1. Đôi nét về đền Mẫu Thác Bà và lễ hội truyền thống

Tọa lạc tại xã Hồng Đô, tỉnh Lào Cai, đền Mẫu Thác Bà là một trong những điểm đến du lịch tâm linh nổi bật du khách nhất định nên ghé thăm. Với tên gọi khác là đền Mẫu Thượng Ngàn, ngôi đền gắn liền với đời sống tín ngưỡng của cư dân bản địa từ nhiều thế kỷ trước. Theo truyền thuyết dân gian và lời kể của các bậc cao niên trong vùng, ngôi đền nguyên bản từng nằm sâu trong lòng thung lũng, thờ Mẫu Thượng Ngàn - vị Thánh Mẫu cai quản rừng núi, bảo hộ cho cây cối, muông thú và cuộc sống người dân miền ngược. Khi hồ Thác Bà hình thành, vùng đất cũ bị ngập nước, người dân địa phương đã di dời và dựng lại ngôi đền trên vị trí cao ráo, gần khu vực hồ để tiếp tục duy trì việc thờ phụng và giữ gìn hương khói. Trải qua bao biến thiên thời gian, đền Mẫu Thác Bà vẫn là nơi hội tụ tín ngưỡng bản địa và văn hóa thờ Mẫu Tam phủ - đặc biệt là phủ Thượng Ngàn. Hằng năm, đền đón hàng nghìn lượt du khách và con nhang đệ tử đến dâng hương, mở phủ, hành lễ và cầu tài lộc - bình an.

Lễ hội đền Mẫu Thác Bà là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của tỉnh Lào Cai vừa là dịp để du khách hành hương đầu năm vừa là sự kiện văn hóa - tâm linh tiêu biểu của cộng đồng cư dân vùng cao Tây Bắc nói riêng và du khách thập phương nói chung. Với các hoạt động lễ hội được xây dựng và tổ chức sôi động, lễ hội chính là nét đẹp văn hóa quý giá của quốc gia cần được bảo tồn và lan tỏa rộng rãi tới nhiều thế hệ. Nếu có dịp tới Lào Cai trong thời điểm diễn ra lễ hội, bạn đừng bỏ lỡ cơ hội tham dự nhé!

2. Thời gian và địa điểm tổ chức lễ hội

Lễ hội đền Mẫu Thác Bà thường được tổ chức vào ngày mùng 8 và ngày mùng 9 tháng Giêng Âm lịch, trong đó ngày mùng 9 là chính hội. Đây là thời điểm đầu xuân - mùa của lễ hội rộn ràng khắp các vùng miền nên lễ hội thu hút rất đông người dân địa phương và du khách thập phương đến hành hương, dâng hương cầu an và tham gia các nghi thức mang đậm tín ngưỡng dân gian. Việc tổ chức vào đầu năm cũng mang ý nghĩa mở đầu may mắn, cầu mong một năm mới bình an, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Bên cạnh đó, lễ hội diễn ra tại đền Mẫu Thác Bà - ngôi đền linh thiêng nằm yên bình bên hồ Thác Bà dưới chân núi Hoàng Thi. Với vị trí nằm bên hồ nước mênh mông, lưng tựa núi, mặt hướng thủy, đền vừa mang vẻ đẹp sơn thủy hữu tình, vừa hội tụ yếu tố phong thủy linh thiêng trong văn hóa thờ Mẫu của người Việt. Ngoài khu vực chính tại đền, các hoạt động phần hội còn được tổ chức tại sân nhà văn hóa thị trấn, sân vận động và khu vực ngoài trời gần hồ Thác Bà. Đây là nơi diễn ra các trò chơi dân gian, biểu diễn văn hóa nghệ thuật và các hoạt động cộng đồng như rước kiệu, múa sạp, thi nấu ăn, ném còn… tạo nên một không khí lễ hội rộn ràng, đậm đà bản sắc vùng cao Tây Bắc.

3. Những đặc điểm nổi bật trong lễ hội đền Mẫu Thác Bà

Phần Lễ nghiêm trang

Trong không khí tôn nghiêm, thành kính, phần lễ của lễ hội được diễn ra phản ánh đậm nét tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ - một di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Phần khai lễ sẽ được bắt đầu từ sáng sớm, khi các bậc cao niên, thầy lễ cùng đại diện cộng đồng địa phương dâng hương, trình lễ vật và cầu xin Mẫu Thượng Ngàn ban phúc lành cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đạo bình an. Tiếp đến là lễ rước Mẫu thu hút đông đảo du khách và người dân tới tham gia. Kiệu thờ được trang trí lộng lẫy, do đội rước mặc trang phục truyền thống rước từ đền chính qua các điểm thiêng trong khu vực, trong tiếng trống hội và âm vang của chiêng, kèn. 

