Giữa một Phan Thiết đầy nắng, đầy gió, nơi những con sóng rì rào kể chuyện làng chài, có một thứ bánh giản dị mà thân thương – bánh rế. Không hào nhoáng, chẳng cần trang điểm cầu kỳ, chiếc bánh tròn nhỏ màu nâu óng ấy lại mang trong mình cả một trời thương nhớ. Là khoai lang, khoai mì bào sợi, là đường mật nâu sóng sánh, là chảo dầu rực lửa giữa sân nhà – tất cả những nguyên liệu tưởng chừng bình thường ấy, khi qua bàn tay khéo léo của người dân miền Trung, đã hóa thành một tuyệt tác giòn rụm, ngọt thanh và thơm nức.

Bánh rế không chỉ là món ăn vặt, mà còn là ký ức, là hoài niệm. Đó là tiếng chảo dầu lách tách trong những buổi chiều tháng Ba, là mùi thơm quyện trong gió từ hiên nhà ai, là niềm vui bé nhỏ khi được cầm trên tay chiếc bánh còn nóng, vàng ruộm và giòn tan như nắng. Với du khách, bánh rế là món đặc sản không thể bỏ qua khi ghé thăm Phan Thiết – không chỉ bởi vị ngon chân chất, mà còn vì cái tình, cái hồn của vùng đất nơi đây ẩn mình trong từng sợi bánh, từng vị ngọt nơi đầu lưỡi. Một lần thử là một lần thương. Một lần mang về là cả một miền ký ức theo chân…

Nguồn gốc và câu chuyện chiếc bánh rế

Không rõ ai là người đầu tiên tạo nên chiếc bánh rế giòn rụm ấy, chỉ biết rằng từ rất lâu rồi, trên những nẻo chợ quê ven biển Phan Thiết hay dọc các con đường làng miền Trung đầy nắng gió, bánh rế đã trở thành hình ảnh thân thuộc của bao thế hệ. Chiếc bánh nhỏ, tròn dẹt, mộc mạc như chính con người nơi đây, sinh ra từ khoai lang – thứ củ quen thuộc gắn bó với ruộng đồng khô cằn và sự chắt chiu trong từng bữa cơm đạm bạc.

Bánh rế không chỉ là một món ăn, mà còn là biểu tượng của ký ức và sự cần mẫn. Với người dân lao động miền Trung, bánh rế từng là món quà sáng giản dị cho lũ trẻ con chân đất, là thứ hàng quê mẹ gánh ra chợ mỗi sớm mai, là cái vị ngọt duy nhất trong những năm tháng gian khó. Trong tiếng chảo dầu sôi lách tách, trong mùi thơm của khoai chiên quyện đường mật, là cả một miền tuổi thơ bình yên, nơi tiếng rao "bánh rế đây!" vang lên trong buổi trưa oi ả như khúc nhạc ru tình quê.

Cách làm bánh rế truyền thống

Để làm nên một chiếc bánh rế ngon đúng điệu, người thợ không cần đến nguyên liệu đắt tiền hay công cụ hiện đại – tất cả bắt đầu từ những gì dân dã nhất: khoai lang mật, khoai mì và đường thốt nốt hoặc đường trắng tinh luyện. Khoai sau khi được chọn kỹ – củ chắc, ngọt, không xơ – sẽ được gọt vỏ, rửa sạch rồi bào thành từng sợi mảnh dài, đều tăm tắp. Đây chính là bước đầu tiên để tạo nên độ giòn đặc trưng và hình dáng thẩm mỹ cho chiếc bánh.

Sợi khoai sau khi bào xong được ép ráo nước, sau đó cho vào chảo dầu sôi già để chiên phồng. Người làm bánh phải canh lửa cực chuẩn – lửa quá nhỏ bánh sẽ mềm, quá to sẽ cháy khét. Bánh vừa chín tới sẽ được vớt ra, đặt trên mẹt lót giấy thấm dầu, rồi đến công đoạn thắng đường. Đường được đun liu riu đến khi keo lại, ngả màu cánh gián óng ánh, sánh sệt – người thợ dùng muỗng rưới lớp mật ngọt ấy lên từng chiếc bánh. Lúc này, mùi thơm bùi của khoai hòa với vị ngọt thanh tan ra, quyện lấy nhau như một bản hòa ca ẩm thực miền biển đầy tinh tế.

Để có chiếc bánh rế tròn đều, giòn lâu mà không cứng, người thợ không chỉ cần khéo tay mà còn cần cả sự kiên nhẫn, tinh tế và cái tâm của người gìn giữ hương vị truyền thống. Bởi mỗi chiếc bánh không chỉ để ăn – mà còn để thương.

Bánh rế có gì ngon - Tầng hương vị?

Bánh rế, tuy giản dị về hình thức, lại sở hữu một hương vị khiến ai từng nếm qua đều không dễ gì quên được. Ngay từ lần cắn đầu tiên, cái giòn tan vỡ vụn của bánh đã lan khắp khoang miệng, đem theo vị ngọt nhẹ của mật đường và vị bùi béo của khoai. Không quá ngọt gắt, không hề ngấy dầu, bánh rế giữ được sự cân bằng tinh tế – vừa đậm đà, vừa thanh thoát, như chính con người miền Trung nồng hậu mà sâu sắc.

