Giữa không gian đô thị đang phát triển nhanh chóng, TP. HCM vẫn lưu giữ những khoảnh khắc bình yên của làng quê xưa và Lễ hội Kỳ Yên chính là một trong những sự kiện văn hóa đặc sắc nhất. Khi trống đình vang lên tại một số đình làng như Tân An, Hiệp An, cả cộng đồng như cùng dừng lại: để cầu dân an, để tưởng nhớ tiền nhân, và để sống chậm lại trong hơi thở linh thiêng của truyền thống.

“Kỳ Yên” – nghĩa là cầu mong yên lành – được tổ chức đều đặn hàng năm, với nghi thức trang nghiêm như dâng hương, tế lễ Thành Hoàng làng, kèm theo đó là những hoạt động cộng đồng: hát bội, đờn ca tài tử, múa lân, bóng rỗi… Từ cụ già đến trẻ nhỏ, ai nấy đều chung tay vun đắp cho ngày hội quê, tạo nên không khí gắn kết, mộc mạc mà ấm áp.

Và mặc dù không rầm rộ như các lễ hội du lịch nổi tiếng, Lễ hội Kỳ Yên tại TP. HCM vẫn là biểu tượng sống động của văn hóa địa phương – điểm đến pha trộn giữa yếu tố tâm linh và yếu tố cộng đồng. Với du khách, đây không chỉ là hành trình khám phá, mà còn là chuyến đi để hiểu rõ hơn mạch nguồn văn hóa nơi “đô thị công nghiệp” vẫn biết gìn giữ hồn quê.

Có thể tham gia lễ hội vào lúc nào?

Tại TP. HCM, Lễ hội Kỳ Yên thường được tổ chức vào đầu năm âm lịch, phổ biến nhất là trong khoảng rằm tháng Giêng đến hết tháng Ba. Đây là thời điểm làng xã vừa qua Tết, thời tiết dễ chịu, cây cối đâm chồi nảy lộc – rất phù hợp cho các hoạt động tín ngưỡng dân gian ngoài trời. Tùy mỗi đình làng mà ngày tổ chức có khác nhau, nhưng đều mang chung tinh thần cầu an, tri ân tiền hiền và gắn kết cộng đồng.

Một số địa điểm tổ chức lễ hội Kỳ Yên tiêu biểu tạiTP. HCM mà du khách có thể ghé thăm:

• Đình Tân An:
  Nằm giữa lòng đô thị nhưng vẫn giữ trọn nét cổ kính, đình Tân An là một trong những nơi tổ chức Lễ hội Kỳ Yên quy mô và bài bản nhất tỉnh. Lễ hội tại đây thường kéo dài 2–3 ngày, với đầy đủ các nghi lễ truyền thống và hoạt động dân gian đặc sắc như múa lân, rước thần, hát bội.
• Đình Hiệp An:
  Đây là một ngôi đình cổ có lịch sử hơn 150 năm, gắn liền với cộng đồng người Việt xưa khai khẩn vùng đất Thủ Dầu Một. Lễ hội Kỳ Yên tại đình Hiệp An nổi bật bởi sự kết hợp giữa nghi thức truyền thống và đời sống tâm linh dân gian hiện đại – thu hút đông đảo người dân và khách vãng lai.

• Đình Phú Cường, đình Phú Chánh, đình Long Hưng…
  Ngoài các đình lớn, nhiều đình làng nhỏ khác trong tỉnh như Bến Cát, Tân Uyên, Thuận An cũng tổ chức lễ hội Kỳ Yên quy mô vừa và nhỏ, chủ yếu dành cho cộng đồng dân cư địa phương, nhưng không kém phần linh thiêng và ấm cúng.

Di chuyển đến các đình làng tại TP. HCM rất thuận tiện, đặc biệt từ trung tâm hoặc các tỉnh lân cận. Du khách có thể chọn xe máy, xe ô tô cá nhân hoặc xe buýt theo các tuyến nội tỉnh để ghé thăm các đình vào dịp lễ. Riêng với đình Tân An và đình Hiệp An, khoảng cách chỉ khoảng 30–40 phút di chuyển từ trung tâm TP.HCM, rất phù hợp cho chuyến đi trong ngày.

Ở lễ hội Kỳ Yên có gì?

