Món ăn độc đáo này không chỉ nổi tiếng bởi cái tên lạ tai, mà còn bởi hương vị “khó quên” khiến ai dám thử đều nhớ mãi. Với người Thái, Nậm pịa là tinh hoa ẩm thực thể hiện sự khéo léo và can đảm trong cách chế biến, là món ăn gắn bó với những dịp lễ hội, sum họp. Thứ nước sánh sệt, nâu sóng sánh được ninh từ nội tạng bò cùng các loại gia vị rừng như mắc khén, lá thơm, ớt nướng tạo nên hương vị đậm sâu, nồng nàn và đầy thử thách. SmartTravel mời bạn cùng bước vào hành trình khám phá món ăn “dành riêng cho dân sành”, để hiểu vì sao giữa muôn vàn đặc sản Tây Bắc, Nậm pịa Sơn La lại trở thành biểu tượng của bản lĩnh và sự tinh tế trong ẩm thực vùng cao.

 

1. Tìm hiểu đôi nét về món nậm pịa có tên gọi độc đáo

Trong kho tàng ẩm thực đậm đà bản sắc của người Thái ở Mộc Châu (Sơn La), nậm pịa được xem là món ăn vừa lạ vừa đặc biệt, thể hiện sự sáng tạo và tinh tế trong cách chế biến của đồng bào vùng cao. Tên gọi nghe có vẻ lạ tai nhưng lại mang ý nghĩa rất cụ thể: trong tiếng Thái, “nậm” có nghĩa là canh, còn “pịa” chỉ chất dịch sền sệt bên trong ruột non của động vật ăn cỏ như bò, dê, hoặc trâu. 

 

Chính nguyên liệu đặc trưng này, kết hợp cùng nội tạng và các phần thịt của con vật, đã tạo nên một món ăn độc đáo - vừa dân dã, vừa đậm hương vị núi rừng. Nậm pịa thường được ninh nhừ cùng mắc khén, ớt nướng, gừng, sả, lá thơm rừng… tạo nên hỗn hợp sánh đặc, màu nâu sóng sánh, dậy mùi thơm nồng. 

 

Với người Thái, món ăn này không chỉ là thức quà quen thuộc trong các dịp lễ hội, mà còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự sum vầy và lòng hiếu khách. Nậm pịa xuất phát từ nhu cầu tận dụng mọi phần của con vật, nhưng qua thời gian, lại trở thành biểu tượng của ẩm thực Tây Bắc - nơi con người biết trân quý những gì thiên nhiên ban tặng. SmartTravel tin rằng, chính nét mộc mạc và độc đáo ấy đã khiến nậm pịa trở thành món ăn khiến du khách không thể quên khi đặt chân đến Sơn La.

2. Món nậm pịa có khó ngửi, khó ăn như lời đồn?

Không ít người khi nghe tên nậm pịa đều e dè, nghĩ ngay đến món ăn “khó ngửi, khó ăn” vì được nấu từ ruột non và nội tạng động vật. Tuy nhiên, thực tế lại khác xa những lời đồn đại ấy. Với người Thái Mộc Châu, để có được nồi nậm pịa ngon, người nấu phải làm sạch nội tạng kỹ lưỡng, khử mùi bằng rượu, muối và các loại gia vị rừng như gừng, sả, mắc khén. 

 

Khi được ninh cùng các nguyên liệu này, nậm pịa tỏa ra mùi thơm nồng đặc trưng chứ không hề khó chịu. Mùi hương ấy vừa lạ vừa quyến rũ, khiến ai đã quen với ẩm thực Tây Bắc sẽ cảm thấy ấm áp và gần gũi vô cùng. 

 

Về hương vị, đúng là nậm pịa có vị đắng đặc trưng - vị đắng của ruột non và mật bò - nhưng càng ăn lại càng thấy lạ miệng. Ban đầu vị đắng có thể khiến người mới thử phải nhăn mặt, song chỉ vài giây sau, vị béo ngậy và ngọt dịu của nước hầm sẽ lan tỏa, hòa quyện cùng mùi mắc khén cay tê, khiến đầu lưỡi như được “thức tỉnh”. Càng nhai kỹ, hương vị ấy càng trở nên hài hòa, đậm đà và đầy cuốn hút. 

 

SmartTravel cho rằng, chính sự đối lập giữa “nghe thì sợ, ăn rồi lại nhớ” đã làm nên sức hút khó cưỡng của món nậm pịa Sơn La - thử thách vị giác chỉ dành cho những ai thật sự sành ăn và dám khám phá.

3. Cách người Mộc Châu, Sơn La nấu nậm pịa

3.1. Nguyên liệu đặc trưng của món nậm pịa

Để có được món nậm pịa thơm ngon đúng vị Mộc Châu, người Thái Sơn La đặc biệt chú trọng khâu chọn nguyên liệu. Thành phần chính của món ăn là nội tạng của các loài động vật ăn cỏ như bò, dê hoặc ngựa, bao gồm tim, gan, phổi, phèo, dạ dày… nhưng đặc biệt không thể thiếu “pịa” - chất dịch sền sệt nằm trong ruột non của con vật. 

