Giữa vùng đồng bằng sông Hồng trù phú, nơi những dòng sông bồi đắp phù sa cho đất mẹ, Ninh Bình hiện lên là vùng đất cổ kính với những di tích linh thiêng và truyền thống văn hóa lâu đời, là điểm đến lý tưởng cho những ai khao khát khám phá vẻ đẹp hoang sơ, thuần khiết của thiên nhiên. 

Trong hành trình ấy, Vườn quốc gia Xuân Thủy chính là điểm dừng chân đáng giá, một viên ngọc xanh nằm bên bờ biển Giao Thủy, nơi hội tụ của hệ sinh thái rừng ngập mặn đa dạng bậc nhất miền Bắc và những giá trị văn hóa sinh thái không đâu sánh bằng. Dành thời gian ghé Xuân Thủy, du khách được tận hưởng bức tranh thiên nhiên sống động, được chạm vào những lát cắt đời thường dung dị, đậm tình người nơi cửa biển.

1. Vườn quốc gia Xuân Thủy, cửa ngõ xanh giữa đất trời Ninh Bình

Vườn quốc gia Xuân Thủy, viên ngọc sinh thái quý giá của tỉnh Ninh Bình, nằm trên địa bàn các xã Giao Minh, Giao Hòa và Giao Phúc, nơi hợp lưu giữa ba dòng sông lớn: sông Hồng, sông Sò và sông Vọp trước khi đổ ra biển Đông. Cách thủ đô Hà Nội khoảng 150km về phía Đông Nam, nơi đây là điểm đến lý tưởng cho những ai mong muốn tìm về không gian yên tĩnh, chan hòa giữa thiên nhiên nguyên sơ và hệ sinh thái ngập mặn phong phú. Dù chỉ cách thành phố một chuyến xe, Xuân Thủy như mở ra một thế giới hoàn toàn khác, nơi nhịp sống chậm rãi và thanh bình bao trùm lên từng con nước, từng cánh rừng đước.

Không chỉ là một vùng đất đẹp về cảnh quan, Vườn quốc gia Xuân Thủy còn mang trong mình tầm vóc quốc tế khi được công nhận là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và cả Đông Nam Á vào năm 1989. Điều đó khẳng định giá trị sinh học đặc biệt của khu vực, là minh chứng cho nỗ lực bảo tồn hệ sinh thái bền vững của địa phương. 

Đặc biệt hơn nữa, nơi đây cũng là vùng lõi quan trọng của Khu dự trữ sinh quyển thế giới ven biển châu thổ sông Hồng, được UNESCO ghi nhận. Tất cả tạo nên một Xuân Thủy giàu tài nguyên sinh học, giàu giá trị nhân văn, là nơi mà du khách có thể vừa du ngoạn, vừa lắng nghe hơi thở sâu lắng của đất trời và biển cả.

2. Hệ sinh thái đa dạng và độc đáo tại vườn Quốc gia Xuân Thủy

Trải dài trên tổng diện tích khoảng 15.000 ha, Vườn quốc gia Xuân Thủy được phân chia thành hai khu vực chính: 7.100 ha vùng lõi với hệ sinh thái nguyên bản được bảo vệ nghiêm ngặt và khoảng 8.000 ha vùng đệm bao quanh, nơi diễn ra các hoạt động sản xuất, sinh hoạt gắn liền với bảo tồn bền vững. Nhờ lợi thế địa hình bán ngập ven biển cùng sự giao thoa của các dòng thủy triều, khu vực này đã hình thành nên một trong những hệ sinh thái ngập mặn tiêu biểu và phong phú nhất của đồng bằng Bắc Bộ.