Đặc biệt, một trong những phần hấp dẫn nhất của phần Lễ chính là nghi lễ hầu đồng - hay còn gọi là “lên đồng” - diễn ra tại chính điện là phần tâm linh sâu sắc và cuốn hút nhất. Những thanh đồng khoác trên mình các giá hầu tương ứng với từng vị thánh Mẫu, thực hiện các điệu múa thiêng, rót lộc, phát lộc trong sự hòa quyện giữa âm nhạc chầu văn, ánh nến lung linh và khói hương trầm mặc. Toàn bộ phần lễ không chỉ thể hiện tín ngưỡng thiêng liêng mà còn là một loại hình nghệ thuật dân gian sống động, mang đến cho du khách cảm giác vừa trang trọng, vừa thành tâm, như được kết nối với cội nguồn văn hóa và tâm linh dân tộc giữa chốn sơn thủy hữu tình.

Phần Hội thú vị

Sau khi tham dự những nghi thức trang nghiêm và linh thiêng của lễ hội Đền, du khách có thể bước vào phần hội với không khí rộn ràng, vui tươi, cùng nhau tụ họp, chia sẻ niềm vui đầu xuân qua các hoạt động văn hóa - thể thao giàu bản sắc dân tộc. Không gian quanh đền và sân vận động địa phương trở nên nhộn nhịp với hàng loạt trò chơi dân gian truyền thống như ném còn, kéo co, đẩy gậy, bịt mắt bắt dê, thu hút sự tham gia của người lớn, trẻ nhỏ và cả du khách phương xa. Bên cạnh đó, các tiết mục nghệ thuật dân tộc như múa xòe Thái, múa sạp Mường, hát then của người Tày, múa lửa của người Dao… được dàn dựng công phu, mang đến cho lễ hội những sắc màu rực rỡ và không khí đậm đà bản sắc vùng cao. Không thể thiếu trong phần hội là các gian hàng ẩm thực, đặc sản địa phương và gian trưng bày thổ cẩm, sản vật bản địa, tạo nên một phiên chợ xuân sôi động, nơi giao lưu, kết nối giữa du khách và cư dân bản địa.

4. Lưu ý khi tới tham dự lễ hội đền Mẫu Thác Bà

Để có những trải nghiệm đáng nhớ và trọn vẹn tại lễ hội đền Mẫu Thác Bà, du khách nên lưu ý một số điều dưới đây:

• Ăn mặc kín đáo, trang nghiêm khi vào đền: Khi vào khu vực hành lễ, đặc biệt là chính điện và nơi tổ chức nghi lễ hầu đồng, du khách nên chọn trang phục lịch sự, tránh quần áo quá ngắn, áo sát nách hoặc hở vai.
• Giữ gìn trật tự, không chen lấn xô đẩy: Vì lễ hội thu hút rất đông người dân và du khách thập phương, nên bạn nên đi sớm để tránh chen chúc. Trong lúc hành lễ hoặc xem trình đồng mở phủ, cần giữ thái độ nghiêm túc, tránh nói chuyện lớn tiếng hoặc cười đùa nơi linh thiêng.
• Không quay phim, chụp ảnh tùy tiện: Việc ghi hình các nghi lễ hầu đồng hay dâng lễ cần tuân thủ theo hướng dẫn của ban tổ chức. Một số nghi thức chỉ nên được quan sát trong không khí trang nghiêm, tránh quay chụp sát vào thanh đồng hay giẫm lên khu vực đặt lễ để lấy góc ảnh.
• Tôn trọng không gian văn hóa dân tộc: Phần hội có nhiều hoạt động văn hóa dân gian như múa xòe, hát then, biểu diễn trang phục dân tộc... Du khách nên thưởng thức với sự trân trọng và không làm gián đoạn chương trình bằng hành vi vô ý thức.
• Giữ vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi: Mang theo túi nhỏ đựng rác cá nhân nếu cần, hạn chế sử dụng chai nhựa dùng một lần. Giữ gìn môi trường sạch đẹp là cách thể hiện lòng thành đối với Mẫu và sự tôn trọng với cộng đồng địa phương.

5. Tham quan một số địa điểm du lịch lân cận

Bên cạnh những trải nghiệm đáng nhớ tại lễ hội, du khách có thể ghé thăm một số điểm du lịch lân cận đền để có thêm nhiều trải nghiệm đáng nhớ tại Lào Cai như:

• Hồ Thác Bà
• Suối nước nóng Trạm Tấu
• Bản Ngòi Tu
• Hang Thủy Tiên
• Chợ Thác Bà

Trên đây là những chia sẻ của SmartTravel về nét đẹp văn hóa của lễ hội Đền Mẫu Thác Bà đầy ý nghĩa. Chúc bạn có một chuyến đi ý nghĩa và trọn vẹn nhé!