Giữa non nước mênh mang của lòng hồ sông Đà, Đền Thác Bờ hiện lên như một chốn linh thiêng giữa đại ngàn Phú Thọ – nơi hội tụ tín ngưỡng dân gian và bản sắc tâm linh của người Mường vùng cao. Hằng năm, vào mùng 7 tháng Giêng âm lịch, lễ hội Đền Thác Bờ được tổ chức long trọng để tưởng nhớ Bà chúa Thác Bờ – vị nữ thần đã giúp dân vượt thác, mở đường, khai phá vùng đất ven sông hiểm trở.

 

Lễ hội không chỉ là dịp để bày tỏ lòng thành kính với thần linh, mà còn là hành trình hòa mình vào thiên nhiên, vào đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng dân tộc Mường. Trên những chuyến đò rẽ sóng sớm mai, giữa tiếng hát chầu văn vang vọng và làn khói hương bay nghi ngút, người hành hương như được gột rửa muộn phiền, trở về với những giá trị thiêng liêng, bền vững tự bao đời. Đây chính là điểm đến không thể thiếu trong mùa lễ hội đầu xuân ở xứ Mường Phú Thọ.

 

Không gian văn hóa tâm linh của Đền Thác Bờ

Đền Thác Bờ không chỉ nổi tiếng vì sự linh thiêng, mà còn bởi vị trí đặc biệt – tọa lạc hai bên bờ sông Đà, tỉnh Phú Thọ. Để đến được đền, du khách phải ngồi đò trên lòng hồ sông Đà, lướt giữa sóng nước mênh mang, hai bên là rừng núi điệp trùng – một hành trình như đưa người ta bước vào cõi thiêng giữa trời đất giao hòa.

Quần thể đền gồm nhiều hạng mục: chính điện thờ Bà chúa Thác Bờ, điện Mẫu, nhà bia, sân lễ, các bàn thờ sơn trang nằm trong hang đá linh thiêng. Kiến trúc đền giản dị nhưng uy nghiêm, lưng tựa núi, mặt hướng sông – đúng thế “tựa sơn đạp thủy”, vừa vững chãi vừa thanh thoát. Vào mùa lễ hội, khói hương lan tỏa, tiếng mõ ngân vang, tạo nên không gian trầm mặc mà gần gũi.

Cảnh sắc nơi đây vào xuân như được phủ một lớp sương mỏng mơ màng, dòng sông Đà trong xanh như gương, núi rừng in bóng trời mây. Giữa khung cảnh ấy, đền Thác Bờ không chỉ là chốn tâm linh, mà còn là biểu tượng giao thoa giữa thiên nhiên hùng vĩ và tâm hồn dân tộc – nơi niềm tin gửi gắm, nơi hồn núi sông tụ lại.

Lễ hội đền Thác Bờ diễn ra như thế nào? 

Lễ hội Đền Thác Bờ là sự kết hợp giữa hai phần: phần lễ linh thiêng, thành kính và phần hội sôi động, gắn liền với văn hóa bản địa. Cả hai hòa quyện, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, vừa rộn ràng, thể hiện trọn vẹn tín ngưỡng dân gian của cư dân miền sông nước xứ Mường.

1. Phần lễ – Thành kính tưởng niệm Bà chúa Thác Bờ

Phần lễ thường diễn ra vào sáng sớm, với các nghi thức như:

• Lễ khai hội và lễ rước bài vị Bà chúa.
  Lễ dâng hương, lễ cầu an – cầu ngư, mong mưa thuận gió hòa, dân lành thuyền êm sóng lặng.
• Tế lễ mẫu theo tín ngưỡng thờ Mẫu, kết hợp nghi lễ hầu đồng mang màu sắc tâm linh sâu đậm.
• Lễ rước nước sông Đà, tượng trưng cho sự thanh lọc, tinh khiết và phù trợ cho mùa màng.