Khi thưởng thức, bạn sẽ cảm nhận được từng tầng hương vị bung nở. Lớp bánh bên ngoài giòn rụm, âm thanh “rắc” nhỏ nhẹ nghe mà thỏa mãn, còn bên trong lại thoang thoảng vị khoai chín thơm ngọt, mang theo chút mộc mạc của đồng đất. Đó không đơn thuần là một món ăn – đó là một lát cắt ký ức, một cảm giác an yên như đang trở về với tuổi thơ giữa tiếng ve mùa hè và mái hiên nhà gỗ. Có lẽ vì thế mà bánh rế khiến du khách phương xa ăn một lần là nhớ, nhớ không chỉ vì cái ngon, mà vì cảm xúc chân thành nó khơi gợi – một chiếc bánh nhỏ, nhưng chạm đến cả trái tim.

Thưởng thức bánh rế đúng điệu

Để thưởng thức trọn vẹn hương vị bánh rế, người ta thường nói: “Ăn lúc vừa nguội là chuẩn nhất.” Khi chiếc bánh mới chiên còn nóng sẽ mềm, dễ vỡ, còn để nguội một chút – bánh bắt đầu đạt đến độ giòn lý tưởng, lớp vỏ ngoài se lại, sợi khoai kết dính đều nhau, tạo nên âm thanh “rắc” đầy quyến rũ khi nhai. Lúc ấy, từng miếng bánh không chỉ giòn rụm mà còn thấm đẫm vị ngọt dịu của mật đường, bùi bùi vị khoai – thơm lừng và ấm áp.

Bánh rế không cần ăn vội. Nó hợp với những buổi chiều thong dong, khi gió thoảng qua mái hiên, và trên bàn có sẵn một tách trà nóng hoặc ly cà phê đen đá. Vị ngọt thanh của bánh hòa với vị đắng nhẹ của trà hay cà phê tạo nên một bản hòa ca mộc mạc mà tinh tế. Cũng bởi tính dễ ăn, dễ mang theo mà bánh rế thường được các nhóm bạn, gia đình chọn làm món ăn vặt trong các buổi picnic, dã ngoại hoặc những chuyến đi khám phá miền Trung. Giữa những khung cảnh thiên nhiên hoang sơ – từ biển xanh Mũi Né đến đồi cát Phan Thiết – nhâm nhi chiếc bánh rế, người ta như cảm nhận được cả một vùng quê đang thổn thức nơi đầu lưỡi.

Mua bánh rế ở đâu tại Phan Thiết?

Nếu muốn tìm mua bánh rế đúng vị truyền thống khi ghé Phan Thiết, du khách không nên bỏ qua những địa điểm nổi bật như chợ Phan Thiết và chợ Hàm Tiến. Đây là hai khu chợ lâu đời, nơi tập trung hàng chục gian hàng bán bánh rế với nhiều kiểu dáng, hương vị – từ bánh rế truyền thống đến các biến tấu như nhân đậu xanh, khoai môn hay sầu riêng. Ngoài ra, với những ai thích trải nghiệm bản sắc địa phương, các làng nghề truyền thống như Đức Thắng, Lạc Đạo hay Phú Thành cũng là điểm đến thú vị, nơi bạn có thể tận mắt chứng kiến quy trình làm bánh rế thủ công và mua sản phẩm ngay tại lò.

Bên cạnh các khu chợ, du khách có thể lựa chọn mua bánh rế tại các cơ sở sản xuất uy tín như Vạn Tài Uyên (Nguyễn Xí, Phú Tài) – thương hiệu lâu đời nổi tiếng với công thức nguyên bản 100% khoai lang, hay thương hiệu Bình Yến (Nguyễn Hội, Phú Tài) – nổi bật bởi độ giòn thơm và vị ngọt thanh. Ngoài ra, những gánh hàng rong ven biển hoặc các trạm dừng chân du lịch cũng bán bánh rế nóng, tiện mua làm quà mang đi xa. Khi chọn mua, nên ưu tiên bánh được gói trong giấy dầu hoặc túi hút chân không, có màu nâu vàng óng, không chảy đường, không dính tay và giữ được độ giòn đặc trưng. 

Giữa vô vàn món ngon vùng miền, bánh rế vẫn âm thầm giữ cho mình một chỗ đứng riêng – không ồn ào, không phô trương, nhưng khiến người ta nhớ mãi chỉ sau một lần nếm thử. Đó không chỉ là vị giòn, vị ngọt, mà là cả một miền ký ức đậm đà tình quê, là cái tình, cái nghĩa chan chứa trong từng sợi khoai bào mảnh mai, từng giọt mật đường sóng sánh. Ghé Phan Thiết, giữa tiếng sóng biển rì rào và nắng gió rát mặt, đừng quên ghé một gánh hàng rong ven đường, mua vài chiếc bánh rế giòn tan nhâm nhi. Bởi đôi khi, một món ăn mộc mạc lại có thể nói thay muôn lời – về đất, về người, và về những điều đẹp đẽ bình dị nhất trong đời.