Vườn quốc gia Xuân Thủy là mái nhà trú ngụ và di cư lý tưởng của hơn 220 loài chim, trong đó có nhiều loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ quốc tế. Những cánh cò thìa với chiếc mỏ độc đáo như chiếc thìa cong cong, những đàn rẽ mỏ thìa bay rợp trời, hay bóng dáng choắt chân vàng cần mẫn đi tìm mồi trên bãi bùn khi thủy triều xuống tất cả tạo nên một bức tranh sống động của thiên nhiên hoang dã. Vào mùa chim di cư, Xuân Thủy như một bản hòa ca rộn ràng giữa tiếng vỗ cánh và lời gọi đàn, thu hút các nhà nghiên cứu và những du khách yêu thích quan sát và nhiếp ảnh thiên nhiên.

Là thiên đường của các loài chim, Xuân Thủy còn là kho tàng thực vật phong phú với hơn 300 loài cây, nổi bật nhất là hệ thống rừng ngập mặn dày đặc với các loại cây bản địa như sú, vẹt, đước,… Những cánh rừng này đóng vai trò là lá chắn sinh thái bảo vệ bờ biển khỏi xâm thực, là nơi sinh sản và trú ngụ của nhiều loài thủy sinh vật. Hệ sinh thái đa tầng, đan xen giữa rừng – nước – sinh vật đã tạo nên một Xuân Thủy độc đáo, vừa nguyên sơ, vừa đầy sức sống, xứng đáng là điểm đến hàng đầu cho du lịch sinh thái tại miền Bắc Việt Nam.

3. Hành trình xanh giữa rừng nước vườn Quốc gia Xuân Thủy

Khác xa với những khu du lịch ồn ào và đô thị hóa, Vườn quốc gia Xuân Thủy mang đến cho du khách một hành trình khám phá thiên nhiên đúng nghĩa nơi mỗi bước chân là một lần chạm vào nhịp sống nguyên sơ của đất trời. Một trong những hoạt động hấp dẫn nhất tại đây chính là trải nghiệm đi thuyền xuyên qua những cánh rừng ngập mặn xanh ngút ngàn.

Giữa không gian yên bình, du khách sẽ được lắng nghe tiếng sóng vỗ nhẹ, tiếng chim gọi đàn vang vọng và cảm nhận từng nhịp đập tinh tế của hệ sinh thái. Những tour du lịch bằng thuyền tới đây là lớp học sống động về môi trường nơi bạn có thể tận mắt chứng kiến cách thiên nhiên vận hành và kết nối mọi sự sống.

Bên cạnh việc chiêm ngưỡng, du khách còn có thể trực tiếp tham gia vào những hoạt động thường nhật cùng cư dân địa phương – trong đó thú vị nhất phải kể đến việc bắt ngao trên bãi triều. Chân lấm bùn, tay cào từng lớp cát, bạn sẽ cảm nhận được sự gắn bó chặt chẽ giữa con người và tự nhiên nơi đây. Đây là cơ hội để hiểu hơn về văn hóa mưu sinh đặc trưng của vùng đất ven biển Giao Thủy nơi con người biết trân trọng và sống hài hòa cùng thiên nhiên.

Nếu bạn là người yêu thích sự tĩnh lặng và mong muốn “tách mình khỏi thế giới hiện đại”, Xuân Thủy cũng sẵn sàng chào đón với trải nghiệm cắm trại giữa thiên nhiên nguyên sơ. Hãy thử một đêm dựng lều ngay giữa bãi bồi lộng gió, đón ánh bình minh ló rạng từ phía biển Đông hay thả hồn theo sắc hoàng hôn nhuộm tím cả chân trời. Trong bầu không khí trong lành, không khói bụi, không tiếng còi xe, bạn sẽ nhận ra rằng những điều giản dị nhất lại là liều thuốc quý giá nhất cho tâm hồn. 

