Gỏi ngó lục bình không chỉ đơn thuần là một món ăn ngon, mà còn là lát cắt sinh động của đời sống miền Tây, nơi con người biết tận dụng những sản vật quanh mình để tạo nên hương vị riêng.
"Địa điểm Trà Vinh nay là Vĩnh Long do Trà Vinh đã được sáp nhập thành Vĩnh Long"
Gỏi ngó lục bình là một trong những món ăn dân dã tiêu biểu của vùng sông nước miền Tây, đặc biệt phổ biến ở Vĩnh Long. Món ăn này gắn liền với đời sống thường nhật của người dân, tận dụng nguồn nguyên liệu quen thuộc từ những con kênh, dòng rạch để tạo nên hương vị đặc trưng. Không cầu kỳ hay đắt đỏ, gỏi ngó lục bình vẫn có sức hấp dẫn riêng nhờ sự tươi mới, mộc mạc và mang đậm dấu ấn của vùng đất hiền hòa, chân chất.
Đôi nét về giống lục bình miền Tây
Lục bình, hay còn gọi là bèo tây, là loài thực vật thủy sinh mọc nhiều ở các kênh rạch, ao hồ khắp miền Tây Nam Bộ. Cây có màu xanh mướt, thân rỗng, lá tròn dày, có cuống phồng lên như bong bóng giúp nổi trên mặt nước. Vào mùa ra hoa, lục bình khoe sắc tím nhạt dịu dàng, trải dài trên sông rạch như một tấm thảm thiên nhiên. Người dân miền Tây vốn quen thuộc với hình ảnh lục bình trôi lững lờ theo con nước, mang đến cảm giác bình yên, thư thái giữa khung cảnh đồng quê.
Không chỉ là nét đẹp của sông nước, lục bình còn gắn bó mật thiết với đời sống lao động của người dân. Từ xưa, bà con đã tận dụng lục bình để che nắng cho ao cá, làm thức ăn cho gia súc, hay phơi khô để đan thành giỏ, chiếu, đồ thủ công. Đặc biệt, phần ngó non của lục bình thường mọc vươn lên từ gốc, đã trở thành nguyên liệu độc đáo để chế biến món gỏi mát lành.
Lục bình gắn bó mật thiết với đời sống lao động của người dân. Ảnh: Sưu tầm
Các bước làm gỏi ngó lục bình chuẩn vị Vĩnh Long
Để làm ra món gỏi ngó lục bình, người dân nơi đây vẫn giữ cách chế biến truyền thống, đơn giản nhưng chú trọng từng công đoạn. Dưới đây là một số bước thực hiện làm món gỏi chi tiết:
Bước 1: Sơ chế nguyên liệu
Ngó lục bình chọn phần ngó non, tước bỏ lớp vỏ ngoài cứng rồi dùng dao bào hoặc cắt chéo thành miếng mỏng vừa ăn. Chuẩn bị một thau nước có pha ít phèn chua hoặc nước cốt chanh, cho ngó lục bình vào ngâm khoảng 5 phút để giữ độ giòn và tránh thâm. Sau đó rửa lại 2–3 lần nữa bằng nước sạch và để ráo.
Tôm rửa sạch, luộc với ít muối cho đến khi chuyển màu đỏ hồng. Vớt ra, để nguội rồi bóc vỏ, bỏ chỉ đen, tiếp đến chẻ đôi theo chiều dọc. Thịt ba chỉ luộc chín cùng một chút muối và vài lát gừng để khử mùi, để nguội rồi thái lát mỏng vừa ăn. Cà rốt gọt vỏ, rửa sạch và bào sợi; có thể ngâm qua giấm và đường 5–10 phút cho vị chua nhẹ, sau đó vắt ráo. Rau răm nhặt lá, rửa sạch, để ráo rồi cắt nhỏ.
Bước 2: Pha nước trộn gỏi
Cho vào chén nhỏ: 4 muỗng canh nước mắm ngon, 2 muỗng canh đường, 1 muỗng cà phê bột ngọt, 1 muỗng canh nước cốt chanh, ớt và tỏi băm nhuyễn (tùy khẩu vị). Khuấy đều cho đường tan hết, nếm để đạt vị chua ngọt hài hòa, cay nhẹ. Đây là “linh hồn” của món gỏi, nên bạn có thể gia giảm tùy ý để phù hợp khẩu vị gia đình.
Nước trộn là linh hồn của gỏi ngó lục bình. Ảnh: Sưu tầm
Bước 3: Trộn gỏi
Chuẩn bị một âu lớn, tiếp theo cho ngó lục bình, cà rốt, rau răm, tôm và thịt ba chỉ vào. Rưới từ từ phần nước mắm đã pha, trộn nhẹ tay để nguyên liệu không bị dập. Để khoảng 5–10 phút cho gỏi thấm đều gia vị. Trước khi bày ra đĩa, chắt bỏ phần nước thừa để gỏi khô ráo.
Bày gỏi ra đĩa hoặc mẹt tre lót lá chuối, rắc đậu phộng rang đã bóc vỏ và hành phi lên trên cho thơm và đẹp mắt. Món này ăn kèm bánh phồng tôm chiên giòn là đúng điệu miền Tây.
Yêu cầu thành phẩm
Gỏi khô ráo, ngó lục bình giòn trắng, tôm thịt thấm vị, vị mặn ngọt hài hòa, xen chút bùi béo của đậu phộng và mùi thơm của hành phi. Khi ăn, cảm nhận rõ độ giòn mát đặc trưng của ngó lục bình hòa quyện với vị đậm đà của nước mắm chua ngọt, rất hợp làm món khai vị hoặc ăn kèm trong bữa cơm gia đình.