Mỗi nghi lễ đều được tổ chức long trọng, với sự tham gia của người dân trong trang phục truyền thống, cùng các đội tế lễ được huấn luyện bài bản. Hương trầm quyện trong tiếng mõ, tiếng chiêng – mang theo lời nguyện cầu lan tỏa khắp vùng non nước.

2. Phần hội – Vui tươi, giàu bản sắc dân tộc

Sau phần lễ là không khí hội làng rộn rã, nơi du khách và người dân cùng tham gia các hoạt động văn hóa đặc trưng:

• Hát chầu văn, múa hầu đồng, thể hiện sự kết nối giữa con người với thần linh.
• Trình diễn văn nghệ dân tộc Mường: múa xòe, múa mỡi, biểu diễn cồng chiêng.
• Các trò chơi dân gian như đánh mảng, ném còn, kéo co, thi hát đối.

Lễ hội không chỉ là dịp tưởng nhớ Bà chúa Thác Bờ, mà còn là dịp để cộng đồng sum vầy, gắn kết, trao truyền những giá trị truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Giá trị văn hóa và tâm linh

Không chỉ đơn thuần là một sự kiện đầu xuân, lễ hội Đền Thác Bờ là sự kết tinh trọn vẹn của tín ngưỡng dân gian, niềm tin tâm linh và bản sắc văn hóa miền sông nước Phú Thọ. Tại đây, người dân tôn thờ Bà chúa Thác Bờ như một vị nữ thần bảo hộ, người mẹ linh thiêng từng cứu giúp dân lành vượt thác hiểm, mở đường sinh sống giữa vùng đất dữ. Hình tượng ấy, trải qua bao đời, đã trở thành biểu tượng của lòng nhân hậu, sự dẫn dắt và che chở.

Tín ngưỡng thờ Mẫu – một phần cốt lõi của văn hóa Việt – được thể hiện đậm nét qua các nghi lễ hầu đồng, dâng lễ, rước thánh. Trong đó, hình ảnh Bà chúa Thác Bờ không chỉ mang dáng dấp của thần linh, mà còn là hiện thân của người phụ nữ Việt Nam: kiên cường, đôn hậu, và giàu lòng vị tha. Lễ hội nhờ đó trở thành không gian để cộng đồng giao tiếp với cõi thiêng, thể hiện ước vọng sống an lành, hài hòa cùng thiên nhiên.

Ngoài ra, lễ hội còn giữ vai trò là cầu nối văn hóa giữa các thế hệ. Trong tiếng hát văn, điệu múa mỡi, hay tiếng trống đồng vang vọng, những giá trị truyền thống tiếp tục được khơi dậy, trao truyền và lan tỏa. Không gian thiêng liêng ấy giúp con người sống chậm lại, biết nhớ nguồn, biết gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể đang hiện diện trong chính hơi thở của cuộc sống.

Trải nghiệm dành cho du khách

Hành trình đến lễ hội Đền Thác Bờ không chỉ là một chuyến đi lễ đầu năm, mà là dịp để du khách đắm mình trong khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, hòa vào đời sống tín ngưỡng nguyên sơ và cảm nhận trọn vẹn hồn vía văn hóa Mường giữa sông Đà thơ mộng.

1. Hành hương bằng thuyền – Trải nghiệm độc đáo trên lòng hồ sông Đà

Một trong những trải nghiệm đặc biệt nhất là đi thuyền hành hương từ bến Thung Nai hoặc bến cảng Bích Hạ, vượt qua lòng hồ sông Đà để đến Đền Thác Bờ. Trong khung cảnh sông nước tĩnh lặng, mây núi chập chùng, du khách có thể vừa vãn cảnh, vừa tịnh tâm chuẩn bị cho lễ hành hương.

2. Dâng hương – Hầu đồng – Hòa mình vào không gian linh thiêng

Tại đền, du khách có thể dâng lễ, thắp hương cầu an, hoặc tham gia vào nghi thức hầu đồng – một hình thức giao tiếp tâm linh đậm màu sắc nghệ thuật. Tiếng hát văn, sắc phục thánh cô, ánh nến lung linh… khiến cho người xem như được sống lại trong một không gian tâm linh huyền bí nhưng đầy ấm áp.

