Ninh Bình, vùng đất cổ kính nơi hạ lưu sông Hồng, nổi tiếng bởi bề dày lịch sử, di tích tôn giáo uy nghiêm, là nơi lưu giữ nhiều lễ hội và phiên chợ truyền thống đặc sắc của người Việt. Với những ai yêu thích du lịch văn hóa – tâm linh, mỗi độ xuân về chính là dịp lý tưởng để khám phá một trong những phiên chợ độc đáo bậc nhất miền Bắc: chợ Viềng.

Chợ Viềng là nơi mua bán, là không gian giao hòa giữa con người và tín ngưỡng, giữa đời sống nông thôn và văn hóa dân gian lâu đời. Hành trình du xuân về chợ Viềng là dịp để lắng nghe tiếng gọi của cội nguồn, để mở đầu năm mới bằng một cuộc gặp gỡ vừa huyền diệu vừa đậm tình người.

1. Chợ Viềng – Phiên chợ “mua may bán rủi” độc đáo của xứ Nam

Mỗi độ Tết đến Xuân về, khi hương sắc tháng Giêng còn phảng phất khắp các nẻo đường miền Bắc, chợ Viềng lại rộn ràng mở hội tại vùng đất này, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa và tâm linh của người Việt. Phiên chợ chỉ họp duy nhất một lần trong năm, từ đêm mùng 7 đến rạng sáng mùng 8 tháng Giêng âm lịch. Đó là khoảnh khắc giao thoa giữa tâm linh và đời sống, giữa tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, khiến bất cứ ai từng một lần ghé thăm cũng không thể nào quên.

Điểm độc đáo của chợ Viềng không nằm ở những món hàng hóa thông thường, mà ở ý niệm “mua may bán rủi” – một nét văn hóa đậm đà bản sắc dân gian. Người đến chợ không đặt nặng chuyện lời lãi mà chủ yếu để cầu tài, cầu lộc, cầu một năm bình an, suôn sẻ. Từ những cụ già tóc bạc đến những thanh niên tràn đầy sức sống, ai ai cũng nô nức chọn mua một vật phẩm như kéo, cuốc, dao… hay thậm chí là cây giống, tượng gỗ như một cách “mua may” cho cả năm mới. Chợ Viềng vì thế là một điểm đến thiêng liêng, mở đầu năm mới bằng niềm tin, hy vọng và sự gắn kết giữa người với người.

2. Dấu ấn lịch sử và chiều sâu văn hóa tâm linh của chợ Viềng

Không phải ngẫu nhiên mà chợ Viềng trở thành một trong những phiên chợ đầu xuân đặc sắc và thu hút đông đảo du khách thập phương như vậy. Phiên chợ này mang trong mình lớp trầm tích văn hóa lâu đời, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu – một tôn giáo bản địa quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt. 

Trong đó, Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong “Tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian, được thờ phụng long trọng tại quần thể di tích Phủ Dầy, chính là trung tâm linh thiêng của chợ Viềng Phủ. Phiên chợ là nơi mua bán đầu năm, là dịp để nhân dân đến dâng hương, hành lễ, cầu xin ơn lành từ Mẫu và các bậc tiền nhân.

Tên gọi “Viềng” bắt nguồn từ chữ Hán – Nôm mang nghĩa “thăm hỏi” hay “viếng thăm”. Cái tên ấy phản ánh tinh thần nhân văn sâu sắc của cộng đồng. Chợ Viềng là nơi người ta đến để mua sắm, để thăm viếng lẫn nhau, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, kết nối thân tình giữa các vùng miền. 

Trong nhịp sống hiện đại, phiên chợ như một nhịp cầu đưa con người trở về với cội nguồn văn hóa, về với bản sắc truyền thống vẫn còn được gìn giữ trọn vẹn qua bao thế hệ. Đây chính là điều làm nên sức sống bền bỉ và ý nghĩa thiêng liêng của chợ Viềng trong lòng người dân và du khách thập phương.

3. Hai phiên chợ Viềng đặc sắc – Hai sắc thái văn hóa giữa lòng Ninh Bình

Chợ Viềng hiện diện dưới hai hình thái độc đáo: chợ Viềng Phủ và chợ Viềng Chùa. Mỗi phiên chợ mang một màu sắc riêng, gắn bó mật thiết với không gian tâm linh và đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương.

Chợ Viềng Phủ – Linh thiêng giữa quần thể Phủ Dầy

Nằm ngay trong quần thể di tích Phủ Dầy, nơi tôn thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, chợ Viềng Phủ là phiên chợ đông vui và nổi bật nhất, thu hút hàng vạn người đổ về mỗi dịp đầu xuân. Giữa không gian uy nghiêm của những ngôi phủ cổ kính, phiên chợ diễn ra nhộn nhịp từ đêm mùng 7 đến sáng mùng 8 Tết, tạo nên một bức tranh sống động nơi giao hòa giữa tín ngưỡng và đời sống thường nhật.

