Ở Hòa Bình không có nhiều lễ hội lớn, quy mô, có sự tham gia đông người như những lễ hội ở dưới xuôi, cũng không có nhiều hội chơi đặc trưng vào mùa xuân hay phiên chợ tình lãng mạn như đồng bào vùng cao Tây Bắc. Hòa Bình là nơi tập trung và sinh sống của người Mường, vì thế lễ hội nơi đây phần lớn mang đậm nét văn hóa của cộng đồng dân tộc này. Cùng với sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc Mường, Dao, Thái anh em mà nhìn chung các lễ hội tiêu biểu ở Hòa Bình vẫn không kém phần đặc sắc và hấp dẫn.

Mặc dù không lớn về mặt quy mô, nhưng lễ hội ở Hòa Bình như lễ xuống đồng, sắc bùa hay chá chiêng… vẫn thể hiện được phần nào ý nghĩa nhân văn và nét đặc trưng tiêu biểu của tỉnh Hòa Bình. Các lễ hội được tổ chức tại đây đều được gắn liền với vị trí địa lý và đời sống sinh hoạt của cộng đồng dân cư tồn tại lâu đời ở đây.

Lễ hội xuống đồng

Lễ hội xuống đồng hay còn có tên gọi là lễ khuống mùa, lễ mở cửa rừng, lễ Khai hạ Mường Bi là một trong những lễ hội đầu xuân phổ biến của người Mường ở tỉnh Hòa Bình. Giống như lễ hội lồng tồng của người Tày, lễ hội này mang đậm dấu ấn của nền văn minh Việt cổ và được tổ chức nhằm cầu mong cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con người được mạnh khỏe bình an. 

Hơn nữa, nghi thức cầu mùa này cũng là hoạt động ý nghĩa đầu năm để họ dừng tay nghỉ ngơi, giao lưu trao đổi kinh nghiệm sản xuất và thắt chặt tinh thần đoàn kết giữa mọi người với nhau. Lễ hội này thường được tổ chức ở các vùng như Mường Bi, xóm Lũy huyện Tân Lạc, vùng mường Chiềng, xã Tân Lập, huyện Lạc Sơn…

Lễ hội sắc bùa

Cũng là một trong những lễ hội tiêu biểu của người Mường ở Hòa Bình, lễ sắc bùa hay còn biết đến theo ý nghĩa là xách cồng, thực chất là một loại hình hát xướng dân gian được tổ chức vào ngày Tết cổ truyền của dận tộc Mường. Lễ hội thường kéo dài từ 7 đến 15 ngày và đi kèm với một số nghi lễ đặc trưng nhằm nguyện cầu mọi người ấm no hạnh phúc và năm mới phát tài phát lộc. Ngoài dịp lễ Tết, lễ sắc bùa cũng được tổ chức để đón khách quý từ xa đến, dựng nhà mới hoặc trong những dịp quan trọng khác của người Mường.

Lễ hội cầu mùa

Là lễ hội tiêu biểu diễn ra ở vùng Mường Vang, Lạc Sơn, lễ cầu mùa hay còn gọi lễ cầu mát được bắt nguồn từ việc trước đây có năm sâu bọ đến phá phách mùa màng, các quan lang trong mường đã họp lại bàn việc cúng. Sau lễ cúng, tự nhiên có đàn chim ở đây sà xuống bắt hết sâu bọ, làm cho lúa sạch sâu mà lại tốt tươi. Chính vì thế, người Mường tin rằng được thần linh che chở nên thường tổ chức lễ cầu mùa này hàng năm.

Lễ rửa lá lúa

Thường diễn ra ở xá Mường Bi, huyện Tân Lạc, lễ rửa lá lúa là một lễ hội đặc sắc của đồng bào người Mường được tổ chức để tưởng nhớ đến công lao của những người khai hoang mở đất và cầu mong các vị thần linh ban phép màu giúp cho một mùa màng ít sâu bệnh. Lễ rửa lá lúa được tổ chức vào đúng kỳ lúa ra hạt khoảng tháng 7, tháng 8 âm lịch hàng năm với mâm cỗ cúng được đặt ở ngay đầu ruộng của các gia đình để cho thầy cúng đọc lời khấn cầu.

Lễ hội đền thác Bờ

Cùng với các lễ hội đặc sắc của người Mường, dịp đầu năm mới tại các đền chùa ở tỉnh Hòa Bình cũng tổ chức nhiều lễ hội chơi Xuân truyền thống để người dân đến du xuân vãn cảnh, chiêm bái nguyện cầu dịp đầu năm. Trong đó, có thể nhắc đến lễ hội đền Thác Bờ - một trong những lễ hội lớn, đông người tham gia nhất và là biểu tượng đoàn kết của ba dân tộc anh em Kinh - Mường - Dao sinh sống trên địa bản tỉnh Hòa Bình. Lễ hội được tổ chức ở đền thác Bờ - một di tích lịch sử nổi tiếng linh thiêng nhờ bà Đinh Thị Vân và một bà người Dao đã có công giúp đỡ vua Lê Lợi trên đường đi dẹp giặc ở Mường Lễ (Sơn La). Nhờ vậy mà sau khi hai bà mất, vua Lê Lợi đã truy phong công lao và ban chiếu lập đền thờ tại chính nơi hai bà từng giúp vua.

Kể từ đó, người dân ở đây cứ đến tháng Giêng hàng năm là lại mở hội thác Bờ để tưởng nhớ đến công ơn của hai bà và các vị thần mở cõi.

Là vùng đất mới, Hòa Bình còn ẩn chứa biết bao điều kỳ thú mới lạ mà phải đến đây rồi bạn mới có thể hiểu thấu. Non sông gấm vóc Việt Nam tươi đẹp vẫn luôn chờ bạn đến khám phá, sao không rủ nhau làm chuyến đi Hòa Bình đi nhỉ?