Gỏi rất hợp làm món khai vị hoặc ăn kèm trong bữa cơm gia đình. Ảnh: Sưu tầm
Một số món ngon khác từ lục bình Vĩnh Long
Bên cạnh gỏi ngó, loài cây đặc biệt này còn được người dân nơi đây chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn khác đậm vị miền Tây:
1. Gỏi ốc gạo ngó lục bình
Ngó lục bình tươi được tước bỏ lớp vỏ ngoài, bào mỏng rồi nhanh tay ngâm vào thau nước pha chút phèn hoặc nước cốt chanh để giữ màu trắng giòn. Ốc gạo được luộc vừa chín tới, khéo léo lấy ruột để giữ nguyên độ ngọt tự nhiên, thịt ba chỉ luộc mềm, thái mỏng vừa miệng. Rau răm thơm, cà rốt bào sợi, đậu phộng rang giã dập… tất cả được trộn cùng nước mắm chua ngọt cay nhẹ. Món gỏi hấp dẫn ngay từ cái nhìn đầu tiên nhờ màu trắng ngà của ngó xen lẫn cam của cà rốt, hồng của thịt ốc và xanh mướt của rau răm. Khi ăn, gắp một đũa gồm ruột ốc gạo, miếng thịt ba chỉ xen lẫn lát ngó lục bình, chấm vào bát nước mắm tỏi ớt.
2. Canh chua cá lóc lục bình
Cá lóc đồng sau khi làm sạch, cắt khúc được ướp nhẹ muối, tiêu và ít mẻ để tạo vị chua tự nhiên. Nồi nước canh được đun sôi cùng mẻ, khi đạt độ chua vừa, cho cá vào nấu đến khi thịt cá săn lại và dậy mùi thơm. Ngó lục bình cắt khúc vừa ăn được cho vào sau cùng để giữ độ giòn, trước khi nhấc nồi xuống thì thả những bông lục bình tím dịu vào, tạo nên một bức tranh ẩm thực đẹp mắt. Khi múc ra bát, món canh có vị chua thanh, ngọt đậm của cá, xen lẫn cái giòn mát của ngó và vị bùi nhẹ của bông lục bình. Ăn kèm cơm trắng hay bún tươi đều hợp, nhất là trong những ngày oi nóng, món canh chua này vừa giúp thanh nhiệt vừa gợi cảm giác khoan khoái dễ chịu.
Món canh có vị chua thanh, ngọt đậm của cá. Ảnh: Sưu tầm
3. Ngó lục bình xào thịt
Ngó lục bình non được cắt thành khúc dài chừng một gang tay, rửa sạch và để thật ráo. Thịt chọn loại mỡ nạc xen nhau, thái mỏng, ướp hành tỏi băm, tiêu xay và chút nước mắm ngon. Khi chảo dầu nóng, thịt được xào săn thơm lừng, rồi cho ngó vào đảo nhanh tay để giữ độ giòn. Gia vị nêm vừa miệng, không quá mặn để vị thanh của ngó vẫn được tôn lên. Món ăn vừa dậy mùi thơm của thịt xào, vừa giữ nguyên sắc trắng ngà và độ sần sật của ngó lục bình. Khi ăn nóng với cơm trắng, miếng thịt béo nhẹ quyện trong cái mát giòn của ngó mang lại cảm giác no đủ, thân thuộc.
4. Ngó lục bình chấm mắm kho
Ngó lục bình non sau khi rửa sạch, ngâm qua nước muối loãng để giữ màu trắng và loại bỏ mùi hăng nhẹ. Món này gần như không cần chế biến cầu kỳ: ngó để nguyên sống hoặc luộc sơ rồi dùng kèm với mắm kho, cá kho hay đặc biệt là nước cá kèo kho lạt. Vị giòn, mát của ngó sẽ cân bằng vị mặn đậm của mắm, tạo cảm giác hài hòa rất dễ ăn. Người sành ăn thường chọn ngó thật non để ăn sống, vừa ngọt vừa mềm. Khi chấm cùng mắm kho sền sệt, mùi thơm mắm cá quyện trong hương thanh của ngó tạo nên một trải nghiệm hương vị mộc mạc.
5. Lẩu mắm bông lục bình
Nồi lẩu mắm miền Tây vốn đậm đà từ mắm nêm và vị ngọt của xương hoặc cá ninh. Khi thêm bông lục bình, món lẩu có thêm vị giòn tươi đặc trưng, lại đẹp mắt nhờ sắc tím của hoa. Cá kèo, cá bông lau hoặc cá dứa thường được dùng làm nguyên liệu chính, ăn kèm rau nhúng như bông súng, rau muống, bạc hà…Khi thưởng thức, nhúng bông lục bình và rau vào nước lẩu sôi, gắp cùng miếng cá béo, chấm với chén nước mắm ớt là trọn vẹn vị miền Tây. Vị mắm đậm, ngọt tự nhiên của cá và cái giòn thanh của bông lục bình hòa quyện, tạo nên món ăn vừa dân dã vừa đủ sang trọng để đãi khách.
Nồi lẩu mắm miền Tây vốn đậm đà từ mắm nêm và vị ngọt của xương. Ảnh: Sưu tầm
Gỏi ngó lục bình không chỉ đơn thuần là một món ăn ngon, mà còn là lát cắt sinh động của đời sống miền Tây, nơi con người biết tận dụng những sản vật quanh mình để tạo nên hương vị riêng. Ăn một lần sẽ nhớ, nhớ vì cái hồn quê bình dị, hiền hòa ẩn trong từng miếng gỏi.
