Cọ, chứng nhân cho cuộc hội ngộ lịch sử giữa các lực lượng vũ trang cách mạng. Mỗi địa danh, mỗi dấu tích đều như trang sách sống mở ra trước mắt du khách, mời gọi bước chân người tìm hiểu về một giai đoạn đầy khói lửa nhưng không kém phần thiêng liêng của dân tộc Việt Nam.

4. Các di tích tiêu biểu trong quần thể khu di tích ATK Chợ Đồn

Nà Pậu – Dấu chân Bác còn vọng giữa rừng cọ

Trong các năm 1950–1951, di tích Nà Pậu từng là nơi Bác ở và làm việc, trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Pháp trong giai đoạn bước ngoặt. Hôm nay, đến với Nà Pậu, du khách có thể tận mắt chứng kiến lán gỗ đơn sơ được phục dựng nguyên trạng, cùng hầm trú ẩn nằm sâu trong lòng đất, như thể thời gian vẫn còn lắng đọng từng hơi thở chiến khu. 

Bản Ca – Nơi âm vang những trang báo cách mạng

Vào tháng 12/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương đã tạm trú tại Bản Ca, chọn nơi đây làm nơi họp bàn chiến lược và xuất bản tờ báo “Cứu Quốc”, một công cụ tuyên truyền quan trọng trong giai đoạn đầu kháng chiến. Lán làm việc nhỏ bé nằm nép dưới rặng cây cọ, cùng chiếc máy in thô sơ năm xưa, giờ đây đã trở thành biểu tượng sống động về quyền lực mềm của tư tưởng và lý tưởng cách mạng. 

Đồi Pù Cọ – Nơi Bắc – Nam hội tụ ý chí Việt

Đồi Pù Cọ, một điểm cao nằm ở xã Nghĩa Tá, nơi từng chứng kiến cuộc gặp gỡ lịch sử giữa hai đoàn quân cách mạng Bắc – Nam vào năm 1943. Đồi Pù Cọ là một điểm địa hình chiến lược mang giá trị biểu tượng to lớn, nơi tinh thần đoàn kết dân tộc được gắn kết bằng hành động cụ thể và máu xương đồng đội.

Đồi Khau Mạ – Dấu tích thầm lặng của Thủ tướng tương lai

Đồi Khau Mạ là nơi đồng chí Phạm Văn Đồng một trong những lãnh đạo chủ chốt của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từng sinh sống và làm việc trong những năm tháng gian khó. Khu lán gỗ giản dị cùng hệ thống hầm trú ẩn kiên cố tại đây phản ánh rõ nét tinh thần “sống trong lòng dân, làm việc giữa thiên nhiên” của các nhà lãnh đạo cách mạng. Với địa thế hiểm trở nhưng linh hoạt, Khau Mạ từng là nơi tổ chức nhiều cuộc họp quan trọng về chiến lược đối ngoại và đối nội trong giai đoạn kháng chiến phát triển mạnh mẽ. 

Khuổi Linh – Trung tâm đầu não giữa đại ngàn

Khuổi Linh từng là nơi đặt trụ sở Văn phòng Trung ương Đảng, giữ vai trò trung tâm chỉ đạo tối cao của cuộc kháng chiến. Nơi đây gắn liền với hoạt động của Tổng Bí thư Trường Chinh, người đã sống và làm việc tại khu lán hội họp đơn sơ, nơi những chiến lược về đường lối kháng chiến, cải cách ruộng đất, và tổ chức lực lượng được hoạch định. Di tích Khuổi Linh còn giữ được hầm trú ẩn kiên cố và lán họp truyền thống như những chứng nhân thầm lặng kể lại thời kỳ cam go nhưng đầy khí phách của cách mạng Việt Nam.

Nà Quân – Hội trường giữa rừng, nơi vang vọng quyết sách lớn

Không gian Nà Quân ngày nay vẫn còn lưu giữ hệ thống hào – hầm – lán – hội trường từng phục vụ Trung ương Đảng trong thời kỳ kháng chiến. Đây là nơi diễn ra nhiều cuộc họp tối quan trọng, bao gồm cả những quyết sách có ảnh hưởng đến toàn chiến dịch Điện Biên Phủ. Đến với Nà Quân, du khách như được ngồi giữa một khán phòng đặc biệt, nơi không có đèn chùm hay micro hiện đại nhưng từng vang vọng tiếng nói của lòng yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc.

5. Chạm vào lịch sử – Theo dấu chân người xưa khi đến khu di tích ATK Chợ Đồn

Một trong những cách tuyệt vời nhất để hiểu trọn vẹn giá trị của ATK Chợ Đồn là đặt mình vào vai người hành trình, lắng nghe đất kể chuyện xưa, rừng thì thầm những kỷ niệm kháng chiến. Du khách có thể lựa chọn lộ trình tuyến nội khu giàu giá trị lịch sử, được sắp xếp hợp lý, giúp kết nối những điểm di tích tiêu biểu như một chuỗi hạt ngọc trên chiếc vòng thời gian.

