Giữa miền đất đỏ bazan trải dài đến tận chân trời, Tây Nguyên như một bức tranh vừa hùng vĩ, vừa nên thơ. Và trong kho tàng ẩm thực mộc mạc nhưng sâu sắc của núi rừng Tây Nguyên, “Cơm lam – Gà nướng” nổi bật lên như một biểu tượng không thể thiếu. Hương thơm của cơm nếp chín trong ống tre, vị ngọt chắc của gà nướng than hồng, tất cả hòa quyện thành một tổng thể tinh tế, đậm chất đại ngàn. 

1. Cơm lam – Gà nướng: Khởi nguồn ẩm thực từ núi rừng

Trong hành trình khám phá bản sắc ẩm thực Gia Lai, du khách đã nghe đến đồng bào Jrai và Ê Đê, những tộc người đã thổi hồn vào món ăn trứ danh “Cơm lam – Gà nướng”. Từ ngàn đời nay, giữa bạt ngàn rừng xanh và những ngọn đồi dốc thoai thoải, họ đã sống chan hòa với thiên nhiên, nuôi dưỡng văn hóa bằng những gì mộc mạc nhất. 

Cơm lam – Hơi thở nương rẫy đọng lại trong từng hạt nếp

Cơm lam không phải món ăn cầu kỳ. Món ăn này được tạo nên từ những gì gần gũi nhất với người Tây Nguyên: gạo nếp thơm, ống tre non, lá chuối rừng và bếp lửa. Ngày xưa, khi lên rẫy làm nương, bà con Jrai thường gói gạo trong ống tre, nướng bên bếp lửa để ăn trưa giữa rừng sâu. Tre giữ nhiệt, lá chuối giữ hương, còn gạo nhờ ủ trong ống tre lại chín đều, dẻo thơm, đượm một mùi khói rất riêng không nơi nào có được.

Gà nướng – Vị khói than gói trọn sự hoang dã nguyên sơ

Không giống những món gà công nghiệp thường thấy, gà nướng Tây Nguyên được tuyển chọn kỹ càng từ những con gà thả vườn, thả đồi tự nhiên. Sau khi làm sạch, gà được ướp bằng các loại gia vị địa phương rồi nướng thủ công trên bếp than hồng. Mỗi lần trở tay, hương thơm lại bốc lên nghi ngút, quyện trong làn khói, đánh thức mọi giác quan. Lớp da vàng ruộm, giòn rụm, phần thịt bên trong vẫn ngọt mềm, mọng nước một sự hòa quyện hoàn hảo giữa lửa rừng và sự khéo léo của người chế biến.

Sự kết hợp từ bản năng sống – thành tinh hoa ẩm thực

Không có công thức chuẩn, không qua trường lớp đào tạo, món “Cơm lam – Gà nướng” chính là kết tinh của trực giác ẩm thực người Tây Nguyên. Trong cái khắc nghiệt của thiên nhiên, họ đã học cách sử dụng những gì rừng núi ban tặng từ ống tre đến gia vị rừng để làm nên món ăn vừa nuôi dưỡng thể chất, vừa mang đậm hơi thở văn hoá.

2. Tinh hoa từ nguyên liệu làm nên món cơm lam - gà nướng

Đằng sau hương vị đậm đà và bản sắc của món cơm lam – gà nướng là sự tỉ mỉ trong khâu lựa chọn nguyên liệu, nơi mỗi thành phần đều gắn chặt với đời sống của người Tây Nguyên và mang theo một câu chuyện riêng. Để làm nên một món ăn “đáng nhớ” giữa muôn vàn đặc sản, người dân bản địa luôn tuân thủ nguyên tắc “thuần tự nhiên”, tôn trọng mùa vụ và giữ nguyên tính nguyên bản của từng nguyên liệu.

Nếp nương dẻo thơm – Trái tim của từng ống cơm lam

Nguyên liệu chính để làm cơm lam là nếp nương hoặc nếp cái hoa vàng, được tuyển chọn kỹ lưỡng từ các vùng cao nguyên giàu phù sa và khí hậu mát mẻ. Hạt gạo nhỏ, tròn, thơm tự nhiên. Trước khi nấu, gạo được ngâm từ 4–6 tiếng, để giữ độ mềm và tăng hương vị dẻo ngọt khi chín. Khác với gạo thường, nếp nương khi nấu bằng ống tre sẽ hấp thụ được hương khói và mùi tre tươi, tạo nên một hương vị vừa mộc mạc vừa quyến rũ đến lạ kỳ.

Gà thả vườn – Vàng ươm một vùng ký ức núi đồi

Không phải gà công nghiệp, không phải loại nuôi nhốt bằng cám, gà nướng Tây Nguyên chỉ được chọn từ gà tơ thả vườn, được nuôi theo cách truyền thống trong không gian thoáng đãng của các buôn làng. Loại gà này có thịt săn chắc, ít mỡ, da mỏng nhưng giòn, mang sắc vàng óng đặc trưng khi nướng trên than hồng. 