3. Thưởng thức đặc sản vùng hồ

Không thể bỏ qua ẩm thực đặc trưng của vùng hồ sông Đà: cá nướng, măng chua, gà bản nướng, cơm lam, rượu cần… Nhiều du khách chọn kết hợp chuyến đi thành tour du lịch sinh thái – tâm linh, vừa hành hương, vừa nghỉ dưỡng bên các nhà sàn ven hồ.

4. Khám phá văn hóa bản địa

Nếu có thời gian, bạn có thể ghé thăm các bản làng người Mường, trải nghiệm sinh hoạt đời thường, tìm hiểu về tục thờ Mẫu, xem biểu diễn cồng chiêng hoặc mua các sản phẩm thủ công địa phương như khăn thổ cẩm, túi đeo, vòng bạc truyền thống.

Lưu ý khi tham dự lễ hội

Lễ hội Đền Thác Bờ không chỉ là một sự kiện văn hóa – tâm linh, mà còn là hành trình vượt sông, lên đền, hòa vào không gian linh thiêng giữa đại ngàn sông nước. Để chuyến đi thật suôn sẻ và ý nghĩa, du khách cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:

1. Thời điểm lý tưởng để tham dự

• Chính hội diễn ra vào mùng 7 tháng Giêng âm lịch, nhưng du khách có thể đi lễ từ mùng 4 Tết đến hết tháng 3 âm.
• Thời điểm đẹp nhất để tham quan là vào buổi sáng sớm, khi sương còn mờ trên mặt hồ, cảnh sắc hữu tình và không quá đông người.

2. Chuẩn bị phương tiện và an toàn khi đi đò

• Nên chọn đi theo đoàn hoặc tour uy tín có hướng dẫn viên, đảm bảo an toàn trên lòng hồ sông Đà.
• Mang theo áo khoác nhẹ, khẩu trang, mũ nón, áo mưa mỏng và áo phao nếu đi thuyền cá nhân.
• Không chen lấn, đứng lên thuyền khi đang di chuyển; tuân thủ hướng dẫn của người lái đò.

3. Trang phục và hành vi ứng xử

• Ăn mặc lịch sự, kín đáo, không phản cảm khi vào đền.
• Giữ thái độ thành kính, không cười nói ồn ào, không tự ý chụp ảnh tại nơi hành lễ nếu chưa xin phép.
• Không đốt quá nhiều hương hoặc vàng mã gây khói, ảnh hưởng đến người khác và môi trường.
  
  

4. Bảo vệ cảnh quan và di tích

• Không vứt rác xuống hồ hoặc trong khuôn viên đền; nên mang theo túi rác cá nhân.
• Không trèo lên tượng, bàn thờ, không khắc viết tên lên công trình.
• Góp phần giữ gìn không gian văn hóa thiêng liêng, tôn trọng cộng đồng địa phương.

Lễ hội Đền Thác Bờ không chỉ là một hành trình tâm linh, mà còn là dịp để mỗi người tìm về những giá trị văn hóa thiêng liêng đã ăn sâu trong mạch sống dân tộc. Giữa lòng hồ sông Đà xanh biếc, nơi núi non hòa quyện với tín ngưỡng dân gian, từng nén hương dâng lên Bà chúa Thác Bờ như gửi gắm niềm tin, sự biết ơn và khát vọng cho một năm mới an yên, thuận lợi.

Nếu bạn mong muốn một chuyến đi vừa yên bình vừa sâu sắc, vừa là hành lễ đầu xuân vừa là trải nghiệm văn hóa giữa thiên nhiên kỳ vĩ – thì Đền Thác Bờ chính là điểm dừng lý tưởng. Về với đền không chỉ là đến một nơi chốn, mà là hành trình trở về với cội nguồn tâm linh, nơi lòng người được sưởi ấm bằng đức tin và những giá trị trường tồn cùng thời gian.