Dù tổ chức tại nhiều địa phương khác nhau, Lễ hội Kỳ Yên ở TP. HCM vẫn giữ được đầy đủ những nghi thức truyền thống trang nghiêm, phản ánh rõ đời sống tín ngưỡng và tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Mỗi nghi lễ được thực hiện theo trình tự chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa lễ và hội, giữa phần thiêng và phần đời sống cộng đồng.

1. Lễ túc yết – Lễ tế thần ban đêm
Đây là nghi thức mở đầu, thường diễn ra vào đêm đầu tiên của lễ hội. Không gian sân đình rực sáng đèn lồng, người tham gia ăn mặc chỉnh tề, tay chắp hương, tiếng nhạc lễ cất lên trong không khí trang nghiêm. Lễ túc yết thể hiện lòng thành kính của dân làng dâng lên Thành Hoàng và các vị tiền hiền – hậu hiền, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu.

2. Lễ chánh tế – Lễ chính vào sáng hôm sau
Đây là phần quan trọng nhất trong chuỗi nghi thức. Các bậc bô lão, chức sắc, đại diện chính quyền và dân làng cùng tham gia tế lễ theo trình tự cổ truyền. Văn tế được đọc bằng giọng ngân vang, trang nghiêm; các nghi lễ như dâng trà, rượu, đốt trầm, dâng phẩm vật… được thực hiện đúng chuẩn, tạo nên bầu không khí linh thiêng, đầy ý nghĩa tâm linh.

3. Lễ xây chầu – đại bội
Ngay sau phần tế lễ, sân đình trở thành sân khấu cho hát bội – hát chầu. Đây là một nghi thức đặc biệt, vừa là phần lễ (dâng lên Thành Hoàng những tiết mục sân khấu cổ), vừa là phần hội phục vụ người dân. Những trích đoạn hát bội cổ như San Hậu, Tam Nữ Đồ Vương, Phụng Nghi Đình… được biểu diễn công phu, trong tiếng trống, nhạc lễ dồn dập, làm sống dậy một nét văn hóa truyền thống hiếm hoi còn sót lại trong đời sống hiện đại.

4. Lễ rước sắc thần
Tại một số đình lớn, nghi thức rước sắc phong từ nơi lưu giữ đến đình chính được tổ chức hoành tráng, với đoàn rước mặc áo dài khăn đóng, đội múa lân, đội nhạc lễ, lọng vàng, kiệu hoa đi qua các tuyến đường trong phường/xã. Đây là lúc lễ hội bước ra khỏi không gian đình làng, lan tỏa đến cả cộng đồng dân cư – tạo nên hình ảnh rất đặc trưng của ngày hội quê hương.

Hoạt động văn hóa dân gian và lễ hội cộng đồng

Nếu phần lễ của Kỳ Yên mang đến sự trang nghiêm, trầm mặc và linh thiêng, thì phần hội chính là khoảng thời gian cả làng lên đèn, cả xóm rộn ràng – nơi đời sống cộng đồng được thổi bùng trong tiếng trống, tiếng cười và sắc màu rực rỡ của văn hóa dân gian Nam Bộ.

1. Hát bội – linh hồn của phần hội
Mỗi dịp Kỳ Yên, sân đình trở thành sân khấu cho những đêm hát bội công phu. Đây không chỉ là một loại hình biểu diễn, mà còn là nghi thức dâng lễ nghệ thuật lên thần linh. Những nghệ sĩ mặt hóa son phấn rực rỡ, giọng hát vang dội, múa kiếm điêu luyện, thể hiện các trích đoạn kinh điển từ tuồng cổ. Dù là người lớn tuổi hay du khách trẻ lần đầu xem, cũng dễ bị hút hồn vào không khí huyền ảo, cổ kính giữa ánh đèn vàng lấp loáng và tiếng trống chầu rền vang.

2. Đờn ca tài tử, múa bóng rỗi – đặc sản văn hóa vùng đất phương Nam
Bên cạnh hát bội, nhiều đình tổ chức các đêm giao lưu đờn ca tài tử, nơi những câu hò Nam Bộ mượt mà ngân lên giữa không gian đình làng. Những nghệ nhân đàn cò, đàn kìm, giọng ca mộc mạc kể chuyện quê hương, tạo nên một bầu không khí thấm đẫm chất tình.