Ống tre non – Bí quyết giữ hồn món ăn

Tre và nứa là “bếp chứa ký ức” của người Tây Nguyên. Ống tre tươi, có vỏ xanh nhẹ được chọn kỹ, không quá già để tránh nứt khi gặp lửa, cũng không quá non để đảm bảo cơm chín đều. Đây là yếu tố quyết định độ dẻo, độ thơm và cả hương khói tự nhiên lan toả khi cơm lam vừa tách ống. 

Gia vị rừng – Bí mật tạo nên lớp hương khó cưỡng

Một trong những điểm khiến món gà nướng Tây Nguyên nổi bật chính là sự khéo léo trong phối trộn gia vị bản địa. Tỏi, hành tím, sả băm, tiêu đen rừng, ngũ vị hương, nước mắm và chút mật ong  tất cả được giã tay theo đúng kiểu truyền thống, sau đó thoa đều lên từng thớ thịt gà đã được xăm nhẹ để gia vị ngấm sâu vào bên trong. 

Đồ chấm đặc trưng – Đánh thức hương thơm nồng nàn

Bên cạnh món chính, không thể không nhắc đến muối lạc và muối lá é những món chấm tưởng chừng đơn giản nhưng lại giữ vai trò “đánh thức” vị giác. Muối lạc giã nhuyễn, bùi bùi, kết hợp cùng vị thơm cay nhẹ của lá é nướng tạo nên một thứ nước chấm vừa mộc mạc, vừa độc đáo. 

3. Quy trình chế biến Cơm lam - Gà nướng, lửa rừng hun đúc tinh túy

Quy trình chế biến món cơm lam – gà nướng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn, yếu tố làm nên sự khác biệt giữa món ăn bản địa và các phiên bản công nghiệp hoá.

Ướp gà: Sau khi sơ chế sạch, gà được xăm nhẹ trên da để gia vị thấm sâu. Hỗn hợp gồm tỏi, sả, mật ong và nước mắm được thoa đều từ trong ra ngoài, ướp ít nhất 1–2 tiếng cho ngấm kỹ.

Nướng gà: Gà được kẹp bằng que tre và quay trên bếp than hồng, không để lửa lớn làm cháy xém. Trong quá trình nướng, người chế biến phải canh thời gian, trở tay liên tục để thịt chín đều, da vàng óng, bên trong vẫn giữ được độ mọng ngọt tự nhiên. Hương khói bếp than chính là bí quyết khiến món gà nướng mang đậm dấu ấn núi rừng.

Nấu cơm lam: Gạo đã ngâm được vo sạch, cho vào ống tre cùng chút nước sạch. Miệng ống được bịt bằng lá chuối, sau đó nướng trực tiếp trên than. Người nấu phải trở đều tay, giữ nhiệt ổn định để cơm chín đều, không cháy khét. Khi cơm chín, ống được tách vỏ ngoài, giữ lại phần cơm hình ống dẻo thơm, có chút viền cháy vàng óng ánh hấp dẫn.

Từ nguyên liệu bản địa cho tới kỹ thuật chế biến truyền thống, món Cơm lam – Gà nướng là một hành trình thưởng thức văn hoá Tây Nguyên. Mỗi bước chuẩn bị đều mang trong mình tình yêu đất rừng và sự kính trọng đối với những giá trị nguyên bản. 

4. Một bản hòa tấu của vị giác: Thưởng thức Cơm lam - Gà nướng Gia Lai

Khi món gà nướng vừa được đưa ra, mùi thơm quyện khói đã lan tỏa như một tín hiệu đánh thức mọi giác quan. Lớp da gà vàng óng, giòn rụm, ánh lên dưới nắng chiều Tây Nguyên như được dát mật. Cắn nhẹ một miếng, vị ngọt từ thịt gà thấm dần, mềm mại nhưng săn chắc, mang theo dư vị nồng nàn của những loại gia vị bản địa được ướp thấm kỹ. 

Cơm lam – Khi từng hạt gạo kể chuyện

Cơm lam – món ăn tưởng chừng đơn giản, lại khiến người ta bất ngờ bởi độ tinh tế trong từng chi tiết. Bên ngoài, lớp cháy vàng sậm giòn nhẹ như một lớp áo giáp mộc mạc; bên trong, gạo nếp mềm dẻo, thơm mùi tre non, quyện với vị khói nhè nhẹ từ lửa rừng. Khi thưởng thức, cơm lam được xé từ ống tre còn ấm nóng, gói cùng miếng gà nướng vừa lửa, chấm nhẹ muối lá é cay dịu. 