4. Hồn quê ven biển – Dấu ấn văn hóa giữa lòng thiên nhiên tại vườn Quốc gia Xuân Thủy

Vườn quốc gia Xuân Thủy còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa nguyên sơ, mang đậm bản sắc của cộng đồng cư dân vùng cửa biển. Trên hành trình khám phá nơi đây, du khách sẽ có dịp chiêm ngưỡng nhiều công trình kiến trúc đặc trưng của miền Bắc đồng bằng – những ngôi nhà mái bổi rêu phong với lối xây dựng thuần nông, vừa đơn sơ mà cũng rất bền vững, vừa chống nắng mưa, vừa gắn bó với thổ nhưỡng vùng châu thổ sông Hồng. Xen kẽ là những ngôi chùa cổ mang dáng vẻ trầm mặc, in đậm dấu ấn Phật giáo dân gian, nơi người dân gửi gắm niềm tin vào một cuộc sống thanh bình và hiền hòa. 

Không thể không nhắc đến những nhà thờ gỗ, nhà thờ đá với mái vòm và ô cửa sổ kính đầy màu sắc – minh chứng cho sự giao thoa tinh tế giữa tín ngưỡng Thiên Chúa giáo và kiến trúc bản địa, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng và đặc sắc nơi đây.

Bên cạnh những công trình kiến trúc, bản sắc của Xuân Thủy còn thể hiện qua chính lối sống và phong tục của người dân vùng cửa biển. Cuộc sống nơi đây xoay quanh con nước, gắn bó mật thiết với thủy triều, mùa gió và nhịp điệu của đất trời. Từ cách người dân ra đồng lúc mờ sáng để đánh bắt ngao, cá, tôm, đến những phiên chợ quê rộn ràng tiếng gọi mời tất cả đều toát lên tinh thần cần cù, mộc mạc và nghĩa tình.

Người dân Giao Thủy nổi tiếng bởi sự hiếu khách và chân thật, sẵn sàng mời bạn một chén nước chè xanh, kể cho bạn nghe những câu chuyện đời thường nhưng đậm đà chất sống ven biển. Khám phá văn hóa Xuân Thủy là hành trình đi để hiểu, để cảm và để yêu hơn những giá trị bền vững đang lặng lẽ được gìn giữ qua từng thế hệ.

5. Hương vị quê nhà – Ẩm thực đậm đà bản sắc Giao Thủy

Ẩm thực Giao Thủy là sự kết tinh của nguyên liệu địa phương, là biểu tượng văn hóa, phản ánh lối sống và tâm hồn của người dân vùng cửa biển. Mỗi món ăn nơi đây mang trong mình câu chuyện riêng, tạo nên dấu ấn khó phai trong lòng du khách.

Nem nắm Giao Thủy là một trong những đặc sản nổi tiếng của vùng đất này. Món ăn được chế biến từ thịt lợn nạc, bì lợn thái mỏng, trộn đều với thính gạo rang thơm từ gạo tám Hải Hậu, cùng các gia vị như tỏi, ớt và nước mắm Sa Châu. Nem nắm thường được gói trong lá sung hoặc lá ổi, ăn kèm với các loại rau sống, tạo nên hương vị đậm đà, thơm ngon đặc trưng.

Nem chạo Giao Xuân là một biến tấu độc đáo khác, sử dụng nguyên liệu tương tự nhưng được trộn đều và ăn ngay, không cần lên men. Món ăn này thường được cuốn với các loại rau thơm như lá sung, lá đinh lăng, chuối chát, khế chua, tạo nên sự hòa quyện giữa vị béo ngậy của thịt, vị chua nhẹ của rau và vị mặn mà của nước mắm.

Mắm cáy Hoành Nha là loại mắm truyền thống được làm từ con cáy – một loài giáp xác nhỏ sống ở vùng nước lợ. Cáy được ủ lên men cùng muối trong thời gian dài, tạo nên loại mắm có màu nâu hồng, mùi thơm đặc trưng và vị đậm đà. Mắm cáy thường được dùng làm nước chấm cho các món luộc như rau muống, cà pháo, hoặc làm gia vị trong các món kho, tạo nên hương vị đặc biệt cho bữa ăn gia đình.