Ở một số nơi còn tổ chức múa bóng rỗi – loại hình diễn xướng dân gian gắn với tín ngưỡng thờ nữ thần. Vũ công mặc trang phục lộng lẫy, múa mềm mại theo nhạc lễ, gắn liền với các tích xưa và truyền thuyết dân gian. Đây là dịp hiếm hoi để du khách được chứng kiến những hình thức nghệ thuật từng rất phổ biến ở vùng Nam Bộ xưa.

3. Trò chơi dân gian – không khí hội làng đúng nghĩa
Lễ hội còn là sân chơi thực thụ cho cả cộng đồng. Các trò chơi như kéo co, nhảy bao bố, bịt mắt bắt vịt, đi cà kheo... được tổ chức bên sân đình, nơi người lớn cũng cười sảng khoái, trẻ nhỏ thì reo hò cả ngày. Phiên chợ quê với những món ăn dân dã như bánh tét, chè đậu, chuối nướng… cũng là điểm nhấn không thể thiếu. Mỗi gian hàng là một góc ký ức quê, gợi nhớ về tuổi thơ, về những ngày Tết truyền thống.

4. Không gian kết nối cộng đồng
Lễ hội Kỳ Yên ở TP. HCM không hướng đến sự hoành tráng mà đi vào lòng người bằng tính gắn kết. Đây là dịp để những người con xa quê trở về, để hàng xóm láng giềng cùng nấu nướng, dựng rạp, cùng chia sẻ mâm cỗ, cùng xem hát… Tất cả tạo nên một “ngày hội làng” đúng nghĩa – vừa chân thành, vừa đậm chất văn hóa Nam Bộ.

Trải nghiệm dành cho du khách

Tham gia Lễ hội Kỳ Yên tại TP. HCM là cơ hội để du khách sống trọn một ngày giữa không gian làng Việt xưa – nơi đình làng không chỉ là nơi thờ tự mà là trái tim của cả cộng đồng.

Bạn có thể theo chân người dân dâng hương cầu an, chiêm ngưỡng nghi lễ rước thần uy nghiêm, hay lắng nghe tiếng nhạc lễ rền vang giữa sân đình. Buổi tối, đừng bỏ lỡ hát bội và đờn ca tài tử, nơi những câu chuyện xưa được tái hiện bằng nghệ thuật dân gian sống động.

Và tất nhiên, ẩm thực quê nhà, những trò chơi dân gian và phiên chợ nhỏ bên đình cũng sẽ khiến bạn vừa no bụng, vừa ấm lòng – một kiểu "du lịch cảm xúc" đúng nghĩa, mộc mạc mà sâu sắc.

 Lưu ý khi tham gia lễ hội

• Ăn mặc lịch sự, kín đáo khi vào đình, tránh mặc quần áo ngắn, phản cảm vì đây là không gian tâm linh.
• Giữ trật tự trong các nghi lễ, đặc biệt khi đang diễn ra tế lễ hoặc hát bội chầu thần.
  Nếu muốn chụp ảnh, hãy xin phép trước, hạn chế dùng đèn flash trong khu vực thờ tự.
• Mang theo tiền mặt lẻ để mua đồ ăn, ủng hộ nghệ nhân hoặc xin lộc đầu năm.
• Cuối cùng, hãy tôn trọng văn hóa địa phương, không xả rác, không chen lấn, và cư xử hòa nhã – để mình là du khách văn minh giữa ngày hội quê.

Lễ hội Kỳ Yên ở TP. HCM không hào nhoáng, không rầm rộ, nhưng chính sự mộc mạc và gắn bó cộng đồng ấy lại tạo nên sức hút rất riêng. Giữa thời đại hiện đại hóa, một lễ hội dân gian vẫn được gìn giữ, tổ chức trang trọng mỗi năm là minh chứng sống động cho tình yêu truyền thống của người dân nơi đây.

Đến với Kỳ Yên, không chỉ để xem lễ, mà để sống chậm lại, để cảm được nếp xưa còn đọng trong từng tiếng trống, ánh đèn sân đình và mang về một chút bình yên rất khác, nơi hồn quê vẫn còn được giữ gìn qua từng thế hệ.