Bắt đầu từ Nà Pậu, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng ở và làm việc giữa những năm tháng cam go. Từ đó, tiếp tục đến Đồi Pù Cọ, nơi in dấu cuộc hội ngộ giữa các đoàn quân cách mạng, rồi rẽ sang Khuổi Linh, trung tâm đầu não của Văn phòng Trung ương. Trên hành trình, đừng bỏ lỡ Bản Ca, nơi từng in tờ báo Cứu Quốc truyền cảm hứng cách mạng, trước khi kết thúc tại Nà Quân, hội trường giữa rừng – nơi vang vọng những quyết sách làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Liên kết quá khứ và hiện tại – Tour du lịch văn hóa và sinh thái liên vùng

Không dừng lại trong ranh giới huyện Chợ Đồn, hành trình về nguồn có thể được mở rộng thành tuyến du lịch liên tỉnh, kết nối các căn cứ kháng chiến quan trọng của khu Việt Bắc. Từ Định Hóa (Thái Nguyên), nơi đặt Sở chỉ huy chiến dịch Đông – Xuân, đến Tân Trào (Tuyên Quang), nơi Bác Hồ đọc bản “Lệnh Tổng khởi nghĩa”, hành trình sẽ khép vòng tại ATK Chợ Đồn, mảnh ghép hoàn hảo kết nối niềm tin, trí tuệ và ý chí.

Bên cạnh đó, các địa danh như Hồ Ba Bể, di sản thiên nhiên thơ mộng bậc nhất Đông Bắc, hay Na Hang (Tuyên Quang) với vẻ đẹp kỳ vĩ của núi sông giao hòa, và Đền Hùng (Phú Thọ), nơi khởi nguồn tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, đều là những điểm đến lý tưởng để lồng ghép vào các tour du lịch văn hóa sinh thái tâm linh đa điểm, tạo nên một hành trình đầy cảm xúc và trải nghiệm trọn vẹn cho du khách trong và ngoài nước.

Không gian lễ hội tại khu di tích ATK Chợ Đồn

Mỗi dịp đầu năm, Hội Xuân ATK Chợ Đồn được tổ chức với nhiều nghi lễ truyền thống và chương trình biểu diễn dân gian, quy tụ người dân địa phương và du khách thập phương trong không khí lễ hội đậm chất vùng cao. Không gian thơ – trà ATK là nơi kết nối văn hóa nghệ thuật với đời sống, cho du khách thưởng trà, nghe thơ và cảm nhận chất thiêng của núi rừng qua vị chan chát của lá chè, giọng ngâm nhẹ nhàng của tiếng Việt.

Đặc biệt, du khách có thể tham gia các trò chơi dân gian, từ ném còn, đánh yến đến kéo co, nhảy sạp – những nét sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của người Tày, Nùng, Dao… Hay lặng lẽ chiêm ngưỡng triển lãm ảnh “Đất và Người vùng ATK”, nơi những gương mặt, nụ cười và cảnh sắc được lưu giữ như một phần của hồn quê hương giữa đại ngàn lịch sử.

6. Những điều du khách cần lưu ý khi đến khu di tích ATK Chợ Đồn

Nằm giữa thiên nhiên hoang sơ và đậm chất lịch sử, ATK Chợ Đồn là vùng di tích quốc gia đặc biệt, là nơi từng ghi dấu những bước chân lãnh tụ và các nhà cách mạng tiền bối, chứa đựng chiều sâu văn hóa lịch sử dân tộc. Vì thế, trước khi đặt chân đến mảnh đất này, du khách nên lưu ý một số điều quan trọng để chuyến tham quan trở nên trọn vẹn.

ATK Chợ Đồn nằm trên địa bàn với đường đi có đoạn còn ngoằn ngoèo và hạn chế phương tiện lớn. Do đó, du khách nên liên hệ trước với các đơn vị du lịch địa phương để có phương án di chuyển hợp lý.

Vì phần lớn di tích nằm trong rừng tự nhiên hoặc gần khu dân cư người Tày, Nùng, du khách nên chuẩn bị trang phục gọn nhẹ, giày thể thao hoặc giày đi bộ, mang theo nước uống, nón, áo mưa mỏng… Đồng thời, để bảo vệ cảnh quan và môi trường rừng, tuyệt đối không xả rác, không bẻ cây, hái hoa, và hãy tôn trọng không gian sinh hoạt của người dân địa phương.

Một lưu ý đặc biệt quan trọng khi tham quan các điểm như lán Bác Hồ, hội trường Trung ương, hầm trú ẩn… du khách nên giữ thái độ kính trọng, không đùa giỡn hay làm ồn, không viết vẽ hoặc chụp ảnh tùy tiện ở các khu vực có biển cấm. 

Ngoài ra, với du khách yêu thích khám phá chiều sâu văn hóa bản địa, có thể kết hợp lịch trình để ghé thăm làng nghề truyền thống, nhà sàn người Tày, thưởng thức các món ăn bản địa như bánh Coóc Mò, rau rừng luộc chấm chẩm chéo, thịt treo gác bếp... Đây là những “gia vị” sống động giúp chuyến đi trở thành kỷ niệm sống động của một hành trình về với cội nguồn.

Ghé thăm ATK Chợ Đồn, du khách sẽ cảm nhận được sự chuyển động của lịch sử không qua sách vở, mà qua từng con dốc, từng hầm trú ẩn, từng ngôi lán đơn sơ phủ rêu thời gian. Đây là một miền thiêng để suy ngẫm, để biết ơn và để sống chậm lại giữa guồng quay hiện đại. Mỗi bước chân tại ATK Chợ Đồn là một sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người dân hôm nay và những người đi trước đã hiến trọn đời mình cho độc lập dân tộc.