Người dân đi lễ Mẫu, rồi rẽ vào chợ mua một món đồ nông cụ, một chậu cây giống hay một tượng gỗ, như một cách “mua lộc”, lấy may đầu năm. Đặc biệt, tại chợ Viềng Phủ, yếu tố tâm linh luôn được đặt lên hàng đầu, làm nên nét thiêng liêng đặc trưng không thể trộn lẫn.

Chợ Viềng Chùa – Lặng lẽ và thanh tịnh nơi đất Phật

So với chợ Viềng Phủ, chợ Viềng Chùa lại mang sắc thái thanh tịnh và trầm mặc hơn. Phiên chợ diễn ra quanh khu vực Chùa Đại Bi, một ngôi chùa cổ kính gắn liền với Thiền sư Từ Đạo Hạnh, nhân vật quan trọng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Ở đây, không khí không quá xô bồ mà nghiêng về chiều sâu văn hóa, nơi khách hành hương đến để lễ Phật, hòa mình vào những nét đẹp bình dị của phiên chợ quê đầu xuân. Viềng Chùa mang một hơi thở nhẹ nhàng, thiền vị, là điểm đến lý tưởng cho những ai tìm kiếm sự an yên và tĩnh tại trong những ngày đầu năm mới.

Cả hai phiên chợ dù là Viềng Phủ hay Viềng Chùa đều góp phần làm nên một bản sắc văn hóa đặc biệt . Đó là sự kết hợp hài hòa giữa niềm tin tâm linh và đời sống cộng đồng, giữa tín ngưỡng dân gian và văn hóa Phật giáo – một di sản sống động vẫn đang được gìn giữ và lan tỏa mỗi độ xuân về.

4. Rộn ràng không khí xuân – Đa sắc hoạt động tại chợ Viềng

Chợ Viềng là một điểm hẹn tâm linh, mà còn là nơi tái hiện sinh động bức tranh chợ quê Bắc Bộ đậm đà bản sắc. Trong ánh sáng lập lòe của những chiếc đèn lồng, giữa làn khói hương nghi ngút tỏa ra từ các đền phủ linh thiêng, không khí tại chợ Viềng lúc nửa đêm trở nên huyền ảo, vừa tĩnh mịch lại vừa sôi động theo một cách rất riêng. Người mua, kẻ bán không ồn ào mặc cả mà nhẹ nhàng trao đổi, bởi ai cũng quan niệm rằng, năm mới đến phải giữ sự hòa khí, “mua may bán rủi” là để cầu một năm hanh thông, yên lành.

Dạo bước qua chợ, du khách sẽ bắt gặp đủ loại mặt hàng dân dã đặc trưng của phiên chợ đầu xuân: từ cuốc, xẻng, liềm, dao – những công cụ lao động gắn liền với đời sống nông nghiệp – đến cây giống, hoa cảnh, tượng gỗ, trầm hương... Mỗi món hàng tuy mộc mạc nhưng lại chứa đựng thông điệp tốt lành, tượng trưng cho sự sinh sôi, phát đạt và viên mãn trong năm mới.

Không khí hội xuân thêm phần rộn ràng khi du khách được hòa mình vào các trò chơi dân gian truyền thống như chọi gà, đấu vật, đánh đu, tổ tôm điếm, cờ người... – những trò chơi vui nhộn là ký ức tuổi thơ của bao thế hệ người Việt. Bên cạnh đó, chợ Viềng cũng là sân khấu sống động của nghệ thuật dân gian: tiếng hát chầu văn mê hoặc lòng người hòa trong âm thanh đàn nhị và tiếng chuông trống; điệu múa rối cạn mộc mạc mà duyên dáng; hay tiếng chèo ngân vang gợi lại những làn điệu quê hương sâu lắng. Đặc biệt, nghệ thuật nặn tò he – một nghề thủ công truyền thống – cũng góp phần tô điểm cho bức tranh sinh hoạt văn hóa đặc sắc này.

5. Những mặt hàng đặc trưng tại phiên chợ Viềng nổi tiếng

Một trong những yếu tố làm nên nét riêng của chợ Viềng chính là sự đa dạng và đặc trưng trong các mặt hàng được bày bán. Không mang dáng dấp của những khu chợ hiện đại, nơi đây gợi nhớ mạnh mẽ hình ảnh của chợ phiên làng quê xưa, nơi mà mỗi gian hàng đều thấp thoáng hồn quê Việt. 

