Cao Bằng là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi hội tụ nhiều lễ hội đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông và các dân tộc khác. Mỗi dịp đầu xuân hay trong năm, khắp bản làng, thung lũng lại rộn ràng tiếng trống hội, tiếng hát then, điệu lượn hòa cùng không khí náo nức của trò chơi dân gian. Hãy cùng SmartTravel tìm hiểu thêm về bản sắc miền biên viễn qua bài viết sau nhé!

1. Lễ hội Lồng Tồng

Lễ hội Lồng Tồng hay còn gọi là hội xuống đồng là lễ hội nông nghiệp lớn nhất của đồng bào Tày, Nùng ở Cao Bằng. Hằng năm, vào những ngày đầu xuân, đặc biệt từ mùng 4 đến mùng 10 tháng Giêng, khắp bản làng lại rộn ràng tiếng trống hội. Người dân tổ chức lễ hội để tạ ơn thần Nông, thần Núi, thần Suối và các vị thần che chở, đồng thời gửi gắm ước nguyện mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Đây không chỉ là dịp khai hội lao động đầu năm mà còn là ngày hội cộng đồng, nơi bà con tụ họp, vui chơi và thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Phần lễ thường bắt đầu bằng nghi thức rước thần và dâng cúng sản vật, tiếp đến là nghi thức xuống đồng. Các bô lão hoặc thầy cúng sẽ cầm cuốc, cày vài đường tượng trưng, gieo những hạt giống đầu tiên, sau đó phát lộc cho người dân. Đây được coi là khoảnh khắc thiêng liêng, mở đầu cho một năm sản xuất mới. Ý nghĩa của lễ hội không chỉ nằm ở cầu mùa mà còn là sự tri ân đối với thiên nhiên và lao động của con người.

Sau phần lễ trang trọng là phần hội tưng bừng với những trò chơi dân gian đặc sắc như tung còn, kéo co, đánh yến, cờ tướng, múa sư tử. Đặc biệt, hát then đàn tính, hát lượn, hát sli vang lên suốt ngày hội, hòa vào tiếng cười nói rộn ràng của mọi người. Với du khách, tham gia lễ hội Lồng Tồng là cơ hội được hòa mình vào không khí xuân rộn ràng, khám phá văn hóa tín ngưỡng nông nghiệp và thưởng thức không gian âm nhạc dân gian độc đáo của người Tày, Nùng.

2. Lễ hội Pháo hoa Quảng Uyên

Lễ hội Pháo hoa Quảng Uyên là một trong những lễ hội độc đáo nhất của tỉnh Cao Bằng, diễn ra tại Quảng Hòa. Hội thường tổ chức vào mùng 2 tháng Hai âm lịch tại miếu Bách Linh, gắn liền với truyền thuyết rồng trong tín ngưỡng tứ linh. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ vị tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời cũng là ngày hội lớn của cả vùng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương.

Phần lễ trang nghiêm diễn ra với nghi thức rước kiệu, tế thần, rước pháo và nhiều nghi lễ truyền thống khác. Đặc biệt, lễ khai quang mở mắt rồng, lễ khao quân và lễ rước nước thiêng từ Bó Cốc Chủ mang đậm dấu ấn tín ngưỡng cổ xưa, thể hiện mối liên kết giữa con người và thiên nhiên. Quả pháo hoa khổng lồ nặng hàng chục ký được xem là linh vật chính của lễ hội, tượng trưng cho sự no đủ, may mắn và hạnh phúc.

Điểm hấp dẫn nhất của lễ hội chính là phần hội với trò chơi tranh đầu pháo. Các đội thanh niên trai tráng tranh nhau cướp lấy phần đầu pháo, đội thắng sẽ mang về kiệu lợn quay, coi như lộc lớn đầu năm. Không khí náo nhiệt còn được khuấy động bởi múa rồng, múa lân, các điệu hát dân gian và những trò chơi cộng đồng. Với du khách, đến Quảng Uyên vào dịp này là cơ hội để trải nghiệm một lễ hội hiếm có, vừa linh thiêng vừa sôi động, in đậm bản sắc văn hóa của người Tày ở Cao Bằng.