Nước mắm Sa Châu là niềm tự hào của người dân Giao Thủy, được sản xuất theo phương pháp truyền thống với nguyên liệu chính là cá cơm và muối biển. Quá trình ủ chượp kéo dài từ 12 đến 18 tháng, cho ra loại nước mắm có màu cánh gián, hương thơm dịu và vị mặn mòi đặc trưng. Nước mắm Sa Châu là gia vị không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày và được chọn vào Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam.

Để thưởng thức những món đặc sản này, du khách có thể ghé thăm các địa điểm uy tín tại Giao Thủy như:

Nem nắm Giao Thủy: Các quán ăn gia truyền tại xã Giao Bình, Giao Phúc.

Mắm cáy Hoành Nha: Các cơ sở sản xuất, nơi du khách có thể mua mắm cáy nguyên chất về làm quà.

Nước mắm Sa Châu: Làng nghề Sa Châu, xã Giao Hưng, nơi du khách có thể tham quan quy trình sản xuất và mua nước mắm trực tiếp từ các hộ gia đình.

Hành trình khám phá ẩm thực Giao Thủy là trải nghiệm vị giác, là cơ hội để hiểu thêm về văn hóa, truyền thống và con người nơi đây. Mỗi món ăn là một câu chuyện, một phần ký ức được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.

6. Những điều cần lưu ý khi đến vườn quốc gia Xuân Thủy

Vườn quốc gia Xuân Thủy là một vùng đất đặc thù về sinh thái, nơi mà mỗi bước chân du khách đặt xuống cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để không làm tổn hại đến hệ sinh thái mong manh đang được bảo tồn. Vì vậy, việc chuẩn bị hành trang đúng cách giúp chuyến đi thêm phần trọn vẹn, thể hiện sự tôn trọng đối với thiên nhiên và cộng đồng địa phương.

Điều đầu tiên cần lưu ý là trang phục khi tham quan vườn quốc gia. Do phần lớn hành trình diễn ra giữa rừng ngập mặn, bãi triều và các tuyến đi bộ ngoài trời, du khách nên chọn quần áo gọn nhẹ, chất liệu thấm hút tốt, dễ giặt và nhanh khô. Giày thể thao chống trơn hoặc dép chuyên dụng đi nước là lựa chọn tối ưu để di chuyển thoải mái qua những đoạn đường bùn lầy hoặc cát ướt. Đừng quên mang theo mũ rộng vành, kính râm và kem chống nắng nếu bạn đến vào mùa hè, bởi nắng ở vùng cửa biển có thể gay gắt và phản chiếu mạnh trên mặt nước.

Trong điều kiện môi trường thiên nhiên còn khá nguyên sơ, các dịch vụ ăn uống trong khu vực vườn quốc gia có phần hạn chế. Vì vậy, hãy chủ động mang theo đồ ăn nhẹ, nước uống và một số nhu yếu phẩm cơ bản. Tuy nhiên, tuyệt đối không để lại rác thải – hãy mang theo túi đựng rác cá nhân và thu gom toàn bộ đồ dùng sau khi sử dụng, vì một môi trường sạch là nền tảng sống còn của hệ sinh thái Xuân Thủy.

Quan trọng nhất, mỗi du khách cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của vườn quốc gia. Không xâm phạm vào các khu vực bảo tồn nghiêm ngặt, không hái hoa bẻ cành, không gây tiếng ồn làm ảnh hưởng đến đời sống của các loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài chim di cư quý hiếm. Nếu tham gia các tour khám phá, hãy đồng hành cùng hướng dẫn viên để vừa đảm bảo an toàn, vừa được truyền tải đầy đủ những giá trị sinh học và văn hóa nơi đây.

Đến với Xuân Thủy là đến với một vùng đất của sự sống bền vững, của những con người hiền hậu sống hòa cùng thiên nhiên, và trên hết, là để trở về với chính mình trong lành, nhẹ nhõm và sâu sắc hơn bao giờ hết.