Huế, vùng đất cố đô với bề dày lịch sử và văn hóa phong phú, không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp cổ kính mà còn bởi những lễ hội mang đậm bản sắc dân tộc. Trong số đó, lễ hội Rước Hến là một nét văn hóa độc đáo, gắn liền với truyền thống lâu đời và đời sống tinh thần của người dân xứ Kinh Kỳ. Hãy cùng khám phá những điều thú vị xoay quanh lễ hội này qua bài viết dưới đây.

 

1. Đôi nét về Lễ Rước Hến Huế

Lễ Rước Hến là một nét văn hóa truyền thống độc đáo, gắn liền với lịch sử lâu đời của làng Cồn Soi, thuộc phường phường Vỹ Dạ, Huế. Đây là một lễ hội mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, được tổ chức định kỳ 3 năm một lần, kéo dài từ 2 đến 3 ngày. Trong đó, ngày chính lễ diễn ra vào 24 tháng 6 Âm lịch, thu hút sự tham gia đông đảo của người dân địa phương và du khách.

Trong hai năm giữa mỗi kỳ lễ hội, người dân thực hiện tiền lễ - một nghi thức rước thần giản đơn. Trong dịp này, một cây phan (cây tre buộc lụa đỏ) được cắm giữa sông để tượng trưng, không kèm theo các nghi lễ cầu kỳ. Sự kết hợp giữa nghi lễ truyền thống và tín ngưỡng dân gian tại lễ hội đã làm nổi bật giá trị văn hóa của lễ Rước Hến, đồng thời thể hiện lòng biết ơn của người dân đối với thần linh bảo hộ vùng đất này. 

2. Lịch sử và ý nghĩa lễ Rước Hến 

Lịch sử lễ Rước Hến

Lễ Rước hến Huế có nguồn gốc từ một sự kiện lịch sử đặc biệt gắn liền với câu chuyện của bà Trần Thị Thẹp vào năm Nhâm Thìn 1892, trong triều đại vua Thành Thái. Theo truyền thuyết, bà Thẹp khi đang dũi hến tại khu vực sống trước đình Hương Cần, huyện Hương Trà thì bị hương lý xã bắt đi với lý do không xin phép và bị yêu cầu nộp thuế phạt. Các quan cho rằng: “Hến về làng, thành hoàng về miếu,” ám chỉ việc hành động của bà vi phạm quy định địa phương.

Tuy nhiên, dân làng Giang Hến không chấp nhận và đã tổ chức đi kiện, yêu cầu sự công bằng cho bà Thẹp. Đơn kiện cuối cùng được gửi lên triều đình, và vua Thành Thái đã trực tiếp phê chuẩn với lời phán quyết: “Thượng từ nguyên đầu, hạ chí hải khẩu,” có nghĩa là từ nguồn sông cho đến biển, mọi hoạt động trên sông nước đều không phải chịu thuế, đồng thời dân có quyền sử dụng tự do. Vua đồng ý với yêu cầu của dân làng, bà Thẹp được thắng kiện.

Với niềm vui và lòng biết ơn đối với thần sông, dân làng Giang Hến tổ chức lễ Rước Hến, mang theo bản châu phê về làng để làm lễ tạ. Họ cũng lấy chiếc “tròng” mà hương lý xã đã dùng để bắt bà Thẹp, thả xuống nước như một biểu tượng của khát vọng chống lại sự áp bức, phản đối những hành động cường quyền. 

Ý nghĩa Lễ Rước Hến

Lễ Rước Hến mang một ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện niềm tin của người dân Huế vào sự linh thiêng của tổ tiên và thần linh, với hy vọng được ban cho một năm mới bình an và đủ đầy. Hến, loài động vật nhỏ bé sinh sống dưới nước, tượng trưng cho sự khiêm tốn và cần cù, là biểu tượng của sự phát triển bền vững và thịnh vượng. Việc rước Hến về nhà không chỉ là hành động cầu mong sự may mắn, mà còn thể hiện ước vọng có một cuộc sống no ấm và hạnh phúc.

Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, Lễ Rước Hến còn là một hoạt động văn hóa đặc sắc mang tính cộng đồng. Đây là dịp để người dân Huế gắn kết, giao lưu, cùng nhau tham gia các nghi lễ truyền thống, qua đó giúp bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất cố đô.

3. Tìm hiểu các bước chuẩn bị lễ Rước Hến 

Để lễ Rước Hến Huế được tổ chức một cách trang trọng và đầy đủ, có nhiều bước chuẩn bị cần thiết. Dưới đây là các công đoạn quan trọng:

Lựa chọn ngày giờ phù hợp 

Lễ hội rước Hến thường được tổ chức vào ngày 26/4 Âm lịch, tại làng Cồn Soi, phường Vĩ Dạ. Đây là dịp đặc biệt để người dân Huế, chủ yếu là những người làm nghề cào hến, thể hiện lòng biết ơn đối với thần sông, cầu mong một năm mới đầy may mắn, hứa hẹn nguồn hến tươi ngon.