3. Lễ hội đền Kỳ Sầm

Lễ hội đền Kỳ Sầm được tổ chức hằng năm vào mùng 10 tháng Giêng tại Cao Bằng. Đây là lễ hội tưởng nhớ Nùng Trí Cao, thủ lĩnh nổi tiếng của người Tày thế kỷ XI, người đã nhiều lần lãnh đạo nhân dân chống lại quân xâm lược phương Bắc. Đền Kỳ Sầm được dựng từ thời Lý và là nơi lưu giữ ký ức về tinh thần độc lập, tự cường của cư dân vùng biên. Năm 1993, ngôi đền đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Phần lễ của hội bao gồm nghi thức dâng hương, tế lễ, rước thần nhằm tưởng niệm công lao của Nùng Trí Cao. Người dân đến dự hội với tâm thế thành kính, vừa tri ân bậc anh hùng dân tộc, vừa cầu cho một năm mới bình an, ấm no. Những hồi chiêng trống, khói hương nghi ngút cùng dòng người về trẩy hội đã tạo nên bầu không khí thiêng liêng ngay từ sáng sớm.

Sau phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian ví dụ như kéo co, tung còn, đu tre, bịt mắt đập bóng, hát then và múa lượn. Đây cũng là dịp để bà con các dân tộc trong vùng giao lưu, gắn kết và chia sẻ niềm vui đầu xuân. Với du khách, lễ hội đền Kỳ Sầm là cơ hội để vừa tìm hiểu lịch sử, vừa hòa mình vào không gian lễ hội miền núi đặc sắc, cảm nhận rõ nét sự giao thoa giữa tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng.

4. Lễ hội đền Vua Lê

Đền Vua Lê cách trung tâm thành phố Cao Bằng khoảng 10 km. Đây là nơi thờ vua Lê Thái Tổ và nghĩa quân Lam Sơn, đồng thời gắn liền với nhiều sự kiện cách mạng quan trọng của đất nước. Đền đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1995, trở thành một điểm đến tâm linh và lịch sử nổi bật.

Lễ hội đền Vua Lê diễn ra vào mùng 6 tháng Giêng hằng năm. Phần lễ mở đầu bằng nghi thức dâng hương, rước kiệu và tế lễ trang nghiêm để tưởng nhớ công lao của vua Lê và nghĩa quân. Đây cũng là dịp để người dân cầu mong quốc thái dân an, mùa màng thuận lợi. Nghi lễ được tổ chức chu đáo, có sự tham gia của các đoàn tế nam nữ, tạo nên không gian linh thiêng, đầy truyền thống.

Sau phần lễ, phần hội tưng bừng với nhiều hoạt động văn hóa dân gian. Người dân và du khách được tham gia các trò chơi như cờ tướng, kéo co, đập bóng, cùng các tiết mục văn nghệ dân tộc. Không khí sôi nổi, hòa quyện với tiếng trống hội rộn ràng, mang lại niềm vui đầu xuân cho tất cả mọi người. Lễ hội đền Vua Lê vì thế còn là dịp ôn lại truyền thống lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong lòng mỗi du khách.

5. Lễ hội chùa Phật Tích

Chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc tọa lạc trên núi Phia Nhằm, cách thác Bản Giốc chỉ khoảng 500 m. Đây là ngôi chùa đầu tiên xây dựng ở khu vực biên cương phía Bắc, được khánh thành năm 2014, mang kiến trúc truyền thống Việt Nam, hài hòa với cảnh quan núi non sông nước hùng vĩ. Vị trí ngôi chùa cho phép phóng tầm mắt ra toàn cảnh thác Bản Giốc, tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa kỳ vĩ.