Tại Tây Nguyên, “ăn” không chỉ là nhu cầu sinh tồn. Đối với người Jrai, Ê Đê hay Bahnar, bữa ăn còn là sự kiện văn hóa, là cử chỉ đón tiếp, là cách họ kể cho bạn nghe về đời sống, về đất rừng, về tình người. Khi du khách dùng tay bốc cơm lam, xé gà nướng, chấm muối lá é trong tiếng nhạc cồng chiêng, họ đang tham dự vào một “lễ nghi” văn hóa bản địa.

5. Thiên đường ẩm thực đại ngàn bên cạnh Cơm lam - Gà nướng Gia Lai

Đối với những ai yêu thích ẩm thực bản địa và đang có hành trình ghé thăm miền đất đỏ bazan, Gia Lai còn mang đến một bản đồ vị giác phong phú, đặc trưng, nơi mỗi món ăn đều gói gọn trong đó hương rừng, tình người và tập tục lâu đời. 

Phở khô Gia Lai – “Phở hai tô” độc đáo của phố núi

Không giống bất kỳ loại phở nào ở miền Bắc hay Nam, phở khô Gia Lai còn được gọi với cái tên thân mật là “phở hai tô”. Một tô là phở khô trụng mềm, sợi dai thơm; tô còn lại là nước dùng trong veo, ngọt thanh từ xương bò hầm nhiều giờ. Thêm chút hành phi, thịt bò tái, nước tương đặc chế và tương ớt sa tế cay nồng  tất cả hòa quyện tạo nên một hương vị khó cưỡng. 

Bún mắm cua – Nồng nàn vị núi rừng, thử là nhớ mãi

Dành cho những tâm hồn ưa khám phá, bún mắm cua Gia Lai chắc chắn là trải nghiệm “đỉnh cao” trong thế giới ẩm thực độc đáo. Món ăn này sử dụng mắm cua lên men – có mùi hương khá đặc trưng – ăn kèm với bún tươi, da heo giòn, đậu phộng rang, rau sống và chuối chát. 

Canh lá bép – Vị thanh lành giữa chốn đại ngàn

Lá bép là loại rau rừng đặc hữu của Tây Nguyên, thường mọc dại ven suối hoặc bìa rừng. Khi nấu canh, lá có độ nhớt nhẹ, ngọt thanh, thường được kết hợp với tôm khô hoặc cá đồng. Canh lá bép không cầu kỳ, nhưng mang vị ngọt lành tự nhiên, giải nhiệt rất tốt và được người Gia Lai ưa chuộng trong các bữa cơm gia đình. 

Bò một nắng chấm muối kiến – Đậm đà vị nắng gió Tây Nguyên

Một món đặc sản trứ danh khác của Gia Lai chính là bò một nắng chấm muối kiến vàng. Thịt bò được cắt lát dày, tẩm ướp bằng gia vị truyền thống, phơi qua một nắng rực để giữ nguyên vị ngọt và độ mềm. Khi nướng lên, mùi thơm tỏa ra lôi cuốn đến từng giác quan. Ăn kèm là muối kiến vàng, một loại muối chấm độc đáo từ kiến rừng giã cùng muối, ớt và lá rừng, có vị chua nhẹ và hậu vị the cay, tạo nên sự kết hợp vừa hoang dã, vừa tinh tế không thể nhầm lẫn.

Rượu cần – Hương men say đắm từ tình người bản địa

Ẩm thực Tây Nguyên sẽ không trọn vẹn nếu thiếu đi chén rượu cần, thứ men say hòa quyện giữa gạo nếp, lá rừng và bàn tay cần mẫn của người phụ nữ dân tộc. Rượu được ủ trong ché, uống bằng cần tre, thường dùng trong dịp lễ hội, đón khách hay các buổi giao lưu văn hóa. Hương vị cay nhẹ, ngọt hậu của rượu cần khiến người ta say men, say cái tình, cái nghĩa chân thành của đồng bào nơi đây. 

Ẩm thực Gia Lai không rực rỡ sắc màu như Huế, không sầm uất như Sài Gòn, nhưng lại đậm đà bằng cái tình, cái chất mộc mạc khó trộn lẫn. Mỗi món ăn nơi đây là một mảnh ghép trong bức tranh văn hóa bản địa, nơi thiên nhiên và con người hòa quyện tạo nên những dư vị khó phai.

Giữa đất trời Tây Nguyên lộng gió, nơi tiếng cồng chiêng vọng về từ núi thẳm, nơi rừng xanh thì thầm những câu chuyện cổ, ẩm thực không chỉ là món ăn mà là tiếng nói, là tâm hồn của xứ sở. Từ Cơm lam dẻo thơm trong ống tre, đến gà nướng vàng giòn bên bếp than hồng, từ chén muối lá é cay nhẹ đến ngụm rượu cần nồng ấm – tất cả tạo nên một hành trình vị giác vừa mộc mạc, vừa sâu lắng.