Chuẩn bị đồ cúng và trang phục 

Đồ cúng trong lễ Rước Hến bao gồm hương, đèn, giấy tiền vàng mã, mâm cỗ, bàn thờ, rạp và lồng đèn. Đặc biệt, giấy tiền vàng mã là vật cúng quan trọng, tượng trưng cho sự thịnh vượng và may mắn. Về trang phục, nam giới thường mặc áo dài, đội mũ đỏ và mang theo cây đinh ba để trấn yểm, còn nữ giới mặc váy áo tím hoặc đỏ, đội mũ nón và cầm bông sen tím, biểu trưng cho sự thanh cao, thuần khiết.

4. Tìm hiểu các bước cúng bái lễ rước Hến 

Lễ Rước Hến là một nghi lễ truyền thống đặc sắc của người dân sống ven sông Hương, thể hiện sự kính trọng và lòng thành đối với các vị thần sông nước. Quá trình cúng bái bắt đầu với hai đoàn thuyền ra sông. Một thuyền mang theo án thờ, ở giữa cắm cây đại phan, hay còn gọi là “Hội đồng thần kỳ,” được lựa chọn bởi các bô lão trong làng. Đoàn thuyền thứ hai trang trí rực rỡ với cờ lọng, hoa kết và trống chiêng sôi động. Thuyền này xuất phát từ giữa sông, chia thành hai hướng đi thượng và hạ nguồn, thực hiện nghi lễ cung nghênh thần kỳ sống nước.

Tại mỗi điểm dừng, các bô lão chọn vị trí đẹp để dân hương, hoa quả phẩm, gạo muối và các đồ tế lễ, thực hiện nghi thức rước thần. Sau khi hoàn tất lễ cung nghinh, các thuyền tập trung về nhà thờ họ Nguyễn, nơi các bô lão tiếp tục cúng tế các vị thần làng và thần khai canh. Đám rước thần sông nước có một vị bô lão đứng đầu, mặc trang phục áo đen dài và thắt lưng đỏ, gánh án thờ chính. Các người khác, mặc áo dài đen, cầm chèo, vừa chèo thuyền vừa hò mái đẩy. Trên thuyền còn có kèn trống và dàn nhạc phụ họa, gọi là “chèo cạn.”

Khi vào đất liền, các chức sắc trong làng mặc y phục cổ truyền tham gia đám rước, đi theo thần làng vào đình để thực hiện các bước tế lễ cuối cùng. Lễ hội không chỉ thể hiện niềm tin vào các vị thần sông nước mà còn phản ánh sự đoàn kết và lòng thành của cộng đồng dân làng, cầu mong cuộc sống no ấm, đủ đầy dưới sự che chở của thần linh.

5. Một vài lưu ý khi tham gia lễ Rước Hến 

Để lễ Rước Hến Huế được tổ chức thành công, có một số lưu ý quan trọng mà du khách và người tham gia cần nhớ:

- Tôn trọng nghi lễ: Khi tham gia vào lễ hội, bạn cần tôn trọng các nghi thức và tập tục của người dân địa phương. Đặc biệt, trong các nghi lễ cúng tế, cần giữ thái độ trang nghiêm và thành kính.

- Trang phục phù hợp: Người tham gia nên mặc trang phục trang trọng, lịch sự, phù hợp với không khí của lễ hội.

- Giữ trật tự: Lễ hội mang tính chất tâm linh và trang nghiêm, do đó du khách cần giữ gìn trật tự, không làm ồn ào, ảnh hưởng đến không khí linh thiêng của buổi lễ.

- Giữ gìn vệ sinh: Trong suốt quá trình lễ hội, việc giữ gìn vệ sinh khu vực tổ chức lễ rất quan trọng. 

- Chú ý các quy định an toàn: Để đảm bảo lễ hội diễn ra suôn sẻ, mọi người cần chú ý đến các quy định về an toàn, đặc biệt là khi tham gia vào các hoạt động gần sông.

- Tham gia các hoạt động văn hóa: Bên cạnh lễ Rước Hến, lễ hội còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, bạn nên tham gia để hiểu rõ hơn về nét đẹp văn hóa Huế

Lễ Rước Hến Huế không chỉ là một sự kiện văn hóa đặc sắc, mà còn là dịp để du khách hiểu thêm về đời sống và nét đẹp truyền thống của người dân nơi đây. Nếu có cơ hội ghé thăm Huế vào dịp tháng 4 hàng năm, đừng bỏ qua cơ hội tham gia lễ hội này để cảm nhận không khí sôi động và tận hưởng những trải nghiệm khó quên. SmartTravel chúc bạn có một chuyến đi thật trọn vẹn và đầy ý nghĩa, với những kỷ niệm đáng nhớ về mảnh đất Cố đô mến khách.