Trong khuôn khổ lễ hội du lịch thác Bản Giốc, lễ hội chùa Trúc Lâm thường được tổ chức vào đầu tháng 10 dương lịch hằng năm. Nghi lễ quan trọng nhất là rước nước từ thác Bản Giốc lên chùa, mang ý nghĩa cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Sau phần lễ còn có các hoạt động văn hóa du lịch phong phú như triển lãm ảnh, trưng bày sản vật địa phương, biểu diễn nghệ thuật dân gian. Đây là sự kiện lớn, gắn kết không gian tâm linh với danh thắng nổi tiếng bậc nhất miền núi phía Bắc.

Đến dự lễ hội, du khách không chỉ được tham gia các nghi thức trang nghiêm, lắng nghe tiếng chuông chùa hòa cùng tiếng thác đổ, mà còn được tận hưởng khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp. Những ngày hội, khu vực thác và chùa luôn tấp nập người hành hương, khách du lịch, tạo nên không khí nhộn nhịp nhưng vẫn giữ nét linh thiêng. Đây là một trong những điểm nhấn của du lịch Cao Bằng, kết hợp trải nghiệm tâm linh và thưởng ngoạn danh thắng, để lại ấn tượng sâu đậm cho bất kỳ ai từng ghé thăm.

6. Lễ hội Hồ Thầu của người Dao Tiền

Lễ hội Hồ Thầu là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc nhất của người Dao Tiền ở Cao Bằng, thường tổ chức vào tháng Giêng âm lịch sau Tết Nguyên Đán. Trong tiếng Dao, “Hồ Thầu” có nghĩa là “lễ hội lớn”, nơi cả bản cùng nhau hướng về thần linh để cầu an, cầu mùa màng tươi tốt, gia súc khỏe mạnh và con người bình an. Đây cũng là dịp bà con tưởng nhớ tổ tiên, tri ân núi rừng đã nuôi dưỡng cuộc sống, đồng thời củng cố sự gắn kết của cộng đồng làng bản.

Phần lễ diễn ra trang nghiêm trong ngôi nhà chung hoặc tại một khoảng đất rộng giữa bản. Các thầy cúng thực hiện nhiều nghi thức cổ truyền như cúng thần rừng, thần núi, thần suối. Họ đọc những bài khấn cổ, gõ trống, rung chuông để mời thần linh về chứng giám. Lễ vật thường là gà, lợn, xôi, rượu nếp và sản vật do chính người dân chuẩn bị. Không gian cúng lễ được trang trí với cờ ngũ sắc, giấy bản cắt hình hoa văn tinh xảo, thể hiện quan niệm về vũ trụ, sự hài hòa âm dương của người Dao Tiền.

Sau phần lễ, không khí lễ hội chuyển sang tưng bừng, sôi động với những điệu múa lửa, múa trống, hát giao duyên và nhiều trò chơi dân gian truyền thống. Các chàng trai cô gái trong bản diện trang phục Dao Tiền rực rỡ, cùng nhau múa hát suốt đêm. Một trong những tiết mục độc đáo nhất là màn nhảy lửa, nơi các chàng trai bước chân trần trên than hồng mà không bị bỏng, biểu tượng cho sức mạnh, lòng dũng cảm và sự che chở của thần linh. Với du khách, được tham gia lễ hội Hồ Thầu là cơ hội hiếm có để khám phá đời sống tinh thần phong phú của người Dao Tiền, đồng thời hòa mình vào một không gian văn hóa độc đáo giữa núi rừng Cao Bằng.

Mỗi lễ hội là dịp để cộng đồng gửi gắm niềm tin và ước vọng, và là cơ hội để du khách gần xa hiểu hơn về con người, phong tục và tinh thần gắn bó với thiên nhiên của các dân tộc nơi đây. Hành trình đến Cao Bằng vào mùa lễ hội vì thế không chỉ là chuyến đi du lịch, mà còn là cuộc trở về với cội nguồn văn hóa lâu đời của đất nước.