Tại chợ Viềng, các sản phẩm chủ yếu phục vụ đời sống nông nghiệp và tín ngưỡng dân gian. Du khách sẽ dễ dàng bắt gặp những dãy hàng bày bán cuốc, xẻng, liềm, dao, cào sắt, búa, đòn gánh, nón lá… Những vật dụng tưởng chừng bình thường ấy lại mang trong mình niềm tin linh thiêng – rằng khi mua về đầu năm, chúng sẽ “mang lộc về nhà”, giúp công việc thuận buồm xuôi gió, mùa màng tươi tốt, gia đạo bình an.

Bên cạnh đó, chợ Viềng cũng là thiên đường của cây giống và cây cảnh. Từ những gốc đào, cây quất nhỏ xinh cho tới những chậu bonsai kỳ công, mỗi loại cây đều mang trong mình một biểu tượng may mắn – tượng trưng cho sự sống sinh sôi, tài lộc dồi dào và sức khỏe viên mãn. Không ít du khách đến đây chỉ để chọn mua một gốc cây cảnh “vừa ý”, xem như đã “gặt” được điều lành cho cả năm mới.

Đặc biệt, thịt bò và thịt bê thui tại chợ Viềng được xem như “đặc sản tâm linh” – món ăn không thể thiếu trong hành trình du xuân của nhiều người. Thịt được chế biến ngay tại chỗ, vừa thơm nức, vừa nóng hổi, ăn kèm với chút muối chanh hoặc lá sung chát ngọt. Người dân tin rằng ăn thịt bê thui ở chợ Viềng đầu năm là cách “lấy may”, giúp cơ thể thêm sinh khí, tinh thần thêm mạnh mẽ và công việc hanh thông. Không gian quây quần bên bếp lửa hồng, vừa thưởng thức đặc sản vừa trò chuyện cùng người thân, bè bạn, khiến trải nghiệm tại chợ Viềng trở nên vừa ấm áp, vừa khó quên.

6. Bí quyết tham quan chợ Viềng trọn vẹn và an toàn

Để có một hành trình du xuân ý nghĩa và trọn vẹn tại chợ Viềng – nơi hội tụ linh khí đầu năm và nét đẹp văn hóa dân gian – du khách cần chuẩn bị kỹ lưỡng cả về tâm thế lẫn những chi tiết nhỏ trong hành trình di chuyển.

Thời điểm lý tưởng để ghé chợ Viềng là vào đêm mùng 7 tháng Giêng âm lịch, khi không khí hội xuân đạt đến độ rộn ràng nhất. Lúc này, các hoạt động mua bán, tế lễ, vui chơi dân gian và biểu diễn nghệ thuật đều diễn ra đồng loạt, tạo nên bức tranh sinh hoạt phong phú và sống động. Nếu đi vào ban ngày mùng 8, không khí vẫn còn nhưng sẽ giảm phần sôi động và một số gian hàng đặc trưng có thể đã rút lui. Đặc biệt, những ai yêu thích nhiếp ảnh và trải nghiệm văn hóa dân gian nên lựa chọn đi vào lúc chạng vạng đến nửa đêm để cảm nhận hết vẻ huyền ảo và linh thiêng của phiên chợ.

Vì chợ đông đúc và hoạt động xuyên đêm, du khách nên chuẩn bị tiền mặt mệnh giá nhỏ, giúp việc mua sắm, trao đổi diễn ra nhanh chóng, thuận tiện và thể hiện sự tinh tế khi không để người bán khó xử. Trang phục nên gọn nhẹ, dễ di chuyển và phù hợp với thời tiết se lạnh về đêm; đôi giày bệt hoặc giày thể thao là lựa chọn lý tưởng để bước chân qua những con đường đông nghịt người.

Ngoài ra, đừng quên bảo quản tài sản cá nhân cẩn thận. Chợ Viềng thu hút hàng chục ngàn người mỗi năm, vì vậy những vật dụng như ví, điện thoại, túi xách nên được mang sát người, khóa kín và hạn chế sử dụng khi không cần thiết. Nếu đi theo nhóm, nên hẹn điểm tập trung và giữ liên lạc trong suốt quá trình tham quan.

Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng hối hả, chợ Viềng như một nốt lặng đầy ý nghĩa – nơi con người có thể tạm gác lại những lo toan thường nhật để hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống đậm chất quê hương. Không chỉ mang đến trải nghiệm văn hóa – tâm linh trọn vẹn, phiên chợ còn là dịp để mỗi người “mua chút may”, “bán đi điều rủi”, gửi gắm ước vọng về một năm mới bình yên, đủ đầy và thuận lợi. Với những ai yêu văn hóa dân tộc, một lần du xuân đến chợ Viềng là hành trình trở về với giá trị truyền đời – nơi truyền thống vẫn sống động qua từng nụ cười, bước chân, và cả niềm tin lặng lẽ trong lòng người hành hương.