 

Pịa được lấy từ những con vật khỏe mạnh, được nuôi bằng cỏ tự nhiên, để khi nấu lên, món ăn không hôi mà ngược lại có vị thơm nồng và béo ngậy đặc trưng. Người Thái còn khéo léo kết hợp pịa cùng nhiều loại gia vị rừng như mắc khén, hạt dổi, ớt, sả, rau mùi tàu, gừng và lá thơm, tất cả hòa quyện tạo nên hương vị khó lẫn. Chính sự kết hợp giữa nguyên liệu “tưởng như khó ăn” và những loại gia vị núi rừng đã làm nên linh hồn của món ăn. 

 

Khi nấu lên, mùi mắc khén cay nồng, hương sả thoang thoảng cùng mùi ngậy của nội tạng lan tỏa khắp gian bếp, khiến bất kỳ ai từng nếm thử cũng đều nhớ mãi. SmartTravel cho rằng, điểm độc đáo của nậm pịa không chỉ nằm ở nguyên liệu lạ, mà ở chỗ người Mộc Châu biết cách biến thứ tưởng chừng đơn sơ thành món ăn mang hương vị đặc sản của cả một vùng cao nguyên.

3.2. Cách nấu nậm pịa sạch, thơm

Chế biến nậm pịa là một quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và am hiểu ẩm thực truyền thống của người Thái Sơn La. Ngay từ khâu sơ chế, người nấu đã phải buộc chặt hai đầu ruột non và dạ dày trước khi mổ để giữ nguyên phần pịa quý giá bên trong, không để thất thoát ra ngoài. Sau đó, phần ruột non được cắt khúc nhỏ, rửa sạch bằng rượu và muối, rồi trộn cùng các loại gia vị đặc trưng của Tây Bắc như mắc khén, sả, ớt, gừng, rau thơm và một chút lá đắng. 

 

Mắc khén mang đến vị cay tê nơi đầu lưỡi, ớt và sả tạo mùi thơm nồng, còn lá đắng cùng mật bò lại góp phần làm nên vị đắng dịu đặc trưng - yếu tố khiến món nậm pịa trở nên “gây nghiện”. Tiếp đó, xương bò hoặc dê được ninh hàng giờ liền để lấy nước dùng trong, ngọt tự nhiên. Khi nước sôi, người nấu cho pịa và các phần nội tạng đã băm nhỏ vào, đun nhỏ lửa cho đến khi hỗn hợp sánh mịn, chuyển màu nâu sóng sánh và tỏa hương thơm nức. 

 

Khi hoàn thiện, nậm pịa có mùi hương đậm đà, vị béo cay xen lẫn chút đắng nhẹ, tạo nên một bản hòa âm hương vị khó quên. Đó chính là bí quyết giúp món ăn này vượt qua danh xưng “thử thách vị giác” để trở thành biểu tượng độc đáo của ẩm thực Mộc Châu - Sơn La.

4. Thưởng thức nậm pịa như thế nào ngon nhất?

Với người Thái ở Mộc Châu, nậm pịa không chỉ là món ăn đặc sản, mà còn là “linh hồn” trong những bữa tiệc sum vầy, chén rượu đầu xuân hay những buổi gặp gỡ thân tình. Đây là món ăn lý tưởng trên bàn nhậu, vừa để nhâm nhi, vừa để chuyện trò giữa hơi men cay nồng của rượu ngô. 

 

Cách thưởng thức nậm pịa đúng điệu nhất là ăn kèm với thịt luộc, rau chuối, rau bạc hà, mùi tàu hoặc các loại rau rừng tươi, để vị đắng của pịa hòa quyện cùng vị thanh mát, tạo cảm giác tròn vị mà không ngấy. Với những ai sành ăn, nậm pịa còn được dùng như nước chấm cho thịt nướng - chấm miếng thịt bò nướng vàng ruộm vào chén nậm pịa sánh đặc, cay nồng, mùi mắc khén lan tỏa, mới thấy hết cái tinh tế của ẩm thực vùng cao. 

 

Ngoài ra, người Mộc Châu còn dùng nậm pịa như món canh nóng, ăn kèm xôi nếp hoặc cơm trắng, vừa ấm bụng, vừa giải cảm trong những ngày lạnh giá. Một chén nậm pịa nóng hổi, một ly rượu ngô sóng sánh giữa sương mù cao nguyên, thế là đủ để ấm lòng người xa xứ. 

 

Nậm pịa Sơn La không chỉ là món ăn, mà là minh chứng cho sức sáng tạo và tinh thần “ăn để cảm, nếm để hiểu” của người Thái nơi núi rừng Tây Bắc. Hương vị nồng nàn, mạnh mẽ ấy có thể khiến người mới thử lần đầu phải e ngại, nhưng lại khiến những ai trót yêu ẩm thực vùng cao mê mẩn không thôi. Giữa khói bếp nghi ngút và tiếng cười rộn rã của bản làng, chén Nậm pịa nóng hổi không chỉ sưởi ấm lòng người mà còn kể câu chuyện về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên. SmartTravel tin rằng, hành trình khám phá ẩm thực Sơn La sẽ chưa thể trọn vẹn nếu thiếu một lần dám thử món ăn đầy bản lĩnh này - thử thách vị giác để chạm tới hồn cốt